شناسایی و بررسی علل و عوامل تاثیرگذار

 پایان نامه

انجام پایان نامه

 

 

پایان نامه کارشناسی ارشد رشته : عمران – عمران

گرایش : مدیریت ساخت

 

 

عنوان :

شناسایی و بررسی  علل و عوامل تاثیرگذار بر ایجاد تاخیر در انجام پروژه های مهندسی به روش تدارکات – ساخت  (ای پی سی)  و ارائه راهکارهای کاهش آن

 

 

 

 

 

فهرست مطالب

عنوان                                                                                                                                      صفحه

فصل اول : کلیات تحقیق

۱-۱- مقدمه ۱

۱-۲- بیان مسئله ۲

۱-۳- ضرورت انجام تحقیق ۳

۱-۴- فرضیات تحقیق ۳

۱-۵- اهداف تحقیق ۴

۱-۶- روش تحقیق ۵

۱-۷- خلاصه فصل ۵

فصل دوم: مروری بر ادبیات موضوع و مطالعات گذشته

۲-۱- مقدمه ۷

۲-۲- روش هاي  متداول و سنتي اجراي پروژه در كشور ۸

۲-۳- شناسایی و بررسی قراردادهای ساخت و ساز به روش EPC 9

۲-۴- ويژگي هاي بارز قراردادهای EPC 11

۲-۵- اجرای پروژه هاي متناسب با روش EPC 12

۲-۶- مزایا و معایب انجام پروژه به روش EPC 14

۲-۶-۱-  مزايای انجام پروژه به روش EPC  از ديد کارفرما ۱۴

۲-۶-۲- مزايای انجام پروژه به روش EPC از ديد پیمانکار ۱۵

۲-۶-۳- معایب انجام پروژه به روش EPC از ديد کارفرما ۱۶

۲-۶-۴- معایب انجام پروژه به روش EPC از ديد پیمانکار ۱۶

۲-۷- شيوه هاي مختلف سازمان پروژه هاي EPC 16

۲-۸- چالش ها و موانع موجود در پروژه های EPC 17

۲-۹- تحليل بر چالش ها و موانع قراردادها در EPC 21

۲-۱۰- مفاهیم تاخیر و علل ایجاد آن در پروژه های مهندسی به روش EPC 24

۲-۱۰-۱- مفاهیم تاخیر پروژه ۲۴

۲-۱۰-۲- تقسیم بندی تاخیرات ۲۴

۲-۱۰-۳- تاخيرات و جايگاه آن در مديريت پروژه ۲۴

۲-۱۰-۴ -علل پرداختن به موضوع شناسایی وآنالیز تاخیرات ۲۷

۲-۱۰-۵- هزینه های ناشی از تاخیر پروژه ۲۹

۲-۱۰-۶- مزیت های آنالیز تاخیرات پروژه ها ۲۹

۲-۱۱- تحقیقات صورت گرفته بر روی علل ایجاد تاخیر در پروژه های EPC 30

۲-۱۲- خلاصه فصل ۵۴

فصل سوم :  روش انجام تحقیق

۳-۱- مقدمه ۵۹

۳-۲- روش انجام تحقیق ۵۹

۳-۳- ویژگی های تحقیق پیمایشی ۶۰

۳-۴- روش مورد استفاده در انجام تحقیق حاضر ۶۱

۳-۵- ابزار اندازه گیری در تحقیق پیمایشی و نحوه طراحی  پرسشنامه در تحقیق حاضر ۶۱

۳-۶- اجزای اصلی پرسش نامه ۶۳

۳-۷- جامعه آماری و فرآیند پیمایش میدانی ۶۴

۳-۸- نحوه گردآوری داده ها ۶۵

۳-۹- تحلیل پرسشنامه اولیه، ارائه نتایج و تدوین پرسشنامه ثانویه ۶۵

۳-۱۰- خلاصه فصل ۷۳

فصل چهارم : نتایج و بحث

۴-۱- مقدمه ۷۵

۴-۲- ويژگيهاي جمعيت شناختي نمونه آماري ۷۵

۴-۲- ۱- وضعيت افراد پاسخ دهنده از نظر سنوات خدمت ۷۵

۴-۲-۲- وضعيت افراد پاسخ دهنده از نظر جنسيت ۷۶

۴-۲-۳- وضعيت افراد پاسخ دهنده از نظر سطح تحصيلات ۷۶

۴-۳- آمار توصیفی عوامل های پژوهش ۷۷

۴-۴- آزمون پایایی داده ها ۷۸

۴-۵- میزان احتمال وقوع و اثر وقوع هر یک از عوامل (One Sample T test) 79

۴-۶- نمودار احتمال وقوع هر یک از عوامل ۸۲

۴-۷- بررسی اثر انواع عوامل براهداف پروژه ۸۴

۴-۸- اولویت بندی عوامل ایجاد تاخیر بر اساس احتمال وقوع ۸۵

۴-۹- نتایج عددی تحلیل عوامل ایجاد تاخیر در پروژه های EPC 87

۴-۱۰- اولویت بندی عوامل بر اساس سطوح اهمیت ۸۹

۴-۱۱- تحلیل نموداری میانگین عوامل ۹۱

۴-۱۱- رتبه بندی سطوح اهمیت انواع عوامل با استفاده از روش AHP-Topsis 92

فصل پنجم : جمع بندی، نتیجه گیری و ارائه پیشنهادات

۵-۱- مقدمه ۹۷

۵-۲- جمع بندی و نتیجه گیری ۹۷

۵-۳- پیشنهادات ارائه شده بر اساس تحقیق حاضر ۱۰۰

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فهرست جداول ها

عنوان                                                                                                                                                            صفحه

جدول ۲-۱-  موثرترین عوامل در به تاخیر افتادن پروژه ای EPC صنایع نفت وگاز[۵] ۳۱

جدول ۲-۲– موثرترین عوامل هر فاز از نظر کارفرما و پیمانکار ۳۳

جدول ۲-۳- نحوه برآورده شدن هر کدام از سه اصل ذکر شده در هر یک از تکنیک های تحلیل تأخیر ۵۰

جدول ۲-۴- دسته بندی تاخیرات توسط • نیکجو ، کیانی و نورنگ (۱۳۸۸) ۵۱

جدول ۲-۶– علل تاخیر در فاز تدارکات ۵۲

جدول ۲-۷– برخی علل تاخیر در فاز ساخت و اجرا ۵۳

جدول ۳-۱- اوزان عددی پاسخ ها برای احتمال و اثر وقوع هر عامل ۶۳

جدول ۳-۲- اثرات عوامل تاخیر بر فاکتورهای پروژه ۶۴

جدول  ۳-۳- پرسشنامه جهت شناسایی عوامل تایثرگذار بر ایجاد تاخیر در پروژه های عمرانی به روش EPC 66

جدول ۳-۴- نتایج تحلیل پرسشنامه اولیه ۶۹

جدول ۳-۵- عوامل ذکر شده توسط پاسخ دهندگان به سوالات باز  پرسشنامه ۷۱

جدول ۳-۶- عوامل مورد بررسی در پرسشنامه نهایی جهت شناسایی بررسی ایجاد تاخیر تاخیر در پروژه های عمرانی به روش EPC بر ۳ فاکتور هزینه، زمان و کیفیت ۷۱

جدول ۴-۱- توزيع فراواني پاسخگويان بر حسب سنوات خدمت ۷۶

جدول ۴-۲- توزيع فراواني پاسخگويان برحسب جنسيت ۷۶

جدول۴-۳- توزيع فراواني پاسخگويان برحسب سطح تحصيلات ۷۷

جدول۴-۴- آمارتوصیفی پرسشنامه های جمع آوری شده بر اساس نوع فاز ۷۷

جدول۴-۵ – آزمون پایایی داده ها برای فاز طراحی و مهندسی ۷۸

جدول۴-۶ – آزمون پایایی داده ها برای فاز طراحی و مهندسی ۷۸

جدول۴-۷ – آزمون پایایی داده ها برای فاز طراحی و مهندسی ۷۹

جدول ۴-۸- طبقه بندی و اختصاص نماد Y جهت شناسایی بهتر عوامل ایجاد تاخیر در فازهای مختلف ۸۰

جدول ۴-۹-  عواملی که بیشترین اثر را بر زمان پروژه دارند: ۱۰ عامل با اهمیت تر ۸۵

جدول ۴-۱۰-  عواملی که بیشترین اثر را بر هزینه پروژه دارند: ۱۰ عامل با اهمیت تر ۸۶

جدول ۴-۱۱- عواملی که بیشترین اثر را بر کیفیت پروژه دارند : ۱۰ عامل با اهمیت تر ۸۶

جدول ۴-۱۲- تحلیل عددی عوامل مربوط به فاز طراحی و مهندسی ۸۷

جدول ۴-۱۲- تحلیل عددی عوامل مربوط به فاز تدارکات ۸۸

جدول ۴-۱۳- تحلیل عددی مربوط به فاز ساخت و اجرا: ۸۸

جدول ۴-۱۴- اولویت بندی عوامل مربوط به فاز طراحی و مهندسی بر اساس سطوح اهمیت ۸۹

جدول ۴-۱۴- اولویت بندی عوامل مربوط به فاز تدارکات بر اساس سطوح اهمیت ۹۰

جدول ۴-۱۴- اولویت بندی عوامل مربوط به فاز ساخت و اجرا بر اساس سطوح اهمیت ۹۰

جدول ۴-۱۵- ضریب تناسب هر یک از فاکتورهای رتبه بندی ۹۳

جدول ۴-۱۶– رتبه بندی انواع عوامل به ترتیب اولویت به روش Topsis 93

 

 

 

 

 

 

فهرست شکل ها

عنوان                                                                                                                                                        صفحه

شکل ۲-۱- وزن های به دست آمده فاز طراحی و مهندسی (ترکیب تمامی نظرات) ۳۲

شکل ۲-۲- وزن های به دست آمده فاز تهیه و تدارکات کالا (ترکیب تمامی نظرات) ۳۲

شکل ۲-۳- وزن های به دست آمده فاز ساخت و اجرا (ترکیب تمامی نظرات) ۳۲

شکل ۴-۱- احتمال وقوع عوامل مربوط به فاز طراحی و مهندسی ۸۲

شکل ۴-۲- احتمال وقوع عوامل مربوط به فاز تدارکات ۸۳

شکل ۴-۳-احتمال وقوع عوامل مربوط به فاز ساخت و اجرا ۸۳

شکل ۴-۳- اثر عوامل مربوط به فاز طراحی و مهندسی ۸۴

شکل ۴-۴- اثر عوامل مربوط به فاز تدارکات ۸۴

شکل ۴-۵- اثر عوامل مربوط به فراز ساخت و اجرا: ۸۵

شکل ۴-۶- احتمال وقوع هر یک از اثرات عوامل مربوط به فاز طراحی و مهندسی ۹۱

شکل ۴-۷-احتمال وقوع هر یک از اثرات عوامل مربوط به فاز تدارکات: ۹۲

شکل ۴-۸- احتمال وقوع هر یک از اثرات عوامل مربوط به فاز ساخت و اجرا ۹۲

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فصل اول :

کلیات تحقیق

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                                                      فصل اول : کلیات تحقیق

۱-۱-        مقدمه

در سالهاي اخير، حكومت ها در سطوح مختلف تلاش مي كنند كه هزينه ها را محدود كنند بدون اينكه خدمات را كاهش دهند. در سطح كشورها، ابتكارات مختلفي براي تغيير در نقش حكومت در مديريت دارايي ها و املاكشان مورد ارزيابي قرار گرفته است.  با توجه به نيازهاي مالي، وزارتخانه هاي كشورها به طور فزاينده اي به مديريت تاسيسات زيربنايي در يك روش شبه تجاري سوق پيدا كرده اند و به دنبال كشف راههاي جديد از مشاركتهاي بين حكومت و بخش خصوصي هستند. در نتيجه اين ابتكارات، حالت هاي مشاركت بسيار مختلفي به وجود آمده كه بسياري از آنها داراي همپوشاني با يكديگرهستند ولي در معنا و روش داراي اختلاف ظريفي مي باشند ..با توجه به برگزاري مناقصه هاي رقابتي در بخشهاي نفتي ، صنعت برق و احداث بنادر كه توسط ارگانهاي دولتي جهت سرمايه گزاري ها انجام شده است، لازم است كه تلاش فزاينده اي جهت هر چه بهتر شدن اين روش ها، به خصوص فرايند مناقصه و انتخاب پيشنهاد دهندگان كه هم از نظر مالي وهم از نظر فني، مشكلتر و پرهزينه تر از استاندارد معمول مي باشد صورت پذيرد. دو مشخصه تعيين كننده براي هر يك از روش هاي اجراي پروژه، چگونگي پيوستگي مراحل انجام پروژه و همچنين تامين منابع مالي مورد نياز توسط بخش هاي دولتي يا خصوصي مي باشد.  هر يك از اين شيوه هاي گوناگون اجرا داراي نقاط قوت و ضعف متفاوت مي باشند كه با انتخاب استراتژي مورد نياز انجام پروژه، پروژه بطور موفقيت آميزي اجرا خواهد شد.

۱-۲- بیان مسئله

در قراردادهای طرح و ساخت زمان اصل اساسی و بنیادین است که به جهت یک سری اقدامات پیمانکار یا کارفرما، یا هردو، سبب عدم تکمیل پروژه در مدت زمان توافق شده در قرارداد می­گردد، تأخیر به وقوع می­پیوندد. در رویکرد زمان ، وقوع هر تأخیر به عنوان یک مشکل و خطر جدی در راه حصول نتیجه­ی پروژه به حساب می­آید. از دیدگاه پیمانکار تأخیر، سبب طولانی شدن اجرای قرارداد، افزایش قیمت مواد و مصالح ناشی از نرخ تورّم و افزایش هزینه های نیروی انسانی، تجهیزات و ماشین آلات و به طور کلی افزایش هزینه های بالا سری می­گردد.

هزینه های بالا سری دفتری شامل هزینه های مدیریت و سازماندهی پروژه بسته به موضوع قرارداد و گستردگی شرکت به دلیل ارائه خدمات اداری و پشتیبانی از عملیات اجرایی و کارگاهی به پیمانکار تحمیل می­گردد. هزینه های کارگاهی، هزینه دیگری است تحت عنوان هزینه های نظارت و هزینه های برپایی کارگاه، تسهیلات، ابزارآلات، تجهیزات، ماشین آلات و حمل ونقل و … که از سوی دیگر پیمانکار متحمل می­گردد. لذا اتمام به موقع پروژه بیانگر بازدهی توان فنی و تخصصی بالای پیمانکار می­باشد. [۶]

بر اساس تجربیات و بررسی های به عمل آمده عواملی از قبیل ضعف در مطالعات اولیه و پایه، عدم قطعیت های حاکم بر مسائل مهندسی و اجرایی، تغییر در مفروضات اولیه پروژه، تغییر در محدوده و گستره کاری پروژه، عوامل محیطی و تأثیرات آن، بی تجربگی عوامل کارفرمایی و پیمانکاری، نداشتن توان علمی و فنی کارفرما و پیمانکار، در اختیار نداشتن امکانات، تسهیلات، تجهیزات و ماشین آلات و نیروی فنی و اجرایی لازم و کافی توسط پیمانکار و …، ضعف در طراحی تفصیلی و تغییرات احتمالی در طراحی ها، برگزاری مناقصه بر مبنای قیمت پایین تر، تأثیر پیشنهاد مالی بر پیشنهاد فنی، بکار گماری ارکان ضعیف مهندسی و فنی و اجرایی در پروژه، ضعف نظارت عالیه و کارگاهی بر پروژه ها، اثر کم رنگ کنترل پروژه در فرایند کنترل پروژه در فرایند کنترل و برنامه ریزی، مشکلات در فرایند پرداخت های مالی و بوروکراسی چرخشی صورت وضعیت های پیمانکار و مشاور، عدم نظارت و بازرسی علمی کارفرما بر عوامل اجرایی و عملیات اجرایی، مدیریت سنتی عوامل کارفرما، مشکلات و معضلات خریدهای داخلی، بالاخص خریدهای خارجی و ترخیص و تشریفات گمرکی و … سبب طولانی شدن پروژه ها در بخش طرح و ساخت گردیده است که این موضوع کارفرما را به سوی علت یابی تأخیرات جهت تسویه حساب خسارت های پیمانکاران و جبران هزینه های اضافی تحمیل شده توسط پیمانکار سوق داده و پیمانکاران نیز به دنبال یافتن تحلیل ها و دلایل کافی برای انجام ادعای خسارت، تأخیر و دیرکرد خود برآیند. [۶]

۱-۳-        ضرورت انجام تحقیق

معمولاً بسیاری از پروژه هایی که در حوزه های مختلف به اجرا درمی­آیند با تأخیر روبرو می­شوند. بروز تأخیر اثرات متعددی را به همراه دارد. افزایش زمان تکمیل پروژه، افزایش هزینه های مستقیم و غیر مستقیم، عدم دستیابی پروژه به اهداف از پیش تعیین شده و ایجاد هزینه­ی فرصت از دست رفته از جمله عواقب بروز تأخیر است. این مشکلات می­تواند موجب ایجاد اختلاف نظر بین ذی نفعان پروژه و بروز دعاوی شده و در پاره ای موارد نیز ممکن است کار به محاکم حقوقی کشیده شود که همگی مستلزم صرف زمان، هزینه و انرژی می­باشند. بنابراین ضروری است برای شناسایی و تحلیل تأخیر، علل و عوامل بروز تأخیر و چگونگی مدیریت آن، تحقیقات لازم بر اینگونه فرایندها انجام و رویه های مناسبی ارائه گردد.

۱-۴-        فرضیات تحقیق

فرضیات تحقیق حاضر به صورت کلی با عوامل زیر مرتبط می باشند و عبارتند از  :
  • ایجاد تاخیر یک اصل اجتناب ناپذیر در اکثر پروژه های عمرانی می باشد.
  • بكارگيري اركان اجرايي ضعيف در پروژه ها بدليل برگزاري مناقصات بر مبناي قيمت پايين تر و تحت تأثير قرار گرفتن پيشنهاد فني از پيشنهاد مالي سبب ایجاد تاخیر می گردد.
  • کاهش علل و عوامل تاثیرگذار بر ایجاد تاخیر در انجام پروژه های مهندسی به روش تدارکات – ساخت (EPC)  می تواند باعث کاهش هزینه های پروژه شود.
  • کاهش تاخیرات در ۳ فاز طراحی، تدارکات و اجرا موجب بهبود اجرای اینگونه پروژه ها به روش (EPC) می باشد .
  • ضرورت پذیرش خصوصی سازی، مشارکت و سرمایه گذاری بخش خصوصی در پروژه های EPC که مورد پژوهش قرار می گیرد.
  • شناسایی عوامل موثر در ایجاد تاخیرات و ارائه راهکار مناسب جهت مدیریت مشکلات ناشی از تاخیرات ایجاد شده در پروژه های مهندسی به روش EPC می تواند به مدیریت صحیح پروژه ها کمک کند.

۱-۵-        اهداف تحقیق

هدف اصلی تحقیق حاضر شناسایی و بررسی  علل و عوامل تاثیرگذار بر ایجاد تاخیر در انجام پروژه های مهندسی به روش تدارکات – ساخت  (ای پی سی)  و ارائه راهکارهایی جهت کاهش این تاخیرات ایجاد شده می باشد. لذا در خلال این تحقیق به اهداف دیگری شامل شناسایی علل و عوامل ایجاد تاخیرات در اینگونه پروژه ها با استفاده از تهیه پرسشنامه خواهیم رسید. همچنین در نهایت به بررسی میزان تاثیر این عوامل بر ۳ هدف اصلی پروژه یعنی زمان، هزینه و کیفیت انجام پروژه نیز با استفاده از روش پیمایشی پرداخته خواهد شد.

۱-۶-        روش تحقیق

در این تحقیق با توجه به ادبیات موجود در گرایش های مدیریت پروژه و ساخت به شناخت و بررسی تاخیر ، انواع آن و روش های تحلیل آن ها در پروژه های EPC  با استفاده از ابزار تحقیق پیمایشی پرداخته خواهد شد و پس از جمع آوری پرسشنامه ها به تحلیل آن ها توسط نرم افزار آماری قدرتمند Spss پرداخته می گردد تا با استفاده از نتایج ارائه شده، بتوان با کاهش عوامل فوق در اینگونه پروژه ها، اختلاف نظرها و دعاوی ذی نفعان پروژه های EPC کاهش یابد .

۱-۷- خلاصه فصل

در این فصل ضمن بیان مقدمه ای بر قراردادهای EPC ، به بیان کلیات مربوط به ایجاد تاخیرات در اینگونه پروژه ها و ضرورت انجام تحقیقات بیشتر در مورد علل و عوامل ایجاد تاخیرات در پروژه های EPC  ، به بیان نحوه انجام تحقیق حاضر پرداخته شده است.

 

 

 

 

 

 

 

 

فصل دوم :

   مروری بر ادبیات موضوع و

             مطالعات گذشته

 

 

 

 

 

 

                                                               فصل دوم

                                       مروری بر ادبیات موضوع و مطالعات گذشته

۲-۱- مقدمه

از عمده مشكلات بارز در اجراي پروژ ه ها، تأخيرات پروژه مي باشد، به طور كلي تأخير ، هرگونه عدول از توافقات زمانبندي شده متأثر از عوامل دروني و بيروني سيستم می باشد كه بعضاً باعث ايجاد مشكلاتي براي صاحب قرارداد (كارفرما) و مجري (پيمانكار) مي گردد. در اين تحقیق با توجه به اصل اجتناب ناپذير تاخیرات و تأثيرات آن بر پروژه، با تمركز بر تأخيرات رخ داده در پروژه های انجام شده به روش EPC ، به تجزيه و تحليل علل ايجاد تأخيرات و منشأ بروزآنها پرداخته  خواهد شد، اين موارد شامل عواملي چون عدم قطعيت هاي حاكم بر مسايل مهندسي و اجرايي، تغيير در مفروضات اوليه پروژه، تغيير در محدوده و دامنه كاري پروژه، ضعف در مطالعات اوليه، عوامل محيطي و تأثيرات آن، بي تجربگي مجريان پروژه ها، نبود امكانات لازم و كافي و غيره مي باشد. [۶]

در این زمینه در سطح بین المللی تلاش های بسیار زیادی صورت گرفته است که بیشتر آنها بر صنعت ساخت و ساز متمرکز بوده اند. ویلیامز[۱] به بررسی روش های موجود اثر تأخیرات در افزایش زمان پروژه های بزرگ پرداخته و نکاتی را در مورد نارسایی های روش های موجود تحلیل تأخیر در پروژه های بزرگ خاطر نشان کرده است [۲۵] . در تحقیق دیگری به ریشه یابی علل بروز تأخیر در صنعت ساخت و ساز کشور مالزی پرداخته شده است و اهمیت میزان و تأثیر هر یک از علل نیز مورد بررسی قرار گرفته است و در نهایت رابطه علت و معلولی بین آنها شناسایی شده است [۲۳]. کاسترو[۲] و همکارانش روشی را برای تقسیم مشکلات مالی تأخیرات پروژه در شبکه های ارزیابی برنامه و بازبینی روش ها[۳] توسعه داده اند [۱۹].

در داخل کشور تحقیقاتی در حوزه­ی تحلیل تأخیر انجام شده است. نجابت یک مدل فرایندگرا برای شناخت، بررسی، تحلیل تأخیر در زمان وقوع آن ارائه داده است [۸]. در تحقیقی که امامی زاده و همکارانش اجرا نموده اند، پس از معرفی اجمالی برخی روش های تحلیل تأخیر، روشی برای تسهیم اثر تأخیرات پروژه بین گروه های مختلف درگیر ارائه شده است [۳].

در پژوهش دیگری با بهره گیری از تصمیم گیری پویا مدلی برای پیشگیری از تأخیرات چند پروژه ارائه شده است [۹]. در تحقیق دیگری ادعاهای پیمانکاران در پروژه های عمرانی بررسی شده و علل آن در قالب دو دسته اصلی تأخیر و تغییر مورد کنکاش قرار گرفته است [۳]. آرانی و همکارانش نیز روشی مبتنی بر CPM را برای تعیین میزان تأخیرات پروژه و هر یک از فعالیت های آن ارائه داده اند [۱۵].

۲-۲- روش هاي  متداول و سنتي اجراي پروژه در كشور

روش های متداول و سنتی اجرای پروژه ها در ایران عبارتند از :

  • كنتراتي[۴]
  • طبق فهرست بها[۵]
  • قرارداد اماني[۶]

اين سه شيوه انجام پروژه ها به طور سنتي در ايران بوده است . با توجه به اينكه در چند سال اخير كشور ما به جمع كشورهايي كه از طرفداران خصوصي سازي مي باشند درآمده است و بالاخص تكنيك هاBOT ، MC ، DB و EPC به عنوان روش هاي  خصوصي سازي در توسعه بخش انرژي خصوصا در توسعه تاسيسات زيربنايي نفتي -گازي و اخيرا صنعت برق كه نقش مهمي در رشد اقتصادي و اجتماعي كشور دارد پيدا كرده اند، مورد بررسي قرار مي گيرند.

۲-۳- شناسایی و بررسی قراردادهای ساخت و ساز به روش EPC 

EPC  حاصل کنار هم قرار دادن حروف اول کلمات Engineering، Procurement و Construction  است که در ايران به عنوان قراردادهاي مهندسي، تدارکات  و اجرا شناخته مي شود.

EPC  در واقع نوعي روش قراردادي اجراي پروژه هاي طرح و ساخت است. امروزه تعداد زيادي از پروژه ها به اين روش اجرا مي شوند. در اين نوع قراردادها که به صورت فزاينده اي مورد توجه قرار گرفته است، اساساً يک شخصيت حقوقي مستقل مسئوليت طراحي وا جراي پروژه را عهده دار مي شود که ممکن است يک شرکت تنها يا مشارکت چند شرکت باشد. شرکت يا سازماني که مبادرت به اجراي پروژه ها به روش طرح ساخت مي نمايد الزاما ضرورتي ندارد که تمامي امکانات مورد نياز را هم براي طراحي و هم اجرا در دست خود داشته باشد. در EPC، طراحي پروژه از طراحي پايه تا طراحي تفصيلي و همچنين تامين تمامي مصالح و تجهيزات پروژه شامل تجهيزات و مصالح بخش هاي مختلف و همچنين اجرا، روش راه اندازي توسط پيمانکار انجام مي شود. فدارسيون بين المللي مهندسين مشاور[۷]  اين موضوع را تحت عنوان روش اجراي پروژه هاي طراحي مهندسي که تدارک و اجرا به شيوه کليد در دست بيان نموده است. نشريه ۵۴۹۰ سازمان مديريت و برنامه ريزي نيز منظور از روش EPC انجام کارهاي زير بیان نموده است : [۸]

– تمام يا برخي از مراحل مختلف کارگاهي مهندسي پروژه شامل مهندسي مقدماتي به مهندسي تفصيلي

– تامين و تدارک کالاها، تجهيزات و مصالح پروژه و خدمات حتي مرتبط با آنها

– عمليات ساختمان، نصب و راه اندازي و آزمايش هاي کارايي و ساير خدات جانبي مرتبط با آن

ها که به طور توام توسط پيمانکار انجام مي شود.

قراردادهاي EPC (طراحي – خريد – ساخت) از قابليت هاي قرارداد کلید گردان مي باشند. روش کلید گردان که به آن طراحی – ساخت نیز گفته می شود، مسئولیت طراحی و اجرا را بطور کامل بر عهده پیمانکارمی گذارد به قسمی که بعد از تکمیل پروژه، کارفرما فقط با چرخاندن یک کلید می تواند بهره برداری از تاسیسات اجرا شده را آغاز نماید[۸].

پروژه های بزرگ کشور در بخش انرژی با الگوهای مختلفی دنبال می شوند. ملموس ترین الگوی کار پروژه های مطرح در صنایع پتروشیمی الگوئی است که در آن شرکتهای ایرانی غالبا در الگوی،        (طراحی + تامین تجهیزات ) و یا  EPC)) در منطقه ویژه درگیر پروژه های متعددی می باشند. الگوی مطرح دیگر برای اجرای پروژه صنعتی، قراردادهای طراحی و تامین تجهیزات اجرای این قراردادها مي باشد. قراردادهای در قالب EPC)) برای کارفرما به لحاظ تداوم و پیوستگی مسئولیتهای پیمانکار از ابتدا تا پایان کار دارای مزیت بیشتری است، اما از طرف دیگر با توجه به اینکه این قراردادها معمولا بشکل فاینانس[۸] تامین اعتبار و اجرا می گردند، تامین هزینه های ریالی در این شکل برای پیمانکار همراه با دشواری ها و محدودیت هایی می باشد. اگر کارفرما بتواند هزینه های اجرایی را خود فراهم نماید، راه حل مناسب برای وی کماکان قرارداد ((EPC خواهد بود..در پروژه های(EPC)   چه برای ارائه قیمت و یا پس از آن برای انجام کار، طراحی های بنیادی Basic Design) ) لازم است که مطالعات اولیه پروژه و یا Feasiblity Study  همراه با طراحی های محتوایی[۹] انجام شده باشد. [۸]

بدون وجود چنین مطالعات مقدماتی که براساس آن شرح نیاز با طراحی های محتوایی تثبیت گردیده باشد، ارائه قیمت در فرصت محدود مناقصه ها میسر نمی شود. بعلاوه عدم تثبیت مبانی پروژه در مدارک مناقصه منجر به ارائه پیشنهادات همسو توسط پیمانکاران نمی گردد که این وضعیت تصمیم گیری در مورد پیشنهادات دریافتی را برای کارفرما دشوار می نماید. در پیمانهای (EPC)   عملا مراحل کار با یکدیگر، همزمانی دارند. تمرکز مسئولیتهای مختلف مهندسی، تدارکات و تامین تجهیزات و نهایتاً اجرا در یک پیمان منفرد این امکان را فراهم می آورد که پیمانکار با برنامه ریزی مناسب و اعمال هماهنگی های داخلی بتواند مراحل متوالی پروژه را به صورت موازی پیش ببرد که این قابلیت بارزترین مشخصه پیمانهای  Turn Key می باشد. پیشبرد فعالیت های پروژه به صورت موازی طبیعتاً سبب کوتاه کردن زمان پروژه و نتیجتاً کاهش هزینه ها می گردد.

مسئولیت مدیریت اجراء، کنترل کیفی و کنترل پروژه در پیمان EPC بعهده پیمانکار است. پیمانکار اصلی در انتخاب پیمانکاران جزء دارای انعطاف بیشتری است در حالی که کارفرمای دولتی معمولاً به روش مناقصه و انتخاب بر اساس حداقل قیمت طبق مقررات عمل می نماید.

۲-۴- ويژگي هاي بارز قراردادهای EPC 

  • در مراحل اوليه طراحي بايستي مشخصات فني کامل و به روشني قيد شود.
  • کارفرما از نظر فني و قراردادي نيازهاي خود را کاملا مشخص کند.
  • بعد از انعقاد قرارداد، معمولا کارفرمایان در بحث ها و مذاکرات موضوع ضعف خواهد داشت.
  • ممکن است محدوده و نيز روش کنترل کارها توسط کارفرما منشا بروز اختلاف کرد.
  • خواسته ها و الزامات کارفرما در مورد راه اندازي بايد در قرارداد به دقت ذکر شود.

۲-۵- اجرای پروژه هاي متناسب با روش EPC  

  • کارفرما اطمينان زيادي دارد که قيمت و زمان انجام کار از ميزان توافق شده تجاوز نخواهدکرد.
  • کارفرما نخواهد خود را درگير مسائل پيشرفت روزانه کار نماید.
  • پيچيدگي پروژه، يکي بودن گروه طراحي و ساخت را ايجاب کند. (توجيه فيريک)
  • زمان و اطلاعات کافي براي بررسي و کنترل و ارائه طرح وجود ندارد.
  • کار شامل مقادير چشمگيري عمليات زيرزميني باشد.
  • کارفرما قصد نظارت نزديک و کنترل داشته باشد.
  • مبلغ هر پرداخت موقت، اجباراً بايد توسط مقامات مورد ارزيابي قرار گيرد.

 

علت استفاده از قراردادهای EPC

در قراردادهاي EPC  پيمانکار به منزله يک شخصيت حقوقي، با عهده دار شدن کليه مسئوليت ها در انتخاب روش کار براي تامين نتايج نهايي طبق مشخصات عملکرد تعيين شده به وسيله کارفرما داراي اختيار و آزادي عمل کامل است. کارفرما هم ضمن انجام تعهدات خود، پيشرفت کار را پي گيري مي نمايد.

با استفاده از اين روش عليرغم ايجاد برخي محدوديت ها براي کارفرما، با قراردادن کليه فعاليت هاي پروژه اعم از طراحي تا ساختار و راه اندازي به عهده پيمانکار و کافرما از قيد مسئوليت هاي سنگين مديريت و اجراي اين پروژه که اکثرا به علت تخصصي بودن کار و پيچيدگي فناوري از توان او خارج است آزاد مي گردد و درگيري کارفرما در فرآيند طراحي و اجرا در مقايسه با ساير روش هاي قراردادي به مقدار قابل ملاحظه اي کاهش مي يابد و به طور عمده به مديريت قرارداد و با توجه به مفاد قرارداد به مرور و يا تائيد کارها خلاصه مي شود. مزيت عمده روش EPC نسبت به روش سنتي کاهش زمان انجام عمليات مي باشد. در پروژه هايي که به روش سه عاملي انجام مي شوند، خريد تمامي تجهيزات و مصالح بر عهده کارفرماست که  اين امر با توجه به فاصله زماني انجام طراحي توسط بخش غير کارفرمايي، با تاخير هاي جدي روبروست و نهايتا نيز بعضا باعث به وجود آمدن مشکلات بين پيمانکار ساخت و کارفرما مي گردد. لذا در سال هاي اخیر خصوصا در مناقصات صنايع نفت گاز و پتروشيمي، نيروگاه معدن انجام کار به روش EPC بسيار مورد توجه دولت قرار گرفته است. همچنين انجام توام طراحي وساخت توسط يک شرکت، امکان شروع کارهاي اجرايي قبل از اتمام کارهاي طراحي را فراهم مي کند که اين خود باعث کاهش زمان اجراي پروژه مي گردد[۸].

اصولاً کارفرمايان تمايل دارند هيچ گونه ريسکي متحمل نشوند و اين مسئله نيز يکي از دلايل اقبال کارفرمايان به EPC است که البته موجب مي شود پيمانکار در پيشنهاد قيمت بسيار با احتياط عمل نمايد و نيز با توجه به اينکه پروژه بعد از تکميل به کارفرما تحويل داده مي شود نيازي نيست مشخص شود که عيب و نقص موجود به دليل طراحي، غلط بوده و يا در اجرا ضعف وجود داشته، زيرا به عنوان يک قانون کلي هر نقصي که در محدوده تعريف شده کار حادث شود، مسئول آن پيمانکار است.

نکته قابل تامل اين است کارفرمايان مي دانند همراه با کنترل بيشتر مسئوليت نيز بيشتري مي شود و بنابراين هرجا که کارفرما در بحث طراحي پروژه درگير شود به همان نسبت مسئوليت او در قابل مشکلات پيش آمده بيشتر خواهد بود. بنابراين EPC يکي بهترين روش ها براي نيل به اين منظور است که مسئوليت کارفرما را کاهش دهد.

۲-۶- مزایا و معایب انجام پروژه به روش EPC

۲-۶-۱-  مزايای انجام پروژه به روش EPC  از ديد کارفرما

 

  • کارفرما در انجام بحث هاي قراردادي وقت زيادي را هدر نمي دهد و آغاز و انجام پروژه به دليل آشنايي پيمانکار با سيستم او ساده تر انجام مي شود.
  • کل تعهدات مالي کارفرما از قبل مشخص است و اطمينان دارد که هزينه هاي نهايي پروژه از مبلغ نهايي توافق شده تجاوز نمي کند.
  • رقابت ميان پيمانکاران مختلف سبب بهبود وضع کارفرما و انجام معامله عادلانه تري مي شود.
  • ارتباط کوتاه و سريع بين کارفرما و پيمانکار وجود دارد.
  • با توجه به ماهيت اين روش و تلفيق کار طراحي با خريد و اجرا، زمان و هزيه به حداقل کاهش مي يابد.
  • با توجه به هماهنگي ويکپارچگي خريد و اجرا، اقتصاد هزينه ها، مد نظر قرار گرفته، از تاخيرات و عوامل غير اقتصادي که در موقع وابسته بودن فعاليتهاي طراحي، خريد و اجرا به سازمانها و مبادي مختلف پيش مي آمد، جلوگيري مي شود.
  • عمده ي ريسک پروژه و مسووليت آن از کارفرما به پيمانکار منتقل مي شود.
  • استفاده از تامين منابع مالي به روش فاينانس در اين روش با سهولت بيشتري صورت مي گيرد.

بوروکراسي در اين روش به مراتب کمتر از روش متداول است.

  • ادعاهاي پيمانکار براي کارهاي اضافي به حداقل کاهش مي يابد و درگيريها و تداخل کارها کم مي شود.
  • اطمينان بيشتري نسبت به عملکرد پروژه به هنگام بهره برداري وجود دارد.
  • قابليت ساخت داخل کشور و نوآوري، ارتقا مي يابد.
  • اين روش اساسا بيشترين مسووليت را متوجه يک سازمان مي کند و نياز کارفرما را به استفاده از منابع خويش به حداقل مي رساند.

۲-۶-۲- مزايای انجام پروژه به روش EPC از ديد پیمانکار

  • به دليل سرعت بيشتر انجام کار، زمان دستيابي پيمانکار به حق الزحمه سريعتر خواهد بود.
  • با توجه به ويژگي هاي قرارداد کليد در دست، در بيشتر مواقع اين نوع پروژه ها وابسته به برنامه زمانبندي يا فعاليتهاي ديگران نخواهد بود.
  • انعطاف پذيري ويکپارچکي بيشتر در اجراي کار وجود دارد.
  • پيمانکار براي انتخاب تجهيزات و روش هاي اجرايي آزادي عمل بيشتري خواهد داشت.

با اين حال مورد آخر براي کارفرما جزء معايب محسوب نمي شود. چون هر چند احتمال دارد يک پيمانکار با به کار بردن تجهيزات ارزان قيمت و سطح پايين، کيفيت کار را پايين بياورد، ولي در عين حال او مي داند که چه نوع تجهيزي به راحتي مي تواند فراهم شده، مطمئن تر بوده و کار را بهتر انجام مي دهد و نهايتا در صورتي که تجهيزات به درستي عمل نکند، پيمانکار ريسک عدم دريافت آخرين پرداخت را تقبل نموده، مهمتر از ان اينکه ريسک عدم گرفتن کار بعدي را بايد بپذيرد. بديهي است اين مزاياي زماني حاصل خواهد شد که شرايط زير در نظر گرفته شده باشد :

  • پيمانکاران صحيح انتخاب شده باشند؛ نه لزوما بر اساس پايين ترين قيمت پيشنهادي.
  • در زمان برگزاري مناقصه ها، الزامات و خواسته هاي کارفرما با دقت لازم و جزييات مورد نياز تعريف شود تا پيمانکار، قيمت قطعي ارائه نمايد.
  • بعد از انعقاد قرارداد، تغييرات عمده و اساسي در الزامات و نيازهاي پروژه ايجاد نشده، از ناحيه ي کارفرما (يا مشاورانش) در کار پيمانکار EPC دخالت نشود. با اين حال نظارت کامل انجام شده تا کار مطابق مفاد قراردادي پيش برود. [۹]

۲-۶-۳- معایب انجام پروژه به روش EPC از ديد کارفرما

 

  • انتقال دانش فني به کارفرما صورت نمي گيرد.
  • با توجه به اين که طرح ها از قبل آماده اند، تغييرات مورد نياز کارفرما پس از عقد قرارداد، هزينه ي زيادي را به پيمانکار تحميل مي کند و سرآغاز بحث هاي زيادي است.
  • کنترل کيفيت کار پيمانکار، به خصوص در بخش طراحي، در غياب بازرسي هاي مستقل کارفرما مشکل است.
  • قيمت قرارداد مشتمل بر ضرايب ريسک پيمانکار بوده، لذا بالا مي باشد.

بسته به اندازه و پيچيدگي پروژه، کارفرما ممکن است به اين نتيجه برسد که در انتخاب پيمانکاران و سازندگي با تجربه و قابل اعتماد، بسيار محدود است. زيرا معمولا به دليل حجم بزرگ پروژه ها، هزينه هاي شرکت در مناقصه و منابع مورد نياز براي کارهاي طراحي و اجرايي بسيار بالا مي باشد و شرکتهاي محدودي توان تامين اين منابع را دارند.

۲-۶-۴- معایب انجام پروژه به روش EPC از ديد پیمانکار

 

با توجه به حجم بالاي کار، ريسک پيمانکار بسيار بالاست و پيمانکاراني که توان تقبل از ريسک مسووليت را داشته باشند، محدود هستند.

۲-۷- شيوه هاي مختلف سازمان پروژه هاي EPC

الف) کارفرما (سرمایه گذاری مشترک )

اشتراک دو يا چند گروه و شرکت براي رسيدن به اهداف پروژه مي باشد. هر گاه شرکت به تنهايي داراي تخصص هاي لازم نباشد اقدام به گرفتن شريک مي کند در اين موارد ابتدا تيم پروژه موافقت نامه هاي دروني امضا کرده و شرايط کاري هر يک مشخص مي شود و نيز رهبري نيز مشخص مي شود. موارد اشاره شده در موافقتنامه ها عمدتا شامل مباحثي چون : هدف، – تخصيص مسئوليت ها، نحوه تقسيم سرمايه، سود زيان،  مديريت، مدت موافقتنامه، چگونگي خاتمه و فسخ قرارداد، چگونگي حل مشکلات است.

  • کارفرما و سازنده طرح و ساخت

کارفرما با سازنده براي انجام کليه فعاليت ها طراحي و خرید کالا و اجرا، قرارداد مي بندد. براي انجام طراحي سازنده معمولا يک مشاور طراحي را به عنوان پيمانکار جزء به خدمت گرفته و اين شرکت مشاور مي تواند در سود يا زيان پيمانکار شریک باشد و يا نه. در صورت شريک نبودن اين حالت بسيار شبيه حالت به کار گرفتن مشاور A/E توسط کارفرام در قراردادهاي D-B-B مي باشد. در صورتيکه مشاور در سود و زيان پروژه شریک باشد انگيزه بيشتري براي انجام مناسب کار و نظارت بر کار دارد. اين روش رايج ترين روش اجراي پروژه مي باشد.

  • کارفرما و طراح طرح و ساخت

مشابه روش قبلي است با اين تفاوت که طراح با کارفرما قرارداد دارد طرح و ساخت را منعقد نموده وسازنده را به خدمت مي گيرد. مهمترين عيب آن خلاء ناشي از عدم ارتباط مستقيم کارفرما و سازنده است.

۲-۸- چالش ها و موانع موجود در پروژه های EPC  

الف) چالش ها و موانع از ديد کارفرما

  • مهمترين مشکل پيمانکاران، توالي مالي پايين و ضعف در بخش های مهندسي و طراحي است. به طور مثال، مشخصات فني ارائه شده توسط طراح،  با امکانات موجود بازار همخواني ندارد.
  • گاه پيمانکاران، مبلغ پيش پرداخت يا تسهيلات اعطايي را به عنوان سود پروژه بر مي دارند و بر خلاف قرارداد، پروژه را به پيمانکاران دست دوم مي دهند.
  • چون هنوز در ابتداي کار هستيم، قراردادها شفاف نيستند، مشخصات فني بدون نقص مواد پروژه ها تدوين نشده است.
  • اهميت پروژه EPC به انسجام تيم پيمانکار است.
  • در هنگام مناقصه پيمانکاران درباره ماشين آلات و نفرات دروغ مي گويند.
  • مهمترين ضعف پيمانکار، ضعف سيستم و مديريت آن است.
  • پرداخت ها کافي است زيرا پيمانکار فروش پيشنهاد مبلغ داده است.
  • پيمانکاران بعضا پول پروژه را در موارد غير از منظور که پول به آن ها پرداخته شده است مصرف مي کنند.
  • تعديل مشکل ساز است زيرا فرمول آن مورد بحث است.
  • پيمانکاران ما فقط در بخش اجرا خوب هستند.

در شرايط عمومي پيمان موارد زياد مبهم است. از جمله آنکه هنوز تعريف مشخصي و منسجمي براي اضافه کار و کاهش کار در پروژه ها در EPC  ارائه نشده است. مورد ديگر ماده  ۴۸ مي باشد که پرداخت حقوق و عوارض گمرکي را به عهده کارفرما گذاشته شده، درحالی که در ماده ۳۴ آن را به عهده پيمانکار گذاشته است. يک مورد نامشخص ديگر مربوط به مالکيت کالاهاي مازاد است که در انتهاي کار در سايت باقي مي ماند.

  • چالش ها و موانع از ديد پيمانکار
  • به دليل وجود شرايطي که خارج از کنترل پيمانکار و بعضا کارفرماست، مانند تغیير نرخ ارز و يا نرخ تبديل دلار به يورو يا افزايش ناگهاني قيمت فولاد و مس در دو سال گذشته، هزينه ها زياد را به پيمانکاران تحميل مي کند و ريسک آنها را افزايش مي دهد.
  • ناهماهنگي قوانين و امانات دولتي؛ بانک ها تسهيلات لازم را در اختيار بخش خصوصي قرار نمي دهند.
  • قوانيني براي اعطاي تسهيلات به پيمانکاران تصويب شده اما ضمانت اجرايي ندارند.
  • براي اطمينان کارفرما و توانايي پيمانکار بر انجام تعهدات بايد کليه تمهيدات قرارداد در قراردادها EPC گنجانده شود. در قراردادهايي که معتقد مي شوند خيلي مسائل نامفهوم هستند مسائلي مانند بيمه، ماليات، تعهدات في مابين مسئوليت ها، تعديل ها، بحران ها و جهاني، ابهام دارد.
  • در قرارداد مسئوليت پيمانکار را ۱۰۰ درصد قرار داد مي دانند پس بايد تحت پوشش بيمه قرار بگيرد. و پولي بابت بيمه پرداخت نمي شود، دست کارفرما هم به جايي بند نيست.
  • عدم وجود شرايط يکسان در مناقصات : شرکت هاي دولتي از امتيازات ويژه اي برخورد دارند.
  • کارفرما روي تمام نقشه ها نظر مي دهد، در صورتي که مسئوليت ۱۰۰ درصد با پيمانکار است و اين موجب اتلاف وقت، هزينه و اختلاف نظر مي شود.
  • براي خريد خوب، پرداخت ها بايد براساس پيشرفت دوره اي باشد اما طبق قوانين در ايران ۱۰%، ۸۰% و ۱۰% پرداخت مي شود و سازنده زير بار اين قضيه نمي رود که پيمانکار بايد هزينه ها را آن تقبل کند.
  • مساله روابط خارجي و تحريم اقتضا در بر کيفيت، هزينه در زمان انجام پروژه تاثير منفي دارند و محدود به خريد از تعداد اندکي هستيم.
  • گاهي کارفرما به عنوان کسورات از هر پرداخت ۵% را براي بيمه کم مي کند. در حاليکه تمام پرسنل پيمانکار بيمه هستند.
  • در مساله اعتبار اسناد در ترخيص جنس از گمرک، کارفرما نظارت کامل دارد و به تاييد او نياز است. اين روند بوروکرارسی خيلي طولاني است و پيمانکار بايد هزينه و انباردار، کانتر و ساير هزينه ها را بپردازد. از طرفي تضمين و انجام کار و کيفيت همچنان با پيمانکار است.
  • بدليل بوروکراسي کارفرما تصميم گيري سخت و زمان بر است.
  • مفاد قرارداد تحکم آميز است و با عرف جهاني هم خواني ندارد. در قراردادها خارجي جريمه تاخير دو طرفه در حاليکه در ايران در صورت تاخير کارفرما فقط قرارداد تمديد مي شود.
  • مبلغ پيش پرداخت کمتر از نياز پروژه است هيچ سازنده از کمتر از ۵۰% پيش پرداخت نمي خواهد. در صورتي که در بهترين حالت ۲۵% پيش پرداخت مي دهند که با هزينه ضمانت نامه و … ۱۹% مي شود.
  • ساختار شکست پروژه پرند براساس ۵% مهندسي، ۷۵% خريد و ۲۵% اجراست در حاليکه هزينه ها و خريد بيشتر از اين و شايد تا ۸۰-۸۵% مبلغ کل شود.
  • در کشور هاي توسعه يافته سيستم بانکي روز ۵/۲-۳ درصد قرارداد پيمانکار را بيمه مي کند و به او پول پرداخت مي کند و کارفرما با بانک طرف است.
  • موقع گرفتن ضمانت نامه، از مالک مي خواستند اينجا معادل ۲۰% اعتبار را با به سند ملکي گذاشت در صورتي که بانک خارجي راحت تر پول مي دهند.
  • سود بانکي بيش از سود پروژه است.
  • در نبود انجمن ها و سنديکا، پيمانکاران در رقابت ناسالم برای برنده شدن در مناقصه، قيمت های خيلي پايين پيشنهاد مي کند.

۲-۹- تحليل بر چالش ها و موانع قراردادها در EPC

الف ) موانع و مشکلات ناشي از دولت و سازمان کارفرما

الف) بسترهاي اقتضا در قانون : مهمترين موانع توسعه پروژه ها EPC در بسترها اقتضاء در قوانين موجود کشور است که متوجه دولت و مجلس است و از دست کارفرما و پيمانکار خارج مي باشد. برخي از اين موارد به شرح زير مي باشند : [۸]

– ناهماهنگي ارگان ها و تعهد مراکز تقسيم گيري

– عدم ضمانت اجرايي قوانين

– ضعف قانون کار، مطابق موارد ۱۸، ۱۹، ۲۰، ۲۱، ۲۷، ۲۹ و ۳۰  قانون کار.

– عدم حمايت سيستم بانکي و بيمه اي : بانک ها براي ارائه ضمانت ها، وثيقه رسيدگي مي گيرند.

– بوروکراسي طولاني و قوانين دست و پاگير بانک ها و سيستم هاي سنتي فعلي جوابگوي نياز پروژه ها در بحث خريد خارجي و اعتبار اسناد نمي باشد ضمن آنکه سياست هاي بانکي براي شرکت هاي خارجي شفاف تر مي باشد.

– موانع فانيانس خارجي : بدليل بنیه ضعيف مالي پيمانکاران داخلي، پيمانکاران بدنبال تامين مالي از طريق بانک هستند که براي تامين آن از بانک هاي خارجي مجبور به خريد درصدی از تجهيزات از کشور فاینانس کننده هستند.

– روابط خارجي و تحريم اقتصاد : بدليل محدود شدن به چند خريدار خاص قدرت چانه زني از دست مي رود.

ب ) ابهام در شرايط عمومي پيمان

الف) مثلا در ماده ۳۰۰ مربوط به ماشين آلات ساختماني مواد مصرفي و ابزار و وضعيت کالاهايي که در آخر کار در سايت باقي مي ماند مسکوت مي ماند.

مثلا ماده در ۴۸ شرايط عمومي پرداخت حقوق و عوارض گمرکي را به عهده کارفرما گذاشته اما در ماده ۳۴ آن را به عهده پيمانکار گذاشته است.

– بوروکراسي طولاني : قوانين و مقرارت توسعه نيافته در مراحل طولاني اخذ مجوز، موافقت يا دستورات مختلف مورد نياز پروژه از عوامل تشديد کننده هاي تاخير پروژه ها مي باشند.

– عدم توجيه اقتضا در طرح ها، بدليل اينکه برخي از پروژه ها توجيه اقتضا در ندارند زمان انجام آن را بسيار کوتاه در نظر مي گيرند تا توجيه اقتصادي داشته باشد که منشا بسياری از منازعات ميان پيمانکار و کافرما می باشد .

ج ) ابهامات و نقاط ضعف قراردادها

– انتخاب مناسب قرارداد براي پروژه هايي که مناسب اجرا با EPC هستند.

– فراهم بودن پيش شرط ها و مورد نياز براي قراردادها در EPC

– نماينده کارفرما شامل يک تيم منسجم محدود و در عين حال فوق العاده مجرب باشد.

– پيمانکار ابزارهاي لازم براي طراحي، تجهيز، اجرا و راه اندازي کار را بطور کامل در اختيار داشته باشد و آزمايش ها، بازرسي ها و کنترل کيفيت را خود انجام دهد.

– تناسب شرايط پيمان با استانداردها بين الملي

– مشخص و جامع بودن شرايط پيمان: هر چه قرارداد دقيق تر باشد منازعات بعد کمتر است.

– تناسب پرداخت ها با ماهيت پروژه : بايد شرايط پرداخت با ماهيت پروژه هماهنگ باشد.

– تسهيم ريسک پروژه

– تامين منابع طرفين: بايد براساس استراتژي برد- برد و عادلانه باشد.

– تناسب بين مسئوليت ها با اختيارات و امکانات

د ) چالش های اجرايي

– طبقه بندي پروژه ها : پيمانکاران مطابق با رتبه شان به قراردادهايي که توانايي اجرا دارند دعوت شوند.

– نحوه انتخاب پيمانکار: حساس ترين بخش پروژه هاي EPC مي باشد و نبايد تنها براساس کمترين قيمت پيشنهاد صورت بگيرد.

– بيشترين مشکلات از طرف کارفرما و سازمان مديريت پروژه آن مي باشد که مجهز به آموزش ها و تجربه توانايي لازم براي مديريت هدفمند يک پروژه EPC نيستند.

– تيم کارفرما بايد از تعداد محدود افراد خبره و مجرب براي نظارت بر کليات پروژه بخش ها و اصلي و مالي ها برخوردار باشد و از مداخله در جزئيات خودداري کند.

– رسيدگي به صورت وضعيت ها و اعطاء تسهيلات مالي

ه ) نقاط ضعف عملکرد  پيمانکاران EPC

– عدم انسجام تيم پروژه : بايد تيم  پروژه از انسجام کافي برخوردار باشد.

– ضعف طراحي : معمولا پيمانکاران در زمينه اجرا قوي هستند اما در زمينه طراحي ضعف دارند و حاضر به هزينه برآوردن نيروهاي جديد نيستند.

– نقش ماشين آلات و تجهيزات در اجرا طراح ها، بعضي از پيمانکاران با نيت اجاره و ماشين آلات در مناقصات شرکت مي کنند. که باعث مشکلات عديده در جريان نقدينگي انها مي شود.

– برداشت از محل پيش پرداخت و صورت وضعيت پروژه ها براي رهايي از خرج های غير از پروژه.

– قيمت هاي غير واقعي : براي برنده شدن در مناقصه قيمت هاي غير واقعي و پاييني مي دهند.

– عدم آموزش مناسب نيرو و استفاده از افراد کم تجربه

۲-۱۰- مفاهیم تاخیر و علل ایجاد آن در پروژه های مهندسی به روش EPC

۲-۱۰-۱- مفاهیم تاخیر پروژه

تاخیر، عمل یا رویدادی است که زمان مورد اشاره در قرارداد برای انجام عملی خاص را طولانی تر کند. به طور کلی تاخیرات، ناشی از علل مختلفی هستند که از عملکرد گروه های درگیر در پروژه ایجاد می شوند[۲۵]  .

۲-۱۰-۲- تقسیم بندی تاخیرات

تاخیرات را می توان براساس معیارهایی چون منشا ایجاد، حالت زمانی رخداد و قابلیت جبران پذیری آن ها تقسیم بندی کرد . [۲۵]تاخیری که پیمانکار، مسوول پاسخگویی به آن است، مانند توان تولید پایین و عدم هماهنگی میان اجزای کار را غیرقابل اغماض گویند. پیمانکار برای اینگونه تاخیرات زمان اضافی را نمی تواند درخواست کند. دسته دیگر، تاخیرات قابل جبران هستند که در آن ها کارفرما دلیل اصلی تاخیر است. تاخیری که نه پیمانکار و نه کارفرما پاسخگو نباشد، غیرقابل جبران نامیده می شود. بلایای طبیعی و نامساعد بودن آب و هوا نمونه این تاخیرات هستند[۲۵].

 

 

۲-۱۰-۳- تاخيرات و جايگاه آن در مديريت پروژه

 

حدود يك دهه از واگذاري مديريت و اجراي بعضي از پروژه هاي پتروشيمي به صورت EPC  به شركت هاي  ايراني مي گذرد. متجاوز از چهل پروژه متوسط و بزرگ از پروژه هاي پتروشيمي در قالب هشتاد قرارداد به صورت EP+C به اجراء درآمده است ( قرارداد EP برای طراحي ، مهندسي پروژه و تأمين كالا و قرارداد C براي عمليات ساختمان و نصب و پيش راه اندازي پروژه با مديريت و كنترل شركت هاي  پتروشيمي اطلاق مي گردد) . در اين قراردادها دستگاه اجرائي (كارفرما) مسئوليت مديريت، هماهنگي و راه اندازي پروژه را بر عهده دارد. در اين راستا قابليت ها و امكانات شركت هاي  ايراني از لحاظ نيروي انساني، ماشين آلات و سرمايه افزايش چشم گيري يافته است. با افزايش روزافزون پروژه هاي عمراني در كشور و گسترش دامنة رقابت شركت هاي  مجري در ارائه خدمات بهتر و برآورده ساختن رضايت مشتري، شركت هايي موفق تر خواهند بود كه در اجراي تعهدات قراردادي خود بهتر و سريعتر عمل نمايند. [۲۵]

از نظر جايگاه و ارزش علمي، با توجه به شاخصه هاي مديريت پروژه و عوامل مختلف مؤثر بر موفقيت پروژه ها، دستيابي به اهداف زماني يكي از مهمترين شاخصهاي موفقيت پروژه ها محسوب مي گردد، لذا با در نظر گرفتن اين اصل، تحليل تأخيرات پروژه و نحوة جبران يا تقليل يا اجتناب از آنها از جايگاه ويژه اي برخوردار مي باشد. اين موضوع در بحث روابط متقابل كارفرمايان و پيمانكاران و منافع و موقعيت هر كدام از طرفين نيز مطرح و حايز اهميت مي باشد، كارفرمايان به دنبال علت يابي تأخيرات بوده تا بتوانند تسويه خسارتهاي پيمانكاران رامحاسبه و تخمين هاي مناسبي از حجم هزينه هاي اضافي تحميل شده به پيمانكاران را برآورده نمايند. پيمانكاران نيز به دنبال يافتن تحليلها و دلايل كافي براي انجام ادعاي خسارت تأخير و ديركرد خود طبق قرارداد مي باشند. در اين راستا، علم مديريت پروژه به دليل توجه به تأخيرات و كاهش اثرات زيان بار حاصل از تأخيرات و ارائه راهكارهايي براي بهبود آن از جايگاه ويژه اي برخوردار است و نتايج حاصل از آن  مي تواند انعكاس مثبتي در مديريت اجرايي اين پروژ ه ها داشته باشد.

نكته قابل توجه اين است كه هرچه به پيش مي رويم و پروژه هاي بيشتري انجام مي دهيم و تجربيات بيشتري كسب مي نمائيم بايد به طورمنطقي مدت تأخيرات و به دنبال آن مدت اجراي پروژ ه ها كاهش يابد، ولي متأسفانه اين طور نيست. با نگاهي به آمارهاي سازمان مديريت و برنامه ريزي كشور در مورد ميانگين مدت اجراي پروژه هاي خاتمه يافته متوجه مي شويم كه نه تنها مدت اجراء پروژه ها ثابت نبوده، بلكه گاهي افزايش هم داشته است. متاسفانه عامل زمان در پروسه هاي صنعتي ايران عامل فراموش شده و دست دوم محسوب مي گردد و شايد اگر سازماني متولي محاسبه زيانهاي حاصل از دست دادن زمان و نرخ بازگشت سرمايه در پروژه هاي صنعتي ايران در ۲۰ سال گذشته گردد به ارقامي خواهيم رسيد كه چندين برابر قيمت كل پروژه ها خواهد بود .براساس بررسي هاي بعمل آمده، عمده ترين دلايل طولاني شدن پروژه ها در ايران عبارتند از :

  • ضعف در مطالعات اوليه
  • بكارگيري اركان اجرايي ضعيف در پروژه ها بدليل برگزاري مناقصات بر مبناي قيمت پايين تر وتحت تأثير قرار گرفتن پيشنهاد فني از پيشنهاد مالي
  • ضعف نظارت كارگاهي عاليه مهندسين مشاور بر پروژه ها
  • اثربخشي پايين كنترل پروژه در فرايند كنترل پروژه هاي صنعتي
  • ضعف در فرايند پرداختهاي مالي و بوروكراسي چرخشي صورت وضعيتهاي پيمانكار ومشاور
  • عدم نظارت و بازرسي علمي كارفرما بر عوامل اجرائي و مديريت سنتي توسط عوامل كارفرما
  • مشكلات مربوط به سفارشات خريدهاي داخلي و خارجي و ترخيص و تشريفات گمركي

و غیره مي باشند. مي دانيم كه پيشگيري بهتر از درمان است اما بايد اين واقعيت را در نظر داشت كه علي رغم تمامي تمهيدات و پيش بيني ها مي بايست همواره انتظار بروز مشكلات را داشت و براي مقابلة موردي با آنها چاره انديشي نمود .به راستي چگونه مي توان علل اصلي تأخيرات پروژه را شناسايي نمود؟ به طور كلي براي كنترل فرايندها سه رويكرد را مي توان متصور بود : [۲۵]

  • رويكرد گذشته نگر[۱۰]
  • رويكرد آينده نگر[۱۱]
  • رويكرد زمان وقوع[۱۲]

در رويكرد زمان وقوع هر تأخير بعنوان يك مشكل و خطر جدي در راه حصول نتيجة پروژه به حساب مي آيد.  با اين فرض براي مقابله با اين مشكل يك رويكرد فرآيندگرا منطبق بر متدولوژي حل مسئله[۱۳] ، استاندارد ISO 9000:2000 و کتاب راهنمای مدیریت پروژه[۱۴]  پيشنهاد مي گردد. اين مدل شامل هشت فرآيند بررسي گزارشات عملكرد، شناخت عوامل تأخير ، جمع آوري اطلاعات مرتبط، اولويت بندي عوامل، شناخت علل اصلي تأخير، يافتن پيشنهادات مختلف ، انتخاب بهترين راه حل و مميزي نتايج حاصله مي باشد. هر كدام از اين فرآيندها داراي ورودي ها، تكنيك ها و ابزار و خروجي هاي مشخص و متعددي مي باشد و براي مديريت تأخيرات لازم است كه كلية فرآيندهاي هشت گانة بالا اجرا گردد[۶].

۲-۱۰-۴ -علل پرداختن به موضوع شناسایی وآنالیز تاخیرات

 

تاخیر یکی از مهمترین وقایع رایج در پروژه ها است.  این مشکل در اکثر پروژه ها از پروژه های ساده ساختمانی تا پیچیده ترین آنها نظیر پروژه های پتروشیمی، سدسازی و تونل سازی و … رخ می دهد. به همین دلیل امروزه اکثر کشورهای پیشرفته و در حال توسعه با علم به محدود بودن منابع در اختیار و بازار رقابتی شدید جهت استفاده بیشتر از منابع و کسب سود بیشتر به دنبال ریشه یابی علل تاخیر در پروژه های گذشته می باشند تا با ارایه راهکارهایی از میزان تاخیرات در پروژه های آتی بکاهند، و یا با شناخت مقصران تاخیرات پروژه، نسبت به دریافت خسارت اقدام کنند[۸].

بررسی تاخیرات پروژه توسط کارفرما یا پیمانکار به منظور استفاده از تجربه و دانشی که در طول اجرای پروژه حاصل می شود، که می تواند در پروژه های مشابه بعدی مورد استفاده قرار گیرد.  به ویژه به این دلیل که در پروژه های که در نقاط مختلف اجرا می شود بسیاری از عوامل اجرای پروژه در سطوح مختلف عوض می شوند و باید دانش و تجربه ای که در طول پروژه در قسمتهای مختلف توسط عوامل اجرای در همه سطوح حاصل شده است، مستند و مدیریت شود. در این صورت است که می توان با استفاده از تجربیات گذشته از رخ دادن موارد مشابه در آینده جلوگیری کرد. کارفرمایان به دنبال علت یابی تاخیرات هستند، تا بتوانند تسویه خسارت ها و جریمه تاخیرات پیمانکاران را محاسبه نمایند و همچنین تخمین های مناسبی از حجم هزینه های اضافی تحمیل شده به پیمانکار را در دست داشته باشند. پیمانکاران نیز درصدد توجیه تاخیرات خود و فرار از پرداخت خسارت هستند و یا در مواقعی که عدم انجام به موقع تعهدات توسط پیمانکار موجب زیان به پیمانکار شده است، برای تدوین ادعای خسارت تاخیر از کارفرمایان نیاز به آنالیز تاخیرات دارند[۱۸].

شرکت های تامین کننده ضمانت ها واعتبارات پروژه ها نیز باید جهت کنترل عملکرد دریافت کنندگان این تسهیلات مالی،  از علت و مسوولیت تاخیرات اطلاع دقیق داشته باشند. تاخیر در پروژه ها یک پدیده رایج حتی در کشورهای پیشرفته می باشد. با توجه به آماری که از مشکلات و معضلات موجود در پروژه های ایالات متحده که توسط دکتر فرم در سال ۱۹۹۷ جمع آوری شده است. ۶۹% پروژه ها در آمریکا بیش از زمان مصوب به طول انجامیده اند. در ایران هم تاخیر در پروژه ها امری عادی است، به طوریکه براساس آمار منتشره سازمان مدیریت و برنامه ریزی در سال ۱۳۸۰ متوسط زمان اتمام پروژه های ملی در کشور نزدیک به ۲۲/۲ برابر زمان برنامه ریزی شده پروژه ها بوده است    .[۱۸]

۲-۱۰-۵- هزینه های ناشی از تاخیر پروژه

هزینه های ناشی از تاخیرات می توان به دو دسته کلی هزینه های کمی و هزینه های کیفی تقسیم بندی کرد.  هزینه های کمی را به راحتی می توان با کمک ابزارهای در علوم اقتصاد مهندسی و… تخمین زد. ولی هزینه های کیفی نامشهود بوده و مبلغ نقدینگی بابت آنها پرداخت نمی شود.که برخی از مهمترین قسمت های این دو نوع تاخیر به شرح زیر می باشند [۸]:

الف ) هزینه های کمی

– هزینه دیر رسیدن به بهره برداری یا سود از دسته رفته

– هزینه ناشی از گرانشدن منابع مصرفی (مصالح و … )

– افزایش هزینه منابع کاری (نیروی انسانی و تجهیزات و … )

– هزینه بهره سرمایه صرف شده

ب ) هزینه کیفی

– ضرر از دست دادن بازار رقابت در مدت زمان تاخیر

– ضرر ناشی از دست رفتن اعتبار شرکت

– ضرر ناشی از کاهش درآمد دولت و رفاه اجتماعی مردم

– ضررها و مشکلات غیر مالی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی (پروژه هایی با کارکرد رفاه عمومی مانند ساخت نیروگاه ها … ) [۸]

 

۲-۱۰-۶- مزیت های آنالیز تاخیرات پروژه ها

 

مزيت آناليز تأخيرات در پروژه ها، شناسايي عوامل ايجاد كنندة تأخيرات، ريشه يابي منشأ بروز تأخيرات، اولويت بندي عوامل تأخيرو نهايتاً طبقه بندي عوامل ايجاد كنندة تأخيرات براساس ماهيت آنها، استانداردها و المانهاي مديريت پروژه، سازمانهاي ذينفع در پروژه ها و قابل اجتناب يا غيرقابل اجتناب بودن تأخيرات و دسته بندي آنها، خواهد میباشد. ديگر مزيت آناليز تاخيرات براي شركت هاي مهندسي مشاور وپيمانكاري مجري پروژه ها ارائه اطلاعات تحليلي و كارشناسي و راهكارهاي مناسب به اينگونه شركتها براي اجراي صحيح و به موقع پروژه ها و قراردادهاي منعقده با مشتريان و كارفرمايان خود از جمله شركت صنايع پتروشيمي ايران و اتخاذ استراتژي و بستر مناسب جهت شناسايي نقاط ضعف موجود و بهبود فرآيند مديريت پروژه مي باشد. تحقيقات نشان مي دهند كه مسئولين ذيربط در پروژه ها بر اين اعتقادند كه عوامل تأخير را بطور كامل مي شناسند. اما حقيقت آن است كه بنا به دليل وجود فعاليتهاي موازي، تعامل ميان فعاليت ها و عوامل محيطي فراوان تأثيرگذار بر فعاليت ها، شناسايي اين عناصر و تجزيه و تحليل آنها به راحتي امكان پذير نبوده و نيازمند پژوهش هاي كارشناسي و دقيق مي باشد[۶].

۲-۱۱- تحقیقات صورت گرفته بر روی علل ایجاد تاخیر در پروژه های EPC

  • رضا بیوسه (۱۳۸۵)

با انجام مطالعات کتابخانه ای و پژوهش های میدانی به شناسایی ۱۵۶ عامل در به تاخیر افتادن پروژه های EPC  صنایع نفت وگاز پرداخت. وی با اعمال نظر خبرگان، این تعداد را به ۴۹ عامل تقلیل داد که عبارتند از : ۱۰ عامل جهت فاز مهندسی، ۱۶ عامل تدارکات و ۲۳ عامل ساخت. این عوامل در قالب پرسشنامه در اختیار جامعه آماری، شامل کارکنان شرکت ملی نفت (کارفرما) و پیمانکاران مجری پروژه ها قرار گرفت. پس از انجام تحلیلهای آماری، مؤثرترین عوامل به کمک توزیع دوجمله ای از میان ۴۹ عامل اولیه شناسایی نمود. سپس به کمک نرم افزار Choice  Expert  پرسشنامه مقایسات زوجی تهیه و بعداز دریافت نظر مسوولین پروژه ها و تحلیل نظر آنها با بهره گیری از روش AHP ، اهمیت موثرترین عوامل معرفی شده محاسبه و عوامل به ترتیب درجه اثرگذاری معرفی  نمود که به شرح جدول زیر می باشند :

جدول ۲-۱-  موثرترین عوامل در به تاخیر افتادن پروژه ای EPC صنایع نفت وگاز[۵]

فاز شماره سوال شرح دلایل تاخیر
            مهندسی ۱ عدم به کارگیری و استخدام نیروهای مجرب و متخصص
۲ پاسخگویی با تاخیر بخش مهندسی پیمانکار (مشاور) نسبت به تغییرات مورد نیاز در نقشه ها و … در حین اجرای پروژه (عدم هماهنگی و همکاری لازم بخش مهندسی با بخش اجرا)
تدارکات ۳ تهیه مواد و مصالح بدون کیفیت مناسب
۴ تاخیر در ارسال و حمل کالا از سوی تامین کنندگان و استهلاک/خرابی مواد و مصالح درحین حمل
۵ غیر قابل پیش بینی بودن نرخ تورم و افزایش قیمت مواد و مصالح نسبت به زمان ارایه نرخ و برآورد هزینه های پروژه
                ساخت ۶ ارایه قیمت غیرواقعی (پایین) در زمان برگزاری مناقصه توسط پیمانکار، فقط با هدف برنده شدن در مناقصه
۷ تاخیر در پیگیری مسایل و حل کردن مشکلات (درون و برون سازمانی)  از سوی مدیران پروژه کارفرما
۸ کمبود نیروی انسانی پیمانکار جهت انجام تمامی فعالیتهای اشاره شده در برنامه زمانبندی و همچنین تخصیص نامناسب و ناکارآمد نفرات در جبهه های مختلف کاری توسط پیمانکار
۹ عدم پرداخت به موقع دستمزد به کارکنان و پیمانکاران دست دوم، از سوی پیمانکار عمومی

سپس پرسشنامه های تهیه شده در میان رده بالاترین کارکنان کارفرما و پیمانکار توزیع شد و پس از جمع آوری، تحلیل داده ها به کمک نرم افزار EXPERT CHOICE  و گزینه AHP گروهی این نرم افزار، به جهت تلفیق تمامی نظرات، صورت گرفت که نتایج به تفکیک فازهای پروژه در شکل های  (۲-۱) ، (۲-۲) و (۲-۳ ) آورده شده است. [۸]

شکل ۲-۱- وزن های به دست آمده فاز طراحی و مهندسی (ترکیب تمامی نظرات)

شکل ۲-۲- وزن های به دست آمده فاز تهیه و تدارکات کالا (ترکیب تمامی نظرات)

 

شکل ۲-۳- وزن های به دست آمده فاز ساخت و اجرا (ترکیب تمامی نظرات)

 

(قابل ذکر است که نرخ ناسازگاری[۱۵] در محاسبات روش AHP باید کوچکتر یا مساوی ۱/۰شود که تحقق این امر در تمامی جداول این مقاله، قابل مشاهده است ) با بررسی شکل های های  (۲-۱) ، (۲-۲) و (۲-۳ )می توان جدول شماره ۵ را جهت شناسایی موثرترین عامل هر فاز نتیجه گیری کرد [۵] :

جدول ۲-۲– موثرترین عوامل هر فاز از نظر کارفرما و پیمانکار

فاز شرح دلایل تاخیر
مهندسی عدم به کارگیری و استخدام نیروهای مجرب و متخصص
تدارکات تاخیر در ارسال و حمل کالا از سوی تامین کنندگان و استهلاک/خرابی مواد و مصالح درحین حمل
ساخت ارایه قیمت غیرواقعی (پایین)  در زمان برگزاری مناقصه توسط پیمانکار، فقط با هدف برنده شدن در مناقصه

 

همانطور که مشاهده می شود عوامل « عدم به کارگیری و استخدام نیروهای مجرب و متخصص»،   « تاخیر در ارسال و حمل کالا از سوی تامین کنندگان و استهلاک/خرابی مواد و مصالح درحین حمل» و « ارایه قیمت غیرواقعی (پایین) در زمان برگزاری مناقصه توسط پیمانکار، فقط با هدف برنده شدن در مناقصه » به ترتیب جهت فازهای طراحی و مهندسی، تهیه و تدارکات کالا و ساخت و اجرا به عنوان تاثیرگذارترین عوامل بر رخداد تاخیر در پروژه ها شناسایی شدند. [۸]

  • پیمان آقایی دیبایی (۱۳۸۴)

تحقیقی را براساس اطلاعات دريافتي از وضعيت پيشرفت پروژه هاي يكي از شركت هاي  ارائه دهندة خدمات مشاور مهندسي، فعال درپروژه هاي EPC ، تهيه نموده که هدف از تهيه آن تشريح و روشن تر ساختن علل و مشكلات تاخير در اجراي پروژه ها بوده است . با توجه به تعداد پروژه هاي فعال در شركت مورد بررسي، شناسايي عوامل تأخير و كنترل و پيشگيري آنان جهت جلوگيري يا كاهش تأخيرات و هدايت منابع و امكانات موجود به سمت استفاده بهينه و افزايش كارايي، مفيد و حايز اهميت بوده است. همچنين با توجه به پيچيدگي، ويژگي، و حساسيت خاص پروژه هاي EPC در ابعاد مهندسي، اجرايي و قراردادي، تأخيرات ايجاد شده دراين پروژه ها حائز اهميت بوده و نياز به بررسي و تجزيه و تحليل علمي داشته است. لذا با توجه به اصل اجتناب ناپذير تأخيرات و تأثيرات آن بر پروژه، با تمركز بر تأخيرات رخ داده در پروژه ها، به تجزيه و تحليل علل ايجاد تأخيرات و منشأ بروز آنها پرداخته است، که اين موارد شامل عواملي چون عدم قطعيت هاي حاكم برمسايل مهندسي و اجرايي، تغيير در مفروضات اوليه پروژه، تغيير در محدوده و دامنه كاري پروژه، ضعف در مطالعات اوليه، عوامل محيطي وتأثيرات آن، بي تجربگي مجريان پروژه ها، نبود امكانات لازم و كافي و غيره  را شامل می شود و در نهایت به تشريح عوامل تأخير در دو گروه عوامل داخلي و خارجي  به شرح زیر پرداخته است  [۶]:

الف : عوامل تأخير داخلي

  • عوامل تأخير مرتبط با برآوردهاي نيروي انساني و زمان

اين عوامل شامل مواردي چون عدم تناسب نفرساعت برآورد شده با مجموعه فعاليتهاي تخصيص داده شده به آنها، تخصيص ناكافي نيروي انساني براي فعاليت ها، عدم تطابق كيفيت نيروي كار با آنچه در برآوردها پيش بيني شده، بررسي ميزان حجم كاري در نفرات كليدي بخشهاي مهندسي، بررسي اولويت در تخصيص منابع كمياب و محدود ميان عناصر ساختار كارهاي پروژه و ارزيابي ضوابط، معيارها و دستورالعمل اولویت گذاري ميان فعالي تها مي باشد. [۶]

  • عوامل تأخير مرتبط با نارسايي سيستمهاي اطلاع رساني بخش هاي مهندسي

اين عوامل شامل مواردي چون ميزان و كيفيت اطلاع رساني از جانب مدير پروژه و بخش كنترل پروژه به تيمهاي مهندسي، ميزان آشنايي واشراف كارشناسان به فرآيند توليد مدارك و انتقال اطلاعات به بخش ها، نحوة ارتباطات مؤثر بين مهندسان پروژه با بخش هاي مهندسي وميزان هماهنگي انجام گرفته بين بخشي در ارجاع آخرين Revision مدارك به بخشهاي مرتبط و رعايت و توجه به توالي توليد مدارك و انجام فعالیتها مي باشد. [۶]

  • عوامل تأخير مرتبط با برنامه ريزي و مديريت منابع انساني

اين عوامل شامل مجموعه عواملي چون نحوه و مكانيزم توزيع نيروي انساني در مقاطع زماني مختلف پروژه ها، كمبودهاي پرسنل متخصص در بخش هاي مهندسي، توان شركت در جذب و حفظ نيروهاي فعال و باتجربه، سيستم پرداخت پاداش در پروژه ها و سيستم تعيين حقوق و مزايا و ساير امكانات ديگر مي باشد. در اين راستا عوامل محيطي، سازماني، نهادي و برنامه ريزي سازماني پروژه ها براساس الزامات خاص هر پروژه و نيز ساختار سازماني شركت مي توانند نقش عمده اي را ايفا نمايند.

  • عوامل تأخير مرتبط با خطا و اشتباهات پرسنلي

اين عوامل شامل بررسي مجموعه عواملي چون تغيير در نفرات كليدي پروژه و ميزان دوباره كاريها (Rework ) توسط پرسنل بخش ها به دلايلي چون عدم دقت كارشناس به عوامل مرتبط با طراحي، عدم تناسب مسئوليتها و توانائيها افراد با موقعيتهاي شغلي واگذار شده به آنان ، استفاده از نيروهاي كم سابقه در موقعيت هاي حساس پروژه، ميزان آشنايي كم و توجه ننمودن كارشناسان نسبت به توليد مدارك و انتقال اطلاعات به عوامل دخيل در پروژه بوده است[۶].

  • عوامل تأخير مرتبط با مديريت شركت

اين عوامل شامل بررسي مجموعه عواملي چون عملكرد و تصميم گيري مديران پروژه و مديران بخش ها در راستاي اقدامات پيشگيرانه وميزان ارائه خط مشي مناسب و پيوسته به بخش هاي مهندسي و كنترل پروژه از جانب مديران مي باشد.

ب- عوامل تأخير خارجي

  • عوامل تأخير مرتبط با كارفرمايان

شامل بررسي مجموعه عواملي چون تغيير نيازهاي كارفرما به جهت تغيير در حجم كار، دامنه كار، سرویس دهي به بخش ها و مرزهاي جانبي پروژه، سرعت انتقال اطلاعات طراحي به مشاور طرح، سرعت ارائه  Comment  ها در راستاي اظهارنظرها يا تأييد مدارك و مشخصات فني و نحوة عملكرد كارفرما در پرداخت صورت وضعيتها مي باشد.

  • عوامل تأخير مرتبط با تبادل اطلاعات با سازندگان

اين عوامل شامل بررسي مجموعه عواملي چون سرعت و كيفيت ارسال مدارك از طرف سازندگان داخلي و دريافت پاسخ سازندگان خارجي در زمان لازم، نحوة عملكرد شركت در راستاي تهيه به موقع Mechanical and Equipment Data Sheets براي تجهيزات خريد داخل در ابتداي پروژه و تبحر و دانش مهندسي در سازندگان و تأمين كنندگان كالا (بخصوص سازندگان داخلي) می باشد.

  • عوامل تأخير مرتبط با تشكيل مشاركت در پروژه (JOINT VENTURE )

شامل بررسي مجموعه عواملي چون مسائل قراردادي في مابين (Split of work)، كيفيت كار J.V ، ارتباطات طرفين در راستاي انتقال اطلاعات، ميزان تغييرات در محدودة كاري طرفين و شفافيت در تعريف شرح كار و محدوده اختيارات طرفين، ميزان حضور نمايندگان دو شركت در جريان تبادل اطلاعات انجام گرفته و بررسي نقاط قوت و ضعف در J.V در فرآيند همكاري مي باشد.

  • عوامل تأخير مرتبط با پيمانكاران فرعي در بخش مهندسي (Subcontractor)

شامل بررسي مجموعه عواملي چون نحوة گزينش پيمانكاران فرعي مهندسي از جانب بخشهاي مختلف مهندسي و تناسب تعهدات پيمانكاران فرعي با تعهدات شركت در مقابل كارفرما و ميزان كنترل و هدايت بهينة پيمانكاران توسط بخشهاي مهندسي و ميزان تعهد پيمانكاران فرعي نسبت به كيفيت كار ارائه شده توسط ايشان مي باشد. [۶]

  • نتایج تحقیق

بر اساس نتايج حاصل از بررسي ها مهم ترين عوامل تاخير در بخش طراحي و مهندسي پروژه از نقطه نظر ميزان تكرار به ترتيب اهميت عبارتنداز :

  • عوامل تأخير مرتبط با برنامه ريزي و مديريت منابع انساني
  • عوامل تأخير مرتبط با خطا و اشتباهات پرسنلي
  • عوامل تأخير مرتبط با كارفرمايان.

مهم ترين عوامل تاخير از نقطه نظر ميزان تأثيرگذاري به ترتيب اهميت عبارتنداز :

  • عوامل تأخير مرتبط با برنامه ريزي و مديريت منابع انساني
  • عوامل تأخير مرتبط با خطا و اشتباهات پرسنلي
  • عوامل تأخير مرتبط با Joint Venture
  • عوامل تأخير مرتبط با نارسايي سيستم هاي اطلاع رساني بخشهاي مهندسي.
  • راهكارهاي پيشنهادي براي كاهش تاخيرات و اثرات آنها عبارتند از:
  • شناسايي زمينه هاي عدم قطعيت و فرضياتي كه برنامه ريزي را تحت تأثير قرار مي دهند
  • برآورد عدم قطعيت ها و حتي الامكان كاهش آنها
  • اتخاذ استراتژي مشخصي براي لحاظ ضرايب احتمالي براي برخورد با تغييرات حاصل از عدم قطعيت هاي غيرقابل اجتناب در گزينه هاي طراحي
  • منابع مختلف تأمين كننده
  • قراردادهاي نقدينگي و ساير
  • شناخت كامل و صحيح از فعاليت ها، محدوديت ها،و نيازهاي ذينفعان وديگر گروهها
  • بررسي هرگونه ارتباط با پروژه هاي ديگر به لحاظ تقدم و تأخركاري
  • شناخت منابع موجود در زمان اجرا
  • تهية برنامة زمانبندي كلي و فاز به فاز پروژه و تهية برنامه هاي زمانبندي قابل كنترل مربوط به هر بخش از فعاليت هاي پروژه
  • شناسايي فعاليت هاي ريسك زا و بحراني در ابتداي پروژه
  • توجه به نحوه توزيع اطلاعات و سازماندهي براي توزيع موثر آنها به كليه افراد و گروههاي ذينفع پروژه
  • برنامه مناسب و منظم براي توزيع اطلاعات و غيره .
  • فاطمه اخوتی، اقبال شاکری و امید امیری (۱۳۸۶)

به بررسی علل تأخیرات در قراردادهای پیمانکاری به روش EPC پرداختند . به گفته آنان انواع تاخیرات در پروژه های EPC عبارتند از : [۱]

الف) تأخیرات درجه : یک سری عوامل، فاکتورها و شرایطی خاص در پروژه طرح و ساخت سبب تأخیر می­گردد که خارج از کنترل کارفرما و پیمانکار می­باشد.

ب) تأخیرات غیر قابل توجیه : در نتیجه عدم انجام صحیح و به موقع تعهدات توسط طرفین قرارداد یک سری اشتباهات و عملکرد نامناسب توسط عوامل درگیر طرفین بودجه آمده که تأخیرات غیر موجه را سبب می­گردد.

ج) تأخیرات قابل جبران : با برنامه ریزی صحیح و کنترل دقیق پروژه و با اصلاح به موقع و به جای اشتباهات و یا با تأمین و تخصیص منابع در طول مدت زمان مشخصی یک سری از تأخیرات قابل جبران می­باشند.

د) تأخیر غیر قابل جبران : تأخیراتی که با کنترل و برنامه ریزی پروژه قابل جبران نبوده و موجب افزایش هزینه ها و از رده خارج شدن تکنولوژی انجام شده می­گردد.

همچنین طبق تحقیق آن ها عوامل موثر بر ایجاد تاخیرات در اینگونه پروژه ها عبارتند از : [۲]

بخش عمده ای از تأخیرات پروژه مربوط به تغییراتی است که در حین کار در مواجهه با مقتضیات و شرایط فیزیکی پروژه ضرورت پیدا می­کند و ناشی از محاسبات غیر دقیق و غیر واقع بینانه است. در صورتی که طراحی مهندسی پروژه به نحو مناسبی انجام گیرد موجب پیشگیری از بروز بسیاری از ایرادات در خلال کار شده و از بسیاری از تأخیرات جلوگیری می­گردد. کارفرما با انجام مطالعات اولیه مناسب علاوه بر کاهش رخ دادن عامل و هزینه پروژه، باعث تسریع در فعالیت های اجرایی می­گردد و پیمانکار با تهیه نقشه های تفصیلی جامع و کامل و فاقد بازنگری در حین اجرا سبب تسریع در عملیات اجرایی و جلوگیری از افزایش هزینه ها می­گردد.

یکی از تأخیرات به سبب ضعف سیستم اطلاع رسانی مدیر پروژه و بخش کنترل پروژه به تیم های مهندسی و همچنین انتقال داده ها و اطلاعات، ارتباط و هماهنگی و ارسال آخرین بازبینی ها ایجاد می­گردد.

با برنامه ریزی و مدیریت صحیح منابع انسانی از جمله نحوه و سازماندهی نیروی انسانی در ارکان و مقاطع زمانی پروژه، تأمین پرسنل متخصص در بخش های مهندسی، جذب و حفظ نیروهای فعال و باتجربه، برقراری سیستم پاداش، سامان دهی مناسب سیستم تعیین حقوق و مزایا و سایر امکانات و بطور کلی ساختار مناسب سازمانی پیمانکار نقش بسزایی در کاهش تأخیرات خواهد داشت.

عملکرد صحیح و تصمیم گیری مناسب و به موقع مدیران پروژه در ارتباط با اقدامات پیشگیرانه و ارائه خط مشی مناسب به بخش های مهندسی، کنترل پروژه و اجرایی و تأثیر مستقیم بر تأخیرات پروژه خواهد داشت.

تغییر نیازهای کارفرما در نتیجه تغییر در حجم کار، دامنه کار، کاهش سرعت انتقال اطلاعات طراحی به مشاور طرح، اظهار نظرهای طولانی مدت، عدم تأیید به موقع مدارک و مشخصات فنی و بطور کلی نحوه عملکرد کارفرما بالاخص در پرداخت صورت وضعیت ها تأخیرات پروژه را به شدت افزایش می­دهد. [۷]

یکی از مباحث اصلی و تعیین کننده تأمین به موقع تجهیزات پروژه می­باشد که عوامل تأخیر حاصل از ضعف در اطلاعات با سازندگان بسته به سرعت و کیفیت ارسال مدارک از طرف سازندگان داخلی و دریافت پاسخ سازندگان خارجی در زمان لازم، نحوه عملکرد پیمانکار طرح و ساخت در تهیه به موقع داده ها برای تجهیزات خرید در ابتدای پروژه و تبحر دانش مهندسی تأمین کنندگان کالا می­باشد.

ارتباط به موقع طرفین قرارداد در راستای انتقال اطلاعات، میزان تغییرات در محدوده کاری طرفین، شفافیت در تعریف شرح کار و محدوده اختیارات طرفین و میزان حضور نمایندگان دو طرف در جریان تبادل اطلاعات انجام گرفته و بررسی نقطه ضعف و قدرت در فرایند همکاری از اهمیت خاصی برخوردار است. [۷]

کار موضوع قرارداد بایستی منطبق با بودجه و استاندارد کیفیت مورد نظر کارفرما و در مدت تعیین شده در قرارداد تحویل گردد که در این بحث پیش پرداخت عامل مهمی در شروع کار می­باشد و پرداخت به موقع پیش پرداخت تأثیر مستقیم بر شروع کار و خرید تجهیزات ضرورت دارد.

تجربه نشان داده است که واگذاری پروژه به پیمانکاری که کمترین قیمت را در مناقصه پیشنهاد داده است بیشترین فراوانی را در میان دلایل تأخیر دارا است زیرا عموماً پیمانکارانی که کمترین قیمت را ارائه می­دهند واجد توانایی و شرایط لازم برای اجرای پروژه نبوده و در خلال اجرای پروژه با کمبود منابع مواجه می­گردند و این موضوع سبب کاهش کارآیی و نهایتاً تأخیر می­گردد.

سایر تأخیراتی که در اکثر پروژه ها مشهود می­باشد عبارتند از :

  • عدم استفاده از مدیریت یکپارچه میان طرفهای قرارداد
  • عدم پیش بینی مشکلات و معضلات توسط تصمیم گیران
  • فقدان نیروهای کارشناس، کارآمد، ماهر و مجرب
  • روش نامناسب در انتخاب پیمانکار
  • ضعف برنامه ریزی از سوی کارفرمایان و پیمانکاران
  • فقدان دانش مدیریت
  • عدم وجود اطلاعات کافی و به روز در شروع کار و آگاهی کافی از ویژگی های طرح
  • عدم وجود توضیحات صریح و روشن و رهنمودهای مشخص جهت اجرای پروژه ها
  • مرتضی مرادی (۱۳۸۹)  

ابتدا به دسته بندی تاخیرات و سپس به بررسی چهار روش از روش های مختلف تحلیل تأخیر شامل روش مقایسه­ی زمان بندی برنامه ای با زمان بندی واقعی، روش افزایش به زمان بندی برنامه ای، روش کاهش از زمان بندی واقعی و روش اثر زمانی مورد بررسی پرداختند و نکات کلیدی و اساسی برای اجرای موفقیت آمیز هر یک از آنها ارائه شده نمودند . از نظر این محقین تأخیرات پروژه را می­توان از دیدگاه های مختلف دسته بندی نمود. یکی از مهمترین دسته بندی های انجام شده از نقطه نظر مسئولیت بروز تأخیر است. از این منظر تأخیرات می­توانند جبران پذیر/جبران ناپذیر و یا بخشودنی/نابخشودنی باشد. تأخیرات جبران پذیر اتفاقات و یا شرایطی است که توسط کارفرما و یا با مسئولیت وی رخ می­دهد، در حالی که تأخیرات جبران ناپذیر آنهایی هستند که کارفرما در آنها نقش و مسئولیتی ندارد [۲۰].

تأخیرات بخشودنی نیز تأخیراتی هستند که پیمانکار در رخداد آنها نقش و یا مسئولیتی نداشته است، در حالی که تأخیرات نابخشودنی آنهایی هستند که پیمانکار در وقوع آنها نقش داشته و یا مسؤول بروز آنها می­باشد. برخی مراجع تأخیرات بخشودنی پیمانکار را به دو گروه بخشودنی جبران پذیر و بخشودنی جبران ناپذیر تقسیم بندی می­کنند [۲۲].

به عبارت دیگر برای تأخیرات بخشودنی مسئولیت کارفرما را نیز بررسی می­کنند، ولی برای تأخیرهای نابخشودنی که پیمانکار مسبب آن است، مسئولیتی را برای کارفرما قائل نمی­باشند.

همچنین تأخیرات بخشودنی جبران ناپذیر را می­توان تأخیراتی دانست که پیمانکار فقط سزاوار گفتن زمان اضافی برای اجرا و اتمام پروژه است، ولی در تأخیرات بخشودنی جبران پذیر، پیمانکار هم سزاوار زمان و هم سزاوار خسارات ناشی از تأخیر است. این در حالی است که تأخیرات نابخشودنی تأخیراتی می­باشند که پیمانکار مسؤول تمامی عواقب آن است [۱۶].

از سوی دیگر تأخیرات را می­توان از نقطه نظر تعداد وقوع در یک زمان خاص نیز دسته بندی کرد. یعنی اگر در یک مقطع زمانی در پروژه بیش از یک تأخیر رخ دهد، اصطلاحاً تأخیر همزمان رخ داده است. بروز تأخیرات همزمان، می­تواند موجب پیچیدگی بررسی ها شود، از این رو شناسایی و تحلیل آن از اهمیت ویژه ای برخوردار است. علاوه بر این تأخیرات می­توانند بحرانی و یا غیر بحرانی باشند.

تأخیرات بحرانی آنهایی می­باشد که بر روی مسیر بحرانی پروژه قرار گرفته اند و در واقع بر زمان تکمیل پروژه تأثیر دارند، در حالی که تأخیرات غیر بحرانی با توجه به اینکه روی مسیر بحرانی قرار ندارند، تأثیری بر زمان خاتمه پروژه ندارند.

  • نیما بابایی (۱۳۸۹)

ابتدا به دسته بندی تاخیرات و سپس به بررسی ۸ تکنیک از روش های مختلف تحلیل تأخیر پرداختند و نکات کلیدی و اساسی برای اجرای موفقیت آمیز هر یک از آنها ارائه شده نمودند. بنا بر یافته های وی، انواع دسته بندی تاخیرات در پروژه های ساخت عبارتند از : [۴]

  • دسته بندی بر مبنای عامل ایجاد کننده : این معیار بر مبنای حیطه مسئولیت و نقش هر کدام از طرف های درگیر در پروژه، شکل گرفته است. در ساده ترین شکل، این دسته از تأخیرها به سه دسته تأخیرهای ایجاد شده توسط کارفرما، پیمانکار و شخص ثالث تقسیم می شود.
  • دسته بندی بر مبنای قابلیت بخشش: این دسته بندی پرکاربردترین و شناخته شده ترین روش تقسیم بندی تأخیرات برای انجام تحلیل ها می­باشد. مهمترین مزیت تقسیم بندی بر مبنای قابلیت بخشش عمدتاً مطابقت آن با ماهیت انواع قراردادهای ساخت بوده و می­تواند مبنایی برای تعیین تمدید مدت لازم و جبران زیان های ناشی از تأخیرات رخ داده قرار گیرد. در این تقسیم بندی تأخیرات به دو دسته اصلی غیر قابل بخشش و قابل بخشش تقسیم می­شوند. [۴]

تأخیر غیر قابل بخشش : وقوع این نوع تأخیر ناشی از قصور پیمانکار یا پیمانکاران جزء زیر مجموعه او در انجام کار بوده و ضمن آنکه هیچ زمانی به مدت قرارداد از بابت تأخیر ایجاد شده اضافه نمی شود، کارفرما نیز محقق است نسبت به محاسبه و دریافت خسارت های متحمل شده از سوی پیمانکار اقدام نماید. به عنوان مثال تأخیری که بعلت دیرکرد پیمانکار در تجهیز کارگاه یا عدم کفایت نیروهای کاری وی رخ داده و یا تأخیر در تحویل تجهیزاتی که در تعهد پیمانکار باشد، جزء این نوع تأخیرات محسوب می­گردد. [۴]

تأخیر قابل بخشش : وقوع این دسته از تأخیرات ناشی از عواملی خارج از قصور پیمانکار می­باشد. در این نوع تأخیر زمان از دست رفته به مدت قرارداد اضافه می شود و در عین حال بر اساس مجاز بودن پیمانکار برای طلب جبران زیان های وارده، به دو دسته تقسیم می­گردد :

تأخیر قابل جبران : در این دسته از تأخیرها، عذر پیمانکار در رخ دادن تأخیر موجه است و پیمانکار محق به تمدید زمان مجاز انجام کار و دریافت خسارت وارده و هزینه های اضافی تحمیل شده مرتبط با تأخیر می­باشد. پیمانکار باید نشان دهد که تأخیر پیش آمده در کنترل او نبوده و اثبات نماید که هزینه های اضافی به وی تحمیل گردیده است. از جمله این نوع تأخیرات می­توان به تأخیر در ارائه نقشه ها یا مصالح، دستور تغییر کارها و تعلیق کار توسط کارفرما اشاره نمود.

تأخیر غیر قابل جبران : این دسته از تأخیرات قابل بخشش، قابل انتساب به کارفرما و یا پیمانکار نیست و به دلیل رخ دادن تأخیر هر دو متحمل خسارت می­شوند. در صورت اتفاق افتادن این دسته از تأخیرات، تنها جبران زمانی یا افزایش زمان برای پیمانکار در نظر گرفته شده و جبران هزینه ای به وی تعلق نمی­گیرد. اصولاً این تأخیرات خارج از کنترل طرف های درگیر در پروژه است. از جمله این نوع تأخیرات می­توان به حوادث قهری یا شرایط بد آب و هوایی اشاره نمود. [۴]

  • دسته بندی بر مبنای زمان رویداد : تقسیم بندی بر مبنای زمان رویداد عمدتاً بر همزمان یا غیر همزمان بودن تأخیرات تأکید می نماید. در این تقسیم بندی توالی یا اختلاف زمانی یک رویداد ایجاد کننده تأخیر نسبت به دیگری سنجیده می شود. تأخیرات بر این مبنا به ۳ دسته تأخیرات مستقل، تأخیرات متوالی و تأخیرات همزمان به شرح زیر تقسیم بندی می­شوند:

تأخیرات مستقل : این دسته از تأخیرات بطور مجزا روی داده و ناشی از رویدادهای گذشته نمی­باشند. معمولاً اثر یک تأخیر مستقل بر مدت زمان کل پروژه قابل محاسبه می­باشد. با اینکه تأخیر مستقل به تأخیرات ماقبل خود وابستگی ندارد ولی می­تواند سبب ایجاد تأخیر متوالی شود.

تأخیرات متوالی : این دسته از تأخیرات زمانی ایجاد می­شوند که در فعالیت پیش نیازی قبلی، تأخیری غیر مرتبط رخ دهد. به عنوان مثال، شرایط جوی موجود در منطقه در فصل زمستان سبب تعطیلی عملیات نصب می شود و این در حالیست که علت ادامه پیدا کردن کار تا فصل زمستان به علت اعتصاب کارگران در ماه های گذشته بوده است؛ به عبارت دیگر تأخیر در اجرای کار در فصل زمستان به خود فعالیت مربوط نمی شود، بلکه به اعتصاب کارگران در ماه گذشته باز می­گردد.

تأخیرات همزمان : در پروژه ها معمولاً هم کارفرما و هم پیمانکار از تأخیرات همزمان به عنوان ابزاری به منظور توجیه تأخیرات صورت گرفته و نپذیرفتن مسؤولیت و هزینه های مربوطه استفاده می­کنند. این دسته از تأخیرات دو یا چند رویداد همزمان بوجود آورنده تأخیر را شامل می­شوند، به طوریکه اگر هر کدام از رویدادهای ایجاد کننده تأخیر که همزمان رخ داده اند، به تنهایی اتفاق بیفتد، موجب تأخیر در زمان بندی پروژه می­گردد. در عین حال در صورت عدم رخ دادن هر کدام از آنها، زمان بندی تحت تأثیر رویداد همزمان دیگری به تأخیر می­افتد. در مورد تأخیرات همزمان توجه به این نکته ضروری است که لزوماً رخ دادن آنها در یک بازه زمانی واحد نبوده و می­تواند فقط دارای همپوشانی زمانی باشند. به طور کلی و به عنوان یک قاعده، مسؤولیت تأخیرات همزمان، مادامی که مبنای مستند و قابل قبولی ارائه نشود، بر عهده هیچ کدام از طرفین قرارداد نبوده و هر کدام هزینه هایی که از تأخیرات همزمان متحمل شده اند را تقبل می­نمایند.

  • دسته بندی بر مبنای بحرانی بودن: تأخیر در انجام هر فعالیت، موجب تأخیر در تاریخ تکمیل پروژه نمی­گردد و تنها تأخیر در انجام فعالیت هایی که روی مسیر بحرانی هستند، می­تواند موجب طولانی شدن مدت پروژه گردد. بر این اساس، تأخیرهایی که موجب به درازا کشیدن مدت تکمیل پروژه می­شوند به عنوان تأخیرهای بحرانی و تأخیرهایی که تاریخ تکمیل پروژه را افزایش نمی­دهند، به عنوان تأخیرهای غیر بحرانی شناخته می­شوند. [۴]

بر اساس آنچه در خصوص دسته بندی تأخیرها و انواع زمان بندی های مورد استفاده ذکر شد، تکنیک های تحلیل تأخیرات شناخته شده و پرکاربرد که امروزه در دنیا برای تشخیص و تعیین تأخیرات ناشی از هر یک از طرفین درگیر در پروژه های ساخت بکار گرفته می­شوند، مورد نقد و بررسی قرار گرفته و نقاط قوت و ضعف و حداقل اطلاعات مورد نیاز هر یک از آنها برای انجام یک تحلیل معتبر و دقیق با یکدیگر مقایسه شده اند :

  • تکنیک تأثیر کلی

تکنیک تأثیر کلی یک مسیر ساده سازی شده برای نشان دادن تأثیر وقایعی است که سبب بروز تأخیر شده اند. در این روش کلیه تأخیرات به کمک یک نمودار میله ای رسم شده و تاریخ های شروع و اتمام هر رویداد تعیین می­گردند.

  • تکنیک تأثیر خالص

تکنیک تأثیر خالص تنها تأثیر خالص کل تأخیرات ادعا شده را به کمک نمودار میله ای تصویر می نماید. با استفاده از این تکنیک کلیه تأخیرات، عدم پیوستگی (انقطاع) در اجرای فعالیت ها، دستور کارها و تعلیق ها در زمان بندی چون ساخت ترسیم می­گردند و تنها تأثیر خالص تمامی تأخیرها مورد محاسبه قرار می­گیرد و بنابراین افزایش زمان درخواست شده برابر است با اختلاف بین تاریخ اتمام پروژه در زمان بندی های طبق برنامه و چون ساخت. به منظور استفاده از تکنیک تأثیر خالص، همه فعالیت های دارای تأخیر مدنظر قرار گرفته شده و لی تنها تأثیر خالص تأخیر ایجاد شده در فعالیت ها، با احتساب همزمانی تأخیرات به کار گرفته می شود.

  • تکنیک CPM چون ساخت اصلاح شده

تکنیک CPM چون ساخت اصلاح شده: این تکنیک از روش مسیر بحرانی (CPM) برای ایجاد یک زمان بندی چون ساخت استفاده می نماید. رویدادهای ایجاد کننده تأخیر به صورت فعالیت هایی در شبکه ترسیم شده و به فعالیت های کاری مربوطه ارتباط داده می­شوند

  • تکنیک افزایش دهنده و تکنیک کاهش دهنده

تکنیک کاهش دهنده یا «در صورت عدم وجود»: تکنیک کاهش دهنده یا اصطلاحاً «در صورت عدم وجود» نیز همانند تکنیک افزایش دهنده از مدل زمان بندی CPM استفاده نموده و تنها تأخیرات یک طرف قرارداد را در بر می­گیرد. تفاوت عمده این دو روش در اینست که تکنیک کاهش دهنده، به منظور رفع برخی نواقص موجود در تکنیک افزایش دهنده، هنگام انجام تحلیل ها از زمان بندی چون ساخت استفاده نموده و بنابراین لازم است در ابتدا کلیه تأخیرات ناشی از سوی طرفین درگیر در پروژه شناسایی شده و به کار گرفته شوند.

  • تکنیک بازه زمانی

در تحلیل تکنیک مقطعی یا بازه زمانی، از بازه های زمانی مستقل و متوالی در زمان بندی طبق برنامه برای اعمال تأخیرات، بر مبنای آنچه واقعاً رخ داده است، در هر کدام از بازه های زمانی مذکور استفاده می­گردد. تکنیک بازه زمانی بر مبنای زمان بندی های طبق برنامه، چون ساخت و هر زمان بندی بازنگری شده دیگری که در طی اجرای پروژه ایجاد شده باشد، شکل می­گیرد.

  • تکنیک تأثیر زمان

تکنیک تأثیر زمان، مشابه تکنیک بازه زمانی، تأثیر تأخیرات یا رویدادهای بوجود آورنده تأخیر را در بخش های مختلف در پروژه بررسی می نماید. تفاوت این دو تکنیک در اینست که تکنیک تأثیر زمان بر تأخیر یا رویدادهای مشخص بوجود آونده تأخیر در فعالیت های موجود در زمان بندی تمرکز می نماید و نه بازه زمانی که آن تأخیر یا رویدادها وجود داشته اند. [۴]

هنگام تحلیل تأخیرات در ادعاهای مربوط به پروژه های ساخت، آنچه حائز اهمیت می­باشد مناسب و قابل دفاع بودن تکنیک مورد استفاده هنگام ارائه به مراجع تصمیم گیرنده است. تکنیک های ذکر شده از مقایسه ساده تاریخ های مندرج در مدارک و مستندات تا تحلیل های جزء به جزء وقت گیر متغیر است و البته هر کدام می­توانند به نتایج کاملاً متفاوتی منجر شوند. از آنجایی که هدف نهایی در انجام و ارائه تحلیل تأخیرات، غالباً نشان دادن نتایج بدست آمده در دادگاه به عنوان مستندات پشتیبانی کننده ادعاها می­باشد، لازم است که از صحت و اعتبار تکنیک مورد استفاده اطمینان حاصل نمود

به طور کلی برای حصول اطمینان از دقت یک تکنیک بنابر آنچه تشریح گردید، تکنیک های ارائه شده می­توانند از لحاظ پیچیدگی به دو سطح تفکیک شده طبقه بندی شوند:

الف) سطح اول بیانگر روش های ساده سازی شده است و شامل تکنیک های تأثیر کلی، تأثیر خالص و CPM چون ساخت اصلاح شده می­باشد. مشکل اصلی در نگرش ساده سازی شده در تکنیک های تأثیر کلی، تأثیر خالص و CPM چون ساخت اصلاح شده اینست که مکانیسمی برای تعیین دقیق نوع تأخیرات ندارند. در نتیجه تأخیراتی که نباید در تحلیل اعمال گردند، مدنظر قرار گرفته و در نتیجه نتایج غیر واقعی و اغراق آمیزی بدست می­آید. به علاوه این تکنیک ها فقط یکبار به زمان بندی طبق برنامه اعمال شده و فرض می­کنند که مسیر یا مسیرهای بحرانی در تمام طول پروژه ثابت می­باشند. این مطلب باعث می شود که تأخیرات، برخلاف آنچه واقعاً رخ داده است، به طور بالقوه به صورت بحرانی در نظر گرفته شوند. تکنیک تأثیر کلی برخلاف تأثیر خالص و CPM چون ساخت اصلاح شده، یک نقطه ضعف دیگر نیر دارد، چرا که تکنیک مذکور حتی قابلیت در نظر گرفتن همزمانی در تأخیرات را هم ندارد. [۴]

ب) سطح دوم نشانگر روش های دارای جزئیات می­باشد که شامل تکنیک های افزایش دهنده، کاهش دهنده، تأثیر زمان، بازه زمانی و تأخیر مجزا می­باشد. سطح دوم با نگرش دارای جزئیات، روش های مناسب و قابل اعتمادی را برای تحلیل تأخیر ارائه می نماید. روش های افزایش دهنده و کاهش دهنده همزمان با انجام تحلیل، نوع تأخیر را نیز مشخص می­نمایند.

البته مشکل اصلی در اینست که این دو تکنیک تنها یکبار به زمان بندی طبق برنامه اعمال شده و در نتیجه هیچ تغییری را در مسیر یا مسیرهای بحرانی در طی اجرای پروژه نمی­پذیرند و ضمناً تأخیرات همزمان را مدنظر قرار نمی­دهند. از میان کلیه روش ها، هر دو تکنیک تأثیر زمان و بازه زمانی به دلیل در نظر گرفتن تأثیر تأخیر در طول زمان پروژه و در زمان بندی CPM، جزء روش های سیستماتیک و قابل اعتماد برای کمی سازی تأثیر تأخیرات در پروژه های ساخت شناخته می شوند.

بزرگترین مشکل موجود در دو تکنیک اخیر اینست که در طی تحلیل هیچ کدام نوع تأخیر را به صورت دقیق مشخص ننموده و یک سری تحلیل های دیگر برای مشخص نمودن سهم کارفرما یا پیمانکار از تأخیرات حاصل شده لازم می­باشد. نقطه ضعف دیگر تکنیک تأثیر زمان اینست که فعالیت های دارای تأخیر به صورت مجزا تحلیل و بررسی شده و در نتیجه تأثیر تأخیرات همزمان در هنگام انجام تحلیل مشخص نمی شود. همچنین ممکن است به علت وجود تعدد رویدادهای دارای تأخیر در پروژه، تحلیل ها بسیار زمانبر شوند. دقت هر دو تکنیک تأثیر زمان و بازه زمانی تابعی از تعداد بازه های تحلیلی است که در طول مدت پروژه از ابتدا تا انتها صورت می­گیرد. تکنیک تأخیر مجزا با تکیه بر نقاط قوت تکنیک های قبلی، نسبت به ارائه روشی عملی برای تحلیل تأخیرات اقدام می نماید. تکنیک مذکور نشان داد که در صورت وجود اطلاعات و سوابق مستند پروژه، نسبت به تکنیک های دیگر دارای برتری هایی می­باشد. تکنیک تأخیر مجزا به بررسی تأخیرات در حین پروسه تحلیل پرداخته و زمان لازم برای تحلیل تأخیر و در نتیجه هزینه های مرتبط را کاهش می­دهد. با وجود اینکه این تکنیک، تأخیرات همزمان در فعالیت های مختلف را مدنظر قرار می­دهد، ولی کماکان لازم است که ارزیابی چنین تأخیراتی به صورت دستی و قبل از تحلیل تأخیر صورت گیرد که این همان بخشی است که سیستم خبره می­تواند در ان بکار گرفته شده و در ارزیابی دقیق تأخیرات کمک نماید. جدول زیر نحوه برآورده شدن هر کدام از سه اصل ذکر شده در هر یک از تکنیک های تحلیل تأخیر را نشان می­دهد[۴].

جدول ۲-۳- نحوه برآورده شدن هر کدام از سه اصل ذکر شده در هر یک از تکنیک های تحلیل تأخیر

  • نیکجو ، کیانی و نورنگ (۱۳۸۸)

به بررسی علل و عوامل ایجاد تاخیر در پروژه خط ۲ قطار شهری تبریز که به روش EPC انجام گرفته است پرداختند و با استفاده از روش تهیه پرسشنامه و دلفی فازی، تاخیرات رخ داده در این پروژه را در ۴ طیف و به شرح جدول زیر ارائه نمودند : [۱۱]

 

جدول ۲-۴- دسته بندی تاخیرات توسط نیکجو ، کیانی و نورنگ (۱۳۸۸)

 گروه اول :  گروه دوم :
ضعف سیستم انگیزشی کارکنان تغییرات مکرر در اطلاعات و مدارک ارائه شده
ضعف سیستم کنترل و نظارت منابع انسانی طولانی بودن زمان بررسی و تایید پیشنهاد ها و نثشه ها و …
ضعف سیستم کنترل و نظارت مشاوران ضعف روحیه تیم کاری
ضعف سیستم مدیریت پروژه عدم تعریف دقیق از شرح مسئولیت ها و وظایف
عدم داشتن تجربه کافی ( مدیر، اعضاء تیم و … ) نداشتن شناخت کافی از فرآیند های پروژه
ناکارآمدی ساختارتیمی پروژه ضعف سیستم برنامه ریزی و کنترل پروژه
فرآیندهای درون سازمانی ناقص مشکلات سیاسی ایران با کشورهای مشاور
 گروه سوم :  گروه چهارم :
عدم جذب نیروهای تخصصی عدم برآورد صحیح هزینه ها و خدمات
ضعف راهبری سیستم زیادی تعطیلات رسمی
ادامه جدول ۲-۴
تغییر زمان بندی انجام پروژه هماهنگی ضعیف
ضعف مشاوران و پیمانکاران ایمن سازان عدم دانش کافی مدیر – اعضاء تیم
قطع برق در تابستان دخالت سایر پروژه ها ( تهیه اسناد مناقصه مشهد )
نداشتن برنامه کلان و استراتژیک انجام پروژه تاخیر به علت کمی بودجه و اعتبار ( تاخیردر پرداخت و … )
تاخیر در پرداخت به موقع وجوه مالی مشاوران از طرف کارفرما تاخیر در نهایی نمودن اسناد و مناقصه
  تاخیر در جذب نیروهای متخصص

 

  • نتیجه

با توجه به دلایل شناسایی شده توسط این محققین ، بیشترین عوامل ایجاد تاخیر در این پروژه که به روش EPC انجام گرفته است عبارتند از : [۱۱]

  • تغییرات مکرر در اطلاعات و مدارک ارائه شده کارفرما
  • طولانی بودن زمان بررسی و تایید پیشنهاد ها و نقشه ها و عقد قرارداد
  • تاخیر به علت کمی بودجه و اعتبار ( تاخیر در پرداخت صورت وضعیت ها )
  • ضعف سیستم انگیزشی کارکنان

جمع بندی علل وعوامل ایجاد تاخیرات در فازهای مختلف پروژه های عمرانی

جدول ۲-۵ – علل تاخیر در فاز طراحی و مهندسی

ردیف شرح دلایل تاخیر
۱ عدم وجود هماهنگی مناسب بین کارفرما و پیمانکار (مشاور طراحی)
۲ تهیه شرح کار ضعیف از سوی کارفرما )با توجه به مشخص و واضح نبودن آنچه باید انجام شود، منجر به بروز توقف و تاخیر در روند فعالیتهای بخش طراحی گردید(
۳ بروز خطا و اشتباه در طراحی )مواردی مانند: اشتباه در اعلام اندازه ها، نوع و جنس اقلام درج شده در نقشه و….)
۴ تاخیر در شروع فعالیتهای بخش مهندسی به دلیل طولانی شدن مراحل استخدام و آماده کردن تیم مهندسی پروژه
۵ پاسخگویی با تاخیر بخش مهندسی پیمانکار (مشاور) نسبت به تغییرات مورد نیاز در نقشه ها و … در حین اجرای پروژه (عدم هماهنگی و همکاری لازم بخش مهندسی با بخش اجرا)
۶ واگذاری پروژه به شرکتی که از طریق کنسرسیوم بین چند پیمانکار تشکیل شده

 

جدول ۲-۶ علل تاخیر در فاز تدارکات

ردیف شرح دلایل تاخیر
۱ عدم تهیه مواد و مصالح مورد نیاز پروژه براساس لیست تهیه شده مهندسی (مواردی مانند: عدم تهیه به میزان کافی و مطابق با BOM )
۲ عدم استخدام نیروهای متخصص و مجرب در تیم تدارکات و بازرگانی پیمانکار
۳ تاخیر در ارسال و حمل کالا از سوی تامین کنندگان و استهلاک/خرابی مواد و مصالح درحین حمل
۴ تاثیر برنامه ها و قوانین دولت بر روند فعالیتهای بخش تامین کالا(مثلا جلوگیری از واردات یک محصول خاص که مورد نیاز پروژه است)
۵ غیر قابل پیش بینی بودن نرخ تورم وافزایش قیمت مواد و مصالح نسبت به زمان ارایه نرخ و برآورد هزینه های پروژه
۶ محدود کردن لیست تامین کنندگان مواد و مصالح (Vendor List ) توسط شرکت ملی نفت و اجبار به تامین مواد ومصالح از آن ها
۷ انتخاب سازندگان و تامین کنندگان کم تجربه و نامناسب توسط پیمانکار
۸ طولانی شدن مدت زمان افتتاح حساب و فعال شدن اعتبارات اسنادی (LC )
۹ مشکلات ترخیص کالا از گمرک و طولانی شدن روند ترخیص کالا
۱۰ تغییر در نرخ ارز

جدول ۲-۷ برخی علل تاخیر در فاز ساخت و اجرا

ردیف شرح دلایل تاخیر
۱ تاخیر در پیگیری مسایل و حل کردن مشکلات (درون و برون سازمانی)  از سوی مدیران پروژه کارفرما
۲ تاخیر در پروژه ناشی از ابزار ، وسایل و تجهیزات پیمانکار
۳ در اختیار نداشتن برنامه روزانه/هفتگی اجرای کار
۴ انجام فعالیتهای خارج از شرح کار تنظیم شده و تخصیص نفرات/ منابع/ بودجه به این فعالیتها
۵ عدم همکاری پرسنل شاغل در کارخانه و سایر محل های اجرای پروژه ها با پیمانکار مجری پروژه
۶ در اختیار نداشتن منابع مالی کافی و همچنین هزینه کردن بودجه پروژه در فعالیتهایی غیر از پروژه مورد اشاره توسط پیمانکار
۷ بروز اتفاقات و حوادث غیرقابل پیش بینی (مانند آتش سوزی در محل پروژه و… ) و شرایط نامساعد جوی نظیر باران، باد، گرد و خاک…
۸ مشکل تهیه سوخت (جهت خودروها ، موتور جوش دیزلی، کمپرسور هوا و… )
۹ انتخاب پیمانکاران دست دوم و کارکنان کم تجربه به دلیل پایین بودن میزان دستمزدشان توسط پیمانکار
۱۰ درگیر بودن مدیران و کارشناسان پروژه کارفرما در بیش از یک پروژه و عدم تمرکز کافی آنها در این پروژه

 

۲-۱۲- خلاصه فصل  

در این فصل ضمن معرفی کامل قراردادهای EPC و نحوه اجرای آن ها، کلیه علل و عوامل موثر در بروز تاخیر در اینگونه ها بر اسا مطالعات گذشته محققین، مورد بحث و بررسی قرار گرفته است که در نهایت کلیه تاخیرات در ۳ فاز طراحی و مهندسی، فاز تدارکات و فاز ساخت و اجرا طبقه بندی گردیده است که از آن برای تهیه پرسشنامه نهایی جهت بررسی میزان تاثیرگذاری هر کدام از این عوامل بر روی زمان، هزینه و کیفیت انجام پروژه استفاده خواهد شد.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فصل سوم :

مواد و روش ها

 

(روش انجام تحقیق)

 

۳-۱- مقدمه

پس از مروری بر ادبیات موضوع در فصل های اول و دوم، به بیان روش انجام تحقیق و چگونگی دسته بندی علل و عوامل ایجاد تاخیر در پروژه های EPC می پردازیم. با توجه به اهمیت بسیار بالای شناسایی عوامل ایجاد تاخیر در اینگونه پروژه ها و دسته بندی آن ها، روش انجام تحقیق و دسته بندی تاخیرات در این فصل شرح داده شده و سپس نتایج تحقیق در فصل بعدی ارائه و تحلیل خواهد گردید.

۳-۲- روش انجام تحقیق

یکی از روش های جمع آوری داده های تحقیق پیمایش است که در آن اطلاعات از طریق انجام مطالعات کتابخانه ای وتهیه پرسشنامه و ارسال برای افراد خبره در زمینه تحقیق که که پاسخ گو نامیده می شوند و به سؤالات جواب می دهند گردآوری می شوند. از این روش، که بیشتر از هر روش تحقیق دیگری در مطالعات علوم اجتماعی مورد استفاده قرار می گیرد می توان در انواع مطالعات اکتشافی، توصیفی، تبیینی و ارزشیابی استفاده کرد.

پيمايش، روشي است براي بدست‌آوردن اطلاعاتي درباره ديدگاهها، باورها، نظرات، رفتارها، انگيزه‌ها يا مشخصات گروهي از اعضاي يك جامعه، اين روش آماري است كه از راه انجام تحقيق و پژوهش علمي ميسر مي‌شود. همچنين پيمايش را مي‌توان روشي علمي در تحقيقات اجتماعي قلمداد كرد كه شامل، روشهاي منظم و استاندارد براي جمع‌آوري اطلاعات درباره افراد، خانواده‌ها يا مجموعه‌هاي بزرگتري از گروههاي مختلف جامعه است. در حقيقت پيمايش را مي‌توان هم به ابزار استفاده براي جمع‌آوري داده‌ها و هم به فرايند‌هاي بكار گرفته شده هنگام بهره‌گيري از آن ابزار تلقي كرد.

در تمام پیمایش ها پاسخ گویان باید به تعدادی سؤال در ارتباط با موضوع تحقیق پاسخ دهند. سؤال ممکن است مشتمل بر شاخص های ساده تک گویه ای یا مقیاس های پیچیده چند گویه ای باشند. با این حال سؤال ها به هر شکل که باشند، داده های پیمایشی همان چیزی هستند که مردم در پاسخ به سؤال محقق می گویند.

۳-۳- ویژگی های تحقیق پیمایشی

تحقیق پیمایش بهترین روش موجود برای آن دسته از پژوهندگان اجتماعی است که علاقه مند به جمع آوری داده های اصلی برای توصیف جمعیت های بسیار بزرگی هستند که نمی توان به طور مستقیم آنها را مشاهده کرد با نمونه گیری احتمالی دقیق می توان گروهی از پاسخ گویان را فراهم آورد که ویژگی های آنان منعکس کننده ویژگی های جمعیت بزرگتر باشد و پرسشنامه های استاندارد شده دقیق داده هایی را بدست می دهند که با داده هایی که از همه پاسخگویان بدست می ایند شباهت دارند .از این رو تحقیق پیمایشی دارای چند مزیت مشخص است که به شرح زیر می باشد :

  • از آن می توان برای بررسی مشکلات در شرایط واقعی استفاده کرد. مطالعه روزنامه، تماشای تلویزیون و الگوهای رفتار مصرف کننده را می توان در همان جایی که روی می دهند، و نه در شرایط آزمایشگاهی و تصنعی مطالعه کرد.
  • هزینه پیمایش با توجه به مقدار اطلاعاتی که جمع آوری می شود معقولانه است. علاوه بر این، محققان می توانند هزینه ها را با انتخاب یکی از چهار نوع پیمایش، یعنی پرسش نامه پستی، تلفنی، مصاحبه و اجرای گروهی کنترل کنند.
  • مقدار زیادی از داده ها را می توان به طریق آسانی از مردم مختلف به دست آورد. روش پیمایشی امکان آزمودن متغیرهای مختلف (اطلاعات جمعیت شناختی، سبک شناختی، نگرش ها، انگیزه ها ، مقاصد و غیره ) را به محقق می دهد و از آمار چند متغیره می توان برای تحلیل داده ها استفاده کرد.

همچنین مرزبندی های جغرافیایی ، بیشتر پیمایش ها را محدود نمی کند. با این حال، تحقیق پیمایشی یک روش تحقیقی کامل نیست. اولین و مهمترین اشکال آن این است که متغیرهای مستقل را نمی توان همانند مطالعات آزمایشی دستکاری کرد.

بدون کنترل متغیرهای مستقل، محقق نمی تواند مطمئن شود که روابط بین متغیرهای مستقل و وابسته عِلی هستند یا نه. یعنی، یک تحقیق پیمایشی ممکن است نشان دهد که دو متغیر الف و ب با هم در رابطه اند، اما غیر ممکن است که از نتایج آن بتوان تعیین کرد که متغیر الف علت متغیر ب است، برقراری رابطه عِلی مشکل است چرا که متغیرهای مداخله گر و مزاحم بسیاری بر این رابطه تأثیر می گذارند.

اشکال دوم این است که جمله بندی نامناسب سؤالات یا جابجایی آن ها در پرسش نامه ممکن است باعث سوگیری در نتایج شود. سؤالات را باید به دنبال هم و بدون هیچ گونه ابهام بیان کرد تا اطلاعات مورد نیاز به آسانی به دست آید.

۳-۴- روش مورد استفاده در انجام تحقیق حاضر

با توجه به مطالب بیان شده در ارتباط با خصوصیات روش تحقیقی، از آنجا که روش پیمایشی قوی ترین ابزار در بررسی توزیع ویژگی های یک جامعه آماری است و با توجه به اینکه مخاطب پژوهش حاضر شرکت های فعال در زمینه EPC هستند، از این روش جهت جمع آوری داده های مورد نیاز برای تحلیل عوامل ایجاد تاخیر در پروژه های EPC استفاده شده است.

۳-۵- ابزار اندازه گیری در تحقیق پیمایشی و نحوه طراحی  پرسشنامه در تحقیق حاضر

پرسش‌هاي پيمايش از نظر شكل به دو نوع پرسش‌هاي بسته و پرسش‌هاي باز تقسیم بندی می شوند. در پرسش‌هاي بسته از پاسخگويان خواسته می شود كه از مجموعه اي مشخص از پاسخ ها، يكي را انتخاب كند. انواع پرسش‌هاي بسته عبارتند از : پرسش‌هاي چند انتخابي، پرسش هاي بلي – خير  و پرسشهايي با مقياس درجه بندي عددي. در پرسش هاي باز از پاسخ‌‌دهنده مي خواهند كه به زبان خود و هرچقدر كه مي‌خواهد پاسخ بدهد. انواع اين پرسش‌ها عبارتند از پرسشهاي پُركردني، پاسخ‌هاي كوتاه، مقاله، توضيح و تشريح.

استفاده از پرسش هاي بسته در پيمايش هاي سازماني بسيار مطلوب و جذاب هستند. پاسخ‌دهندگان به سرعت و به راحتي مي توانند به پرسش‌هاي بسته پاسخ دهند و در زمان صرفه‌جويي كنند و از طرفي دامنه پاسخ هاي مربوط به اهداف پيمايش را محدود كرده و الگوي واحدي را در اختيار همه قرار مي‌دهند. پرسش‌هاي بسته به پاسخگويان اين امكان را مي‌دهد تا به خوبي پرسشها را تفسير كنند و به آنها پاسخ دهند. در این تحقیق ابتدا پس از تحقیق در ارتباط با انواع علل و عوامل ایجاد تاخیر در پروژه های EPC و دسته بندی آن ها، یک پرسشنامه تهیه گردید تا میزان اعتبار این تاخیرات سنجیده شود. سپس این پرسشنامه به شرکت های فعال در این زمینه ارسال گردید تا نظر آن ها نیز مورد ارزیابی قرار گیرد. پرسشنامه های جمع آوری شده مورد تحلیل قرار گرفته و علل و عواملی که بیشترین تاثیر را از نظر پیمانکاران داشته اند، در یک پرسشنامه جدید به صورت سوالات بسته و با هدف تعیین میزان اثرگذاری هر یک از این عوامل بر روی کیفیت، زمان و هزینه انجام پروژه تدوین گردیده است و مجدداً به شرکت های مورد نظر ارسال گردیده است. همانطور که بیان گردید، در تهیه پرسش نامه نهایی مربوط به این تحقیق از سؤالات بسته استفاده شده است. بدین منظور جهت تعیین احتمال وقوع هر عامل و اثر وقوع آن بر هر یک از اهداف پروژه، پنج گزینه خیلی کم، کم، متوسط، زیاد و خیلی زیاد در نظر گرفته شده که پاسخ دهنده به سهولت می تواند پس از مطالعه هر عامل تاخیر، میزان احتمال وقوع هر کدام  و اثر وقوع آن را  بر هر یک از اهداف پروژه (شامل هزینه، کیفیت و زمان انجام پروژه) در اجرای پروژه های EPC با علامت زدن گزینه مورد نظر انتخاب نماید. همچنین علل دیگر استفاده از سؤالات بسته عبارتند از :

۱- استفاده از سؤالات بسته در مورد این پرسش نامه که کلیه پاسخ های ممکن قابل تصورند نسبت به سؤالات باز که بیشتر برای مطالعات اکتشافی که به ما اطلاعات نظری جهت محدود کردن پاسخ ها نداریم مناسب تر است.

۲- عامل دیگر ترجیح سؤالات بسته نسبت به سؤالات باز سهولت تجزیه و تحلیل داده ها است. سؤالات باز را گاهی اوقات به دشواری می توان تجزیه و تحلیل کرد. یک مشکل دست خط بد یا ناتوانی پاسخ گویان در بیان وضوح پاسخ هایشان است.

۳- مشکل دیگر سؤال های باز این است که برخی پاسخ گویان ممکن است به یک سؤال بیش از یک پاسخ بدهند.

در تمام مراحل تهیه پرسش نامه سعی گردیده که سؤالات واضح و فاقد هرگونه ابهامی باشد جهت رفع ابهامات پرسش نامه و سؤالات احتمالی شماره تماس محقق در اختیار کلیه پاسخ دهندگان قرار گرفت که نتیجه امر پاسخ به ابهامات و استفاده از نظریات کارشناسان محترم در تکمیل و اصلاح پرسشنامه بود. پرسش نامه تهیه شده بر اساس اهداف تحقیق شامل سه فاز طراحی و مهندسی، تدارکات و ساخت و اجرا بوده که هر کدام از آن ها به ترتیب دارای ۹، ۱۶ و ۱۹ عامل ایجاد تاخیر بوده اند. پرسشنامه مورد استفاده در این تحقیق در قسمت پیوست های پایان نامه آورده شده است .

در این تحقیق در مرحله پیمایش میدانی و تهیه پرسش نامه ، و تحلیل عامل ها از نرم افزار SPSS، جهت رتبه بندی از روش TOPSIS با استفاده از مقیاس مرتبه ای با پنج گزینه خیلی کم، کم، متوسط، زیاد و خیلی زیاد استفاده شده است. (جدول ۳-۱)  ذکر این نکته ضروری است که جهت تمایز مناسب تر عامل ها برای احتمال وقوع از معیار خطی و برای اثر وقوع هر عامل از معیار غیر خطی استفاده شده است. این مقادیر عددی عبارتند از :

جدول ۳-۱- اوزان عددی پاسخ ها برای احتمال و اثر وقوع هر عامل

احتمال وقوع عامل خیلی کم ۱۰درصد اثر وقوع هر عامل خیلی کم ۵ درصد
کم ۳۰درصد کم ۱۰درصد
متوسط ۵۰درصد متوسط ۲۰ درصد
زیاد ۷۰درصد زیاد ۴۰ درصد
خیلی زیاد ۹۰درصد خیلی زیاد ۸۰ درصد

۳۶– اجزای اصلی پرسش نامه

اجزای اصلی پرسش نامه عبارتند از :

الف) نامه همراه : در این قسمت هدف از گردآوری داده ها به وسیله پرسش نامه و ضرورت همکاری پاسخ دهنده در عرضه داده های مورد نیاز توضیح داده شده و مشخصات پژوهشگر به عنوان مجری تحقیق و محل انجام تحقیق مطرح گردیده است.

ب) دستورالعمل : در این قسمت سعی شده در حد یک صفحه پاسخ دهنده با چگونگی پاسخ دادن به سؤال های پرسش نامه آشنا شود. در این بخش از مدیران شرکت ها و مؤسسات پاسخ گو خواسته شده که جهت عرضه نتایج بهینه پرسش نامه توسط مدیران یا کارشناسانی که دارای تجربه کافی در زمینه اجرای پروژه های EPC  هستند تکمیل شود.

ج) سؤال ها : سؤال های تحقیق (پرسش نامه) پس از نامه همراه (معرفی نامه) و دستورالعمل در یک صفحه با قطع A4 به صورت جدول (۳-۲) شده و برای پاسخ دهندگان ارسال گردید.

جدول ۳-۲- اثرات عوامل تاخیر بر فاکتورهای پروژه

 

فاکتور پروژه

نرخ
۸/۰ ۴/۰ ۲/۰ ۱/۰ ۰۵/۰
اثر عامل تاخیر بر اهداف هزینه ای تغییرات هزینه بیش از ۸۰% مبلغ پیمان تغییرات هزینه از ۴۰%تا ۸۰% مبلغ پیمان تغییرات هزینه از ۲۰ تا ۴۰% مبلغ پیمان تغییرات هزینه از ۱۰ تا ۲۰% مبلغ پیمان تغییرات هزینه کمتر از ۱۰% مبلغ پیمان
اثر عامل تاخیر بر اهداف زمانی تأخیر بیش از ۸۰% مدت پیمان تغییرات از ۴۰ تا ۸۰% مدت پیمان تغییرات از ۲۰ تا ۴۰% مدت پیمان تغییرات از ۱۰تا۲۰% مدت پیمان تغییرات کمتر از ۱۰% مدت پیمان

۳۷– جامعه آماری و فرآیند پیمایش میدانی

بر اساس قانون مشارکت احداث پروژه های عمرانی، واگذاری پروژه ها به دو صورت تأمین منابع مالی و اجرا می باشد، جامعه اماری این تحقیق به سه طبقه بامسئولیت ها، خصوصیات و دیدگاه های متفاوت تقسیم می شود :

۱- مجموعه های مهندس مشاور

  • شرکت های پیمانکاری
  • سرمایه گذاران

۳-۸- نحوه گردآوری داده ها

پس از شناسایی خبرگان و صاحبنظران در این حوزه و مشخص نمودن آدرس آن ها، با مراجعه حضوری و درخواست ملاقات با مدیران شرکت و یا مدیران پروژه جهت همکاری و پاسخ و یا بصورت پست الکترونیکی ، پرسشنامه ها توزیع شدند و ضمن تشریح مسئله و نحوه پرکردن پرسشنامه ها به انجام مصاحبه به آنها پرداخته شد.

با توجه به اینکه در این تحقیق از ۲ عدد پرسشنامه استفاده شده است، قابل ذکر است که پرسشنامه اول که جهت اعتبارسنجی علل و عوامل ایجاد تاخیر مورد استفاده قرار گرفته است، پس از ارسال به شرکت های فعال در این زمینه، مورد تحلیل قرار گرفته است که نتایج آن در قسمت بعدی آورده شده است. در نهایت ۲۰ عدد پاسخ از پیمانکاران فعال در زمینه EPC که تجربه  حضور و یا سرمایه گذاری در این نوع پروژه ها داشته اند دریافت شده و بر اساس همین تعداد پرسشنامه، پرسشنامه اصلی تدوین شده است. سپس این پرسشنامه به شرکت های مشاور، پیمانکاران و سرمایه گذاران فعال در زمینه پروژه های EPC ارسال گردیده است که پس از دریافت پاسخ ها، مورد تجزیه و تحلیل نهایی قرار خواهند گرفت تا میزان تاثیر هر کدام از عوامل بر زمان، هزینه و کیفیت انجام پروژه مورد ارزیابی قرار گیرد.

۳-۹- تحلیل پرسشنامه اولیه، ارائه نتایج و تدوین پرسشنامه ثانویه

پس از ارسال پرسشنامه اولیه به شرکت های فعال در زمینه EPC جهت تعیین اینکه کدامیک از عوامل مشخص شده، تاثیر بیشتری در ایجاد تاخیر در پروژه دارند، تعداد ۲۰ عدد پرسشنامه دریافتی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. البته لازم به ذکر است که پرسشنامه اولیه هم بصورت سوالات باز و هم سوالات بسته تدوین شده است که پاسخ دهنده را قادر می سازد تا اگر علل و عوامل دیگری نیز از نظر وی سبب ایجاد تاخیر در پروژه می گردد را مشخص و میزان تاثیرگذاری آن را نیز بیان نمایدکه در جدول (۳-۳) پرسشنامه ارائه گردیده است.

 

جدول  ۳-۳- پرسشنامه جهت شناسایی عوامل تاثیرگذار بر ایجاد تاخیر در پروژه های عمرانی به روش EPC
نام و نام خانوادگی  ( در صورت تمایل ) :                                                                نام شرکت یا موسسه :  
حوزه فعالیت :     کارفرما   مشاور   پیمانکار    
آیا تاکنون در پروژه EPC  خاصی حضور داشته اید ؟   بله    خیر       نام ببرید ؟                            تاریخ تکمیل فرم :  
شناسایی عوامل موثر در ایجاد تاخیر پروژه های تدارکات – ساخت  میزان اثرگذاری عامل در ایجاد تاخیر
۱ ۲ ۳ ۴ ۵
خیلی کم کم متوسط زیاد خیلی زیاد
۱ فاز طراحی و  مهندسی            عدم به کارگیری و استخدام نیروهای مجرب و متخصص          
۲  عدم تعیین میزان دقیق کالای مورد نیاز و یا از قلم افتادن کالاها در لیست ارایه شده از سوی بخش مهندسی جهت بخش تدارکات پروژه          
۳  عدم وجود هماهنگی مناسب بین کارفرما و پیمانکار (مشاور طراحی)          
۴  ارایه روش انجام کار (Procedure ) نامناسب          
۵  بروز خطا و اشتباه در طراحی )مواردی مانند: اشتباه در اعلام اندازه ها، نوع و جنس اقلام درج شده در نقشه و….)          
۶  تاخیر در شروع فعالیتهای بخش مهندسی به دلیل طولانی شدن مراحل استخدام و آماده کردن تیم مهندسی پروژه          
۷  پاسخگویی با تاخیر بخش مهندسی کارفرما نسبت به تغییرات مورد نیاز در خصوص نقشه ها و مدارک پروژه          
۸  پاسخگویی با تاخیر بخش مهندسی پیمانکار (مشاور) نسبت به تغییرات مورد نیاز در نقشه ها و … در حین اجرای پروژه (عدم هماهنگی و همکاری لازم بخش مهندسی با بخش اجرا)          
۹  واگذاری پروژه به شرکتی که از طریق کنسرسیوم بین چند پیمانکار تشکیل شده          
۱۰ فاز  تدارکات  تهیه مواد و مصالح بدون کیفیت مناسب          
۱۱  عدم تهیه مواد و مصالح مورد نیاز پروژه براساس لیست تهیه شده مهندسی (مواردی مانند: عدم تهیه به میزان کافی و مطابق با BOM )          
۱۲  عدم استخدام نیروهای متخصص و مجرب در تیم تدارکات و بازرگانی پیمانکار          
۱۳  عدم پیگیری مسایل و مشکلات فاز تهیه کالا توسط مدیران پروژه          
۱۴  تحریم ایران از جانب برخی کشورها          
۱۵  تاخیر در ارسال و حمل کالا از سوی تامین کنندگان و استهلاک/خرابی مواد و مصالح درحین حمل          
۱۶  تاثیر برنامه ها و قوانین دولت بر روند فعالیتهای بخش تامین کالا(مثلا جلوگیری از واردات یک محصول خاص که مورد نیاز پروژه است)          
۱۷  غیر قابل پیش بینی بودن نرخ تورم وافزایش قیمت مواد و مصالح نسبت به زمان ارایه نرخ و برآورد هزینه های پروژه          
۱۸  محدود کردن لیست تامین کنندگان مواد و مصالح (Vendor List ) توسط شرکت ملی نفت و اجبار به تامین مواد ومصالح از آن ها          
۱۹  ارایه قیمت غیر واقعی )پایین( در زمان مناقصه توسط پیمانکار، فقط با هدف برنده شدن در مناقصه          
۲۰  انتخاب سازندگان و تامین کنندگان کم تجربه و نامناسب توسط پیمانکار          
۲۱  طولانی شدن مدت زمان افتتاح حساب و فعال شدن اعتبارات اسنادی (LC )          
۲۲  تاخیر در وصول مطالبات پیمانکار توسط کارفرما          
۲۳  ضعف بنیه مالی پیمانکار          
۲۴  مشکلات ترخیص کالا از گمرک و طولانی شدن روند ترخیص کالا          
۲۵  تغییر در نرخ ارز          
۲۶ فاز ساخت و اجرا  عدم استخدام کارکنان متخصص و با تجربه توسط پیمانکار          
۲۷  شرایط نامساعد جوی نظیر باران، باد، گرد و خاک و …          
۲۸  تاخیر در پیگیری مسایل و حل کردن مشکلات (درون و برون سازمانی)  از سوی مدیران پروژه کارفرما          
۲۹

 

 کمبود نیروی انسانی پیمانکار جهت انجام تمامی فعالیتهای اشاره شده در برنامه زمانبندی و همچنین تخصیص نامناسب و ناکارآمد نفرات در جبهه های مختلف کاری توسط پیمانکار          
۳۰  تاخیر در پروژه ناشی از ابزار ، وسایل و تجهیزات پیمانکار          
۳۱  عدم وجود هماهنگی مناسب بین کارفرما و پیمانکار          
۳۲  ارائه شرح کار ضعیف از سوی کارفرما  (شفاف نبودن موارد ذکر شده در شرح کار و همچنین ناقص بودن شرح کار)          
۳۳  خطر آفرین بودن محیطهای انجام پروژه  و تاخیر در ایمن نمودن آن محل جهت اجرای پروژه          
۳۴  انجام فعالیتهای خارج از شرح کار تنظیم شده و تخصیص نفرات/ منابع/ بودجه به این فعالیتها          
۳۵  عدم همکاری پرسنل شاغل در کارخانه و سایر محل های اجرای پروژه ها با پیمانکار مجری پروژه          
۳۶  در اختیار نداشتن منابع مالی کافی و همچنین هزینه کردن بودجه پروژه در فعالیتهایی غیر از پروژه مورد اشاره توسط پیمانکار          
۳۷  بروز اتفاقات و حوادث غیرقابل پیش بینی (مانند آتش سوزی در محل پروژه و… )          
۳۸  مشکل تهیه سوخت (جهت خودروها ، موتور جوش دیزلی، کمپرسور هوا و… )          
۳۹  عملکرد ضعیف اداره بازرسی فنی          
۴۰  تاخیر در وصول مطالبات پیمانکار توسط کارفرما          
۴۱  انتخاب پیمانکاران دست دوم و کارکنان کم تجربه به دلیل پایین بودن میزان دستمزدشان توسط پیمانکار          
۴۲  برنامه ریزی نادرست و همچنین عدم استفاده از روشهای کنترل پروژه مناسب          
۴۳  درگیر بودن مدیران و کارشناسان پروژه کارفرما در بیش از یک پروژه و عدم تمرکز کافی آنها در این پروژه          
۴۴  تاخیر در تصمیم گیری و تعیین تکلیف نسبت به معارضین زمین محل اجرای پروژه توسط کارفرما          
    در پایان  خواهشمند است به نظر شما اگر عامل و یا عوامل دیگری در ایجاد تاخیر در پروژه های EPC موثر هستند را نام ببرید :
    ۱-
    ۲-
در نهایت پس از جمع آور پرسشنامه های مذکور، علاوه بر سوالات مطرح شده در پرسشنامه، عوامل دیگری نیز از طرف پاسخ دهندگان به عنوان عامل تاثیرگذار مطرح گردیده و با توجه به اینکه دارای تاثیر زیادی بر روی ایجاد تاخیردر پروژه های EPC می باشند، به پرسشنامه نهایی اضافه گردیده اند. نتایج تحلیل پرسشنامه اولیه به شرح جدول (۳-۴) ارائه گردیده است.
جدول ۳-۴- نتایج تحلیل پرسشنامه اولیه
ردیف فاز  عامل ایجاد تاخیر  میانگین پاسخ ها
۱ فاز طراحی و  مهندسی            عدم به کارگیری و استخدام نیروهای مجرب و متخصص ۴٫۵
۲  عدم تعیین میزان دقیق کالای مورد نیاز و یا از قلم افتادن کالاها در لیست ارایه شده از سوی بخش مهندسی جهت بخش تدارکات پروژه ۲٫۳۵
۳  عدم وجود هماهنگی مناسب بین کارفرما و پیمانکار (مشاور طراحی) ۴٫۶
۴  ارایه روش انجام کار (Procedure ) نامناسب ۴٫۵
۵  بروز خطا و اشتباه در طراحی )مواردی مانند: اشتباه در اعلام اندازه ها، نوع و جنس اقلام درج شده در نقشه و….) ۲٫۲
۶  تاخیر در شروع فعالیتهای بخش مهندسی به دلیل طولانی شدن مراحل استخدام و آماده کردن تیم مهندسی پروژه ۲٫۱۵
۷  پاسخگویی با تاخیر بخش مهندسی کارفرما نسبت به تغییرات مورد نیاز در خصوص نقشه ها و مدارک پروژه ۲٫۲
۸  پاسخگویی با تاخیر بخش مهندسی پیمانکار (مشاور) نسبت به تغییرات مورد نیاز در نقشه ها و … در حین اجرای پروژه (عدم هماهنگی و همکاری لازم بخش مهندسی با بخش اجرا) ۴٫۳۵
۹  واگذاری پروژه به شرکتی که از طریق کنسرسیوم بین چند پیمانکار تشکیل شده ۴٫۵
۱۰ فاز  تدارکات  تهیه مواد و مصالح بدون کیفیت مناسب ۲٫۶
۱۱  عدم تهیه مواد و مصالح مورد نیاز پروژه براساس لیست تهیه شده مهندسی (مواردی مانند: عدم تهیه به میزان کافی و مطابق با BOM ) ۲٫۳۵
۱۲  عدم استخدام نیروهای متخصص و مجرب در تیم تدارکات و بازرگانی پیمانکار ۴٫۴۵
۱۳  عدم پیگیری مسایل و مشکلات فاز تهیه کالا توسط مدیران پروژه ۲٫۴۵
۱۴  تحریم ایران از جانب برخی کشورها ۴٫۴۵
۱۵  تاخیر در ارسال و حمل کالا از سوی تامین کنندگان و استهلاک/خرابی مواد و مصالح درحین حمل ۲٫۳۵
۱۶  تاثیر برنامه ها و قوانین دولت بر روند فعالیتهای بخش تامین کالا(مثلا جلوگیری از واردات یک محصول خاص که مورد نیاز پروژه است) ۴٫۳۵
۱۷  غیر قابل پیش بینی بودن نرخ تورم وافزایش قیمت مواد و مصالح نسبت به زمان ارایه نرخ و برآورد هزینه های پروژه ۴٫۷۵
۱۸  محدود کردن لیست تامین کنندگان مواد و مصالح (Vendor List ) توسط شرکت ملی نفت و اجبار به تامین مواد ومصالح از آن ها ۲٫۱
۱۹  ارایه قیمت غیر واقعی )پایین( در زمان مناقصه توسط پیمانکار، فقط با هدف برنده شدن در مناقصه ۴٫۵
۲۰  انتخاب سازندگان و تامین کنندگان کم تجربه و نامناسب توسط پیمانکار ۲٫۱۵
۲۱  طولانی شدن مدت زمان افتتاح حساب و فعال شدن اعتبارات اسنادی (LC ) ۲
۲۲  تاخیر در وصول مطالبات پیمانکار توسط کارفرما ۴٫۶۵
۲۳  ضعف بنیه مالی پیمانکار ۴٫۶
۲۴  مشکلات ترخیص کالا از گمرک و طولانی شدن روند ترخیص کالا ۲٫۰۵
۲۵  تغییر در نرخ ارز ۴٫۶
۲۶ فاز ساخت و اجرا  عدم استخدام کارکنان متخصص و با تجربه توسط پیمانکار ۴٫۴۵
۲۷  شرایط نامساعد جوی نظیر باران، باد، گرد و خاک و … ۲٫۴۵
۲۸  تاخیر در پیگیری مسایل و حل کردن مشکلات (درون و برون سازمانی)  از سوی مدیران پروژه کارفرما ۲٫۴
۲۹  کمبود نیروی انسانی پیمانکار جهت انجام تمامی فعالیتهای اشاره شده در برنامه زمانبندی و همچنین تخصیص نامناسب و ناکارآمد نفرات در جبهه های مختلف کاری توسط پیمانکار ۲٫۲۵
۳۰  تاخیر در پروژه ناشی از ابزار ، وسایل و تجهیزات پیمانکار ۴٫۵
۳۱  عدم وجود هماهنگی مناسب بین کارفرما و پیمانکار ۱٫۸۵
۳۲  ارائه شرح کار ضعیف از سوی کارفرما  (شفاف نبودن موارد ذکر شده در شرح کار و همچنین ناقص بودن شرح کار) ۲٫۲
۳۳  خطر آفرین بودن محیطهای انجام پروژه  و تاخیر در ایمن نمودن آن محل جهت اجرای پروژه ۲٫۱۵
۳۴  انجام فعالیتهای خارج از شرح کار تنظیم شده و تخصیص نفرات/ منابع/ بودجه به این فعالیتها ۲٫۰۵
۳۵  عدم همکاری پرسنل شاغل در کارخانه و سایر محل های اجرای پروژه ها با پیمانکار مجری پروژه ۱٫۹۵
۳۶  در اختیار نداشتن منابع مالی کافی و همچنین هزینه کردن بودجه پروژه در فعالیتهایی غیر از پروژه مورد اشاره توسط پیمانکار ۴٫۴۵
۳۷  بروز اتفاقات و حوادث غیرقابل پیش بینی (مانند آتش سوزی در محل پروژه و… ) ۱٫۹
۳۸  مشکل تهیه سوخت (جهت خودروها ، موتور جوش دیزلی، کمپرسور هوا و… ) ۲٫۲
۳۹  عملکرد ضعیف اداره بازرسی فنی ۴٫۶
۴۰  تاخیر در وصول مطالبات پیمانکار توسط کارفرما ۴٫۶۵
۴۱  انتخاب پیمانکاران دست دوم و کارکنان کم تجربه به دلیل پایین بودن میزان دستمزدشان توسط پیمانکار ۴٫۵۵
۴۲  برنامه ریزی نادرست و همچنین عدم استفاده از روشهای کنترل پروژه مناسب ۴٫۴۵
۴۳  درگیر بودن مدیران و کارشناسان پروژه کارفرما در بیش از یک پروژه و عدم تمرکز کافی آنها در این پروژه ۴٫۶
۴۴  تاخیر در تصمیم گیری و تعیین تکلیف نسبت به معارضین زمین محل اجرای پروژه توسط کارفرما ۲٫۴

 

ردیف هایی که رنگ قرمز در آمده اند، میانگین پاسخ های بزرگتر از ۴، ردیف هایی که رنگ سبز در آمده اند، میانگین پاسخ های بین ۲ تا ۴ و ردیف هایی که رنگ زرد در آمده اند، میانگین پاسخ های کوچکتر از ۲ هستند که کمترین مقدار پاسخ را به خود اختصاص داده اند و در پرسشنامه نهایی حذف شده و موارد عنوان شده جدید توسط پاسخ دهندگان که از نظر آن ها بیشترین تاثیر را بر روی ایجاد تاخیر دارند، جایگزین آن ها گردیده اند. موارد ذکر شده توسط پاسخ دهندگان که دارای تاثیر زیادی می باشند به شرح جدول (۳-۵) می باشد :

جدول ۳-۵- عوامل ذکر شده توسط پاسخ دهندگان به سوالات باز  پرسشنامه

عامل مشخص شده توسط پاسخ دهندگان میزان اثرگذاری
    ۱-  عدم مشخص بودن وضعیت مذاکرات هسته ای و باقی ماندن تحریم ها و اثرگذاری آن بر روی هزینه تمام شده پروژه با توجه به نرخ بالای ارز   خیلی زیاد
    ۲- عدم سرمایه گذاری پیمانکاران خارجی حرفه ای در زمینه پروژه های EPC با توجه عدم وجود ثبات اقتصادی در ایران   خیلی زیاد
    ۳-  تعجيل در افتتاح پروژه‌ها به دليل مسائل سياسي و اجتماعي و نتایج معكوس آن   خیلی زیاد
    ۴- ضعف فني نماينده كارفرما در هماهنگي بين مهندسين مشاور و پيمانكار و رفع به موقع مشكلات فني و اجرايي پروژه   خیلی زیاد
    ۵- بروکراسی اداری موجود در سازمان کارفرما   خیلی زیاد
   ۶- تبعيت مهندسين مشاور از دستور غير كارشناسي كارفرما كه موجب افزایش زمان و هزينه مي‌گردد.   خیلی زیاد

 

در نهایت پرسشنامه نهایی بر اساس نتایج تحلیل به صورت جدول (۳-۶) تهیه،  و جهت تحلیل نهایی به  شرکت های متبوع و کارفرمایان فعال در زمینه EPC ارسال گردیده است که پس از دریافت آن ها، مورد بررسی و قرار خواهد گرفت .

جدول ۳-۶- عوامل مورد بررسی در پرسشنامه نهایی جهت شناسایی بررسی ایجاد تاخیر تاخیر در پروژه های عمرانی به روش EPC بر ۳ فاکتور هزینه، زمان و کیفیت

عوامل موثر در ایجاد تاخیر پروژه های تدارکات – ساخت
۱ فاز طراحی و  مهندسی            عدم به کارگیری و استخدام نیروهای مجرب و متخصص
۲   ضعف فني نماينده كارفرما در هماهنگي بين مهندسين مشاور و پيمانكار و رفع به موقع مشكلات فني و اجرايي پروژه
۳  عدم وجود هماهنگی مناسب بین کارفرما و پیمانکار (مشاور طراحی)
۴  ارایه روش انجام کار (Procedure ) نامناسب
۵  پاسخگویی با تاخیر بخش مهندسی پیمانکار (مشاور) نسبت به تغییرات مورد نیاز در نقشه ها و … در حین اجرای پروژه (عدم هماهنگی و همکاری لازم بخش مهندسی با بخش اجرا)
۶  واگذاری پروژه به شرکتی که از طریق کنسرسیوم بین چند پیمانکار تشکیل شده
۷  عدم تعیین میزان دقیق کالای مورد نیاز و یا از قلم افتادن کالاها در لیست ارایه شده از سوی بخش مهندسی جهت بخش تدارکات پروژه
۸  بروز خطا و اشتباه در طراحی )مواردی مانند: اشتباه در اعلام اندازه ها، نوع و جنس اقلام درج شده در نقشه و….)
۹  تاخیر در شروع فعالیتهای بخش مهندسی به دلیل طولانی شدن مراحل استخدام و آماده کردن تیم مهندسی پروژه
۱۰  پاسخگویی با تاخیر بخش مهندسی کارفرما نسبت به تغییرات مورد نیاز در خصوص نقشه ها و مدارک پروژه
۱۱ فاز  تدارکات  عدم مشخص بودن وضعیت مذاکرات هسته ای و باقی ماندن تحریم ها و اثرگذاری آن بر روی هزینه تمام شده پروژه با توجه به نرخ بالای ارز
۱۲  عدم سرمایه گذاری پیمانکاران خارجی حرفه ای در زمینه پروژه های EPC با توجه عدم وجود ثبات اقتصادی در ایران
۱۳   بروکراسی اداری موجود در سازمان کارفرما
۱۴  عدم استخدام نیروهای متخصص و مجرب در تیم تدارکات و بازرگانی پیمانکار
۱۵  تحریم ایران از جانب برخی کشورها
۱۶  تاثیر برنامه ها و قوانین دولت بر روند فعالیتهای بخش تامین کالا(مثلا جلوگیری از واردات یک محصول خاص که مورد نیاز پروژه است)
۱۷  غیر قابل پیش بینی بودن نرخ تورم وافزایش قیمت مواد و مصالح نسبت به زمان ارایه نرخ و برآورد هزینه های پروژه
۱۸  ارایه قیمت غیر واقعی )پایین( در زمان مناقصه توسط پیمانکار، فقط با هدف برنده شدن در مناقصه
۱۹  تاخیر در وصول مطالبات پیمانکار توسط کارفرما
۲۰  ضعف بنیه مالی پیمانکار
۲۱  تغییر در نرخ ارز
۲۲  تهیه مواد و مصالح بدون کیفیت مناسب
۲۳  عدم تهیه مواد و مصالح مورد نیاز پروژه براساس لیست تهیه شده مهندسی (مواردی مانند: عدم تهیه به میزان کافی و مطابق با BOM )
۲۴  عدم پیگیری مسایل و مشکلات فاز تهیه کالا توسط مدیران پروژه
۲۵  تاخیر در ارسال و حمل کالا از سوی تامین کنندگان و استهلاک/خرابی مواد و مصالح درحین حمل
۲۶  محدود کردن لیست تامین کنندگان مواد و مصالح (Vendor List ) توسط شرکت ملی نفت و اجبار به تامین مواد ومصالح از آن ها
۲۷  انتخاب سازندگان و تامین کنندگان کم تجربه و نامناسب توسط پیمانکار
۲۸  طولانی شدن مدت زمان افتتاح حساب و فعال شدن اعتبارات اسنادی (LC )
۲۹  مشکلات ترخیص کالا از گمرک و طولانی شدن روند ترخیص کالا
۳۰ فاز  ساخت و اجرا  عدم استخدام کارکنان متخصص و با تجربه توسط پیمانکار
۳۱  عملکرد ضعیف اداره بازرسی فنی
۳۲  تاخیر در وصول مطالبات پیمانکار توسط کارفرما
۳۳  انتخاب پیمانکاران دست دوم و کارکنان کم تجربه به دلیل پایین بودن میزان دستمزدشان توسط پیمانکار
۳۴  برنامه ریزی نادرست و همچنین عدم استفاده از روشهای کنترل پروژه مناسب
۳۵  درگیر بودن مدیران و کارشناسان پروژه کارفرما در بیش از یک پروژه و عدم تمرکز کافی آنها در این پروژه
۳۶  در اختیار نداشتن منابع مالی کافی و همچنین هزینه کردن بودجه پروژه در فعالیتهایی غیر از پروژه مورد اشاره توسط پیمانکار
۳۷  تاخیر در پروژه ناشی از ابزار ، وسایل و تجهیزات پیمانکار
۳۸  شرایط نامساعد جوی نظیر باران، باد، گرد و خاک و …
۳۹  تاخیر در پیگیری مسایل و حل کردن مشکلات (درون و برون سازمانی)  از سوی مدیران پروژه کارفرما
۴۰  کمبود نیروی انسانی پیمانکار جهت انجام تمامی فعالیتهای اشاره شده در برنامه زمانبندی و همچنین تخصیص نامناسب و ناکارآمد نفرات در جبهه های مختلف کاری توسط پیمانکار
۴۱  عدم وجود هماهنگی مناسب بین کارفرما و پیمانکار
۴۲  ارائه شرح کار ضعیف از سوی کارفرما  (شفاف نبودن موارد ذکر شده در شرح کار و همچنین ناقص بودن شرح کار)
۴۳  خطر آفرین بودن محیطهای انجام پروژه  و تاخیر در ایمن نمودن آن محل جهت اجرای پروژه
۴۴  انجام فعالیتهای خارج از شرح کار تنظیم شده و تخصیص نفرات/ منابع/ بودجه به این فعالیتها
۴۵  عدم همکاری پرسنل شاغل در کارخانه و سایر محل های اجرای پروژه ها با پیمانکار مجری پروژه
۴۶  بروز اتفاقات و حوادث غیرقابل پیش بینی (مانند آتش سوزی در محل پروژه و… )
۴۷  مشکل تهیه سوخت (جهت خودروها ، موتور جوش دیزلی، کمپرسور هوا و… )
۴۸  تاخیر در تصمیم گیری و تعیین تکلیف نسبت به معارضین زمین محل اجرای پروژه توسط کارفرما

 

۳-۱۰- خلاصه فصل

در این فصل ضمن بیان روش تحقیق، به چگونگی تهیه پرسشنامه اولیه و نهایی، نحوه ارسال آن به شرکت هاو موسسات مربوطه و نحوه جمع آوری و تجزیه تحلیل آن ها پرداخت شده است. در فصل بعدی نتایج حاصل از جمع آوری پرسشنامه ها به همراه بیان نحوه تحلیل آن ها و آزمون های صورت گرفته بر روی پرسشنامه نهایی  ارائه خواهد گردید.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فصل چهارم :

نتایج تحقیق و بحث

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فصل چهارم :

نتایج و بحث

۴-۱- مقدمه

پس از ارسال پرسشنامه اولیه به شرکت های فعال در زمینه EPC جهت تعیین اینکه کدامیک از عوامل مشخص شده، تاثیر بیشتری در ایجاد تاخیر در پروژه دارند، تعداد ۲۰ عدد پرسشنامه دریافتی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت و سپس پرسشنامه جدیدی جهت ارزیابی میزان تاثیر عوامل مختلف بر روی ایجاد تاخیر در اینگونه پروژه ها تهیه، و پس از ارسال مجدد و دریافت ۳۲ پاسخ از شرکت های فعال در این زمینه، مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت که در ادامه به تشریح نتایج آن خواهیم پرداخت.

۴-۲- ويژگي­هاي جمعيت شناختي نمونه آماري

در اين بخش ويژگي­هاي جمعيت شناختي نمونه آماري تشريح مي­شوند. ويژگي­هاي مورد توجه قرار گرفته در اين بخش عبارتند از: وضعيت افراد پاسخ دهنده از نظر سنوات خدمت، وضعيت افراد پاسخ دهنده از نظر جنسيت و وضعيت افراد پاسخ دهنده از نظر سطح تحصيلات.

۴-۲- ۱- وضعيت افراد پاسخ دهنده از نظر سنوات خدمت

افراد پاسخ دهنده از نظر سنوات خدمت به ۴ گروه ( کمتر از ۱۰ سال، ۱۰ تا ۲۰ سال، ۲۰ تا ۳۰ سال، بالاتر از ۳۰ سال) تقسيم شده­اند. جدول زير فراواني افراد پاسخ دهنده را از لحاظ سنوات خدمت در گروه­هاي فوق نشان مي­دهد.

جدول ۴-۱- توزيع فراواني پاسخگويان بر حسب سنوات خدمت

سنوات خدمت فراواني درصد فراواني
کمتر از ۱۰ سال ۱۴ ۴۳٫۷۵ %
۱۰ تا ۲۰ سال ۱۰ ۳۱٫۲۵ %
۲۰ تا ۳۰ سال ۸ ۲۵ %
بالاتر از ۳۰ سال ۰ ۰ %
مجموع ۳۲ ۱۰۰ %

۴-۲-۲- وضعيت افراد پاسخ دهنده از نظر جنسيت

جدول شماره (۴-۲) نشان دهنده توزيع فراواني پاسخگويان بر حسب جنسيت مي باشد. چنانچه مشاهده مي شود ۸۱٫۲۵ درصد از پاسخگويان را مرد و ۱۸٫۷۵ درصد را زنان تشکيل مي دهند، که در اين بين بيشترين فراواني را مردان به خود اختصاص داده اند.

جدول ۴-۲- توزيع فراواني پاسخگويان برحسب جنسيت

جنسيت فراواني درصد فراواني
مرد ۲۶ ۸۱٫۲۵ %
زن ۶ ۱۸٫۷۵ %
مجموع ۳۲ ۱۰۰ %

 

۴-۲-۳- وضعيت افراد پاسخ دهنده از نظر سطح تحصيلات

جدول شماره (۴-۳) نشان دهنده توزيع فراواني پاسخگويان بر حسب مقطع تحصيلي مي­باشد. با توجه به آمارهاي موجود در اين جدول بيشترين درصد فراواني را اشخاص با مدرک کارشناسي با ۶۲٫۵ درصد به خود اختصاص دادند و کمترين درصد فراواني مربوط به اشخاص با مدرک دکتري بود که اصلاً در طيف پاسخگويان وجود نداشتند.

جدول۴-۳- توزيع فراواني پاسخگويان برحسب سطح تحصيلات

تحصيلي تحصيلات فراواني درصد فراواني
ديپلم ۵ ۱۵٫۶۲۵ %
فوق ديپلم ۳ ۹٫۳۷۵ %
کارشناسي ۲۰ ۶۲٫۵ %
کارشناسي ارشد ۴ ۱۲٫۵ %
دکتري ۰ ۰%
مجموع ۳۲ ۱۰۰                     %

۴-۳- آمار توصیفی فازهای پژوهش

جدول (۴-۴) آمارتوصیفی پرسشنامه های جمع آوری شده بر اساس نوع فاز نشان می دهد.همانطور که مشخص است فاز طراحی و مهندسی بیشترین احتمال را به خود اختصاص داده است .

جدول۴-۴- آمارتوصیفی پرسشنامه های جمع آوری شده بر اساس نوع فاز

ج

آمارتوصیفی
فاز تعداد مینیمم ماکزیمم میانگین تفاضل استاندارد
فاز طراحی و مهندسی ۳۲ ۳٫۷۸ ۴٫۳۳ ۴٫۰۶۱۷ .۱۳۸۳۹
فاز تدارکات ۳۲ ۳٫۹۴ ۴٫۲۲ ۴٫۰۷۳۰ .۰۷۸۳۱
فاز ساخت و اجرا ۳۲ ۳٫۶۱ ۴٫۱۷ ۳٫۹۳۰۶ .۱۲۶۲۱

۴-۴- آزمون پایایی داده ها

در این قسمت از آزمون آلفای کرونباخ برای پایایی استفاده می نماییم و برای سه فاز از عوامل پروژه ارائه می گردند. پس از حذف داده های غیر معتبر ضروری است پایایی پاسخ ها مورد بررسی قرار گیرد. بدین منظور و با استفاده از آنالیز نرم افزار Spss Ver 14 به آزمون پاسخ های دریافتی خواهیم پرداخت. بر اساس این تجزیه و تحلیل، در صورتی که ضریب آلفای کرونباخ بالای ۹/۰ باشد نشان دهنده پایایی عالی داده های آماری است. اگر ضریب آلفا بالای ۸/۰ باشد پایایی داده های آماری خوب برآورد می شود، بالای ۷/۰ قابل قبول، بالای ۵/۰ ضعیف و ضریب آلفای کمتر از ۵/۰ بیانگر پایایی غیر قابل قبول داده های آماری است.

تعداد کل عوامل ایجاد تاخیر مربوط به فاز طراحی و مهندسی ۱۰ عدد  بوده است که نتایج آزمون در زیر آمده است. همانطور که مشاهده می شود ضریب آلفا بیشتر از ۸۰ % است لذا نتایج نشان دهنده پایایی خوب داده های آماری هستند.

جدول۴-۵ – آزمون پایایی داده ها برای فاز طراحی و مهندسی

واقعیت آماری
آلفای کرونباخ تعداد عوامل
۰٫۸۰۴ ۱۰

 

  • تعداد کل عوامل ایجاد تاخیر مربوط به فاز تدارکات ۱۵ عدد بوده است که نتایج آزمون در زیر آمده است.

جدول۴-۶ – آزمون پایایی داده ها برای فاز تدارکات

واقعیت آماری
آلفای کرونباخ تعداد عوامل
۰٫۷۶۹ ۱۵

 

همانطور که مشاهده می شود ضریب آلفا بیشتر از ۷۰% است لذا نتایج نشان دهنده پایایی قابل قبول داده های آماری هستند.

  • تعداد کل عوامل ایجاد تاخیر مربوط به فاز ساخت و اجرای پروژه ۲۳ عدد بوده است که نتایج آزمون در زیر آمده است.

جدول۴-۷ – آزمون پایایی داده ها برای فاز ساخت و اجراء

واقعیت آماری
آلفای کرونباخ تعداد عوامل
۰٫۵۹۳ ۲۳

 

همانطور که مشاهده می شود ضریب آلفا بیشتر از ۵۰% است لذا نتایج نشان دهنده پایایی داده های آماری هستند.

۴-۵- میزان احتمال وقوع و اثر وقوع هر یک از عوامل (One Sample T test)

یکی از آزمون هایی که در استنباط آماری می توان انجام داد این است که آیا تفاوت معناداری بین پاسخ هایی که به بخش های پرسشنامه داده اند وجود دارد یا خیر؟  در حقیقت بررسی و مطالعه شناسه های جامعه و اثر آن بر روی پاسخ ها مدنظر است.

به این منظور از  آزمون آنالیز واریانس موسوم به حاضر از آماره t دوجمله ای در نرم افزار SPSS  استفاده شده است.  روش آنالیز واریانس روشی مبتنی بر تحلیل اجزاء تشکیل دهنده پراکندگی (واریانس) است. علاوه بر این لازم است بدانیم چه دسته بندی در پاسخ ها در صورت تمایز معنادار بین آنها می توان از حیث جامعه پاسخ دهندگان انجام داد. به این منظور از آزمون Duncan استفاده شده است. ذکر این نکته ضروری است که آزمون Duncan  و نیکویی برازش از دو جهت پاسخ ها را مورد ارزیابی قرار می دهند. آزمون نیکویی برازش مشخص می کند که پاسخ ها آنقدر پراکنده نیست که اساساً صحت پاسخ ها زیر سؤال رفته و نتوان پاسخ ها را پاسخ های معنادار و قابل استناد دانست اما در آزمون Duncan مشخص می شود که پراکندگی قابل قبول آیا تشکیل بلوک و دسته هایی می دهد که بتوان گفت پاسخ ها از دیدگاه افراد مختلف تفاوت معناداری دارد یا نه. به ترتیب احتمال وقوع هر یک از فاز های ایجاد تاخیر آورده شده است. به این ترتیب احتمال وقوع هر یک از ۴۸ عامل شناسایی شده آورده شده است.قابل ذکر از که در این پژوهش برای هر یک از عوامل چهل و هشت گانه نمادی به شرح زیر معرفی می شود که از این پس از هر یک از نمادها به جای انواع عوامل ایجاد تاخیر مورد استفاده قرار خواهند گرفت :

عواملی مربوط به فاز های مختلف به شرح جدول (۴-۸)  می باشد :

جدول ۴-۸- طبقه بندی و اختصاص نماد Y جهت شناسایی بهتر عوامل ایجاد تاخیر در فازهای مختلف

عواملی مربوط به فاز طراحی و اجرا
Y1 عدم به کارگیری و استخدام نیروهای مجرب و متخصص
Y2 ضعف فني نماينده كارفرما در هماهنگي بين مهندسين مشاور و پيمانكار و رفع به موقع مشكلات فني و اجرايي پروژه
Y3 عدم وجود هماهنگی مناسب بین کارفرما و پیمانکار (مشاور طراحی)
Y4 ارایه روش انجام کار (Procedure ) نامناسب
Y5 پاسخگویی با تاخیر بخش مهندسی پیمانکار (مشاور) نسبت به تغییرات مورد نیاز در نقشه ها و … در حین اجرای پروژه (عدم هماهنگی و همکاری لازم بخش مهندسی با بخش اجرا)
Y6 واگذاری پروژه به شرکتی که از طریق کنسرسیوم بین چند پیمانکار تشکیل شده
Y7 عدم تعیین میزان دقیق کالای مورد نیاز و یا از قلم افتادن کالاها در لیست ارایه شده از سوی بخش مهندسی جهت بخش تدارکات پروژه
Y8 بروز خطا و اشتباه در طراحی )مواردی مانند: اشتباه در اعلام اندازه ها، نوع و جنس اقلام درج شده در نقشه و….)
Y9 تاخیر در شروع فعالیتهای بخش مهندسی به دلیل طولانی شدن مراحل استخدام و آماده کردن تیم مهندسی پروژه
Y10 پاسخگویی با تاخیر بخش مهندسی کارفرما نسبت به تغییرات مورد نیاز در خصوص نقشه ها و مدارک پروژه

 

ج

عوامل مربوط به فاز تدارکات
Y11 عدم مشخص بودن وضعیت مذاکرات هسته ای و باقی ماندن تحریم ها و اثرگذاری آن بر روی هزینه تمام شده پروژه با توجه به نرخ بالای ارز
Y12 عدم سرمایه گذاری پیمانکاران خارجی حرفه ای در زمینه پروژه های EPC با توجه عدم وجود ثبات اقتصادی در ایران
Y13 بروکراسی اداری موجود در سازمان کارفرما
Y14 عدم استخدام نیروهای متخصص و مجرب در تیم تدارکات و بازرگانی پیمانکار
Y15 تحریم ایران از جانب برخی کشورها
Y16 تاثیر برنامه ها و قوانین دولت بر روند فعالیتهای بخش تامین کالا(مثلا جلوگیری از واردات یک محصول خاص که مورد نیاز پروژه است)
Y17 غیر قابل پیش بینی بودن نرخ تورم وافزایش قیمت مواد و مصالح نسبت به زمان ارایه نرخ و برآورد هزینه های پروژه
Y18 ارایه قیمت غیر واقعی )پایین( در زمان مناقصه توسط پیمانکار، فقط با هدف برنده شدن در مناقصه
Y19 تاخیر در وصول مطالبات پیمانکار توسط کارفرما
Y20 ضعف بنیه مالی پیمانکار
Y21 تغییر در نرخ ارز
Y22 تهیه مواد و مصالح بدون کیفیت مناسب
Y23 عدم تهیه مواد و مصالح مورد نیاز پروژه براساس لیست تهیه شده مهندسی (مواردی مانند: عدم تهیه به میزان کافی و مطابق با BOM )
Y24 عدم پیگیری مسایل و مشکلات فاز تهیه کالا توسط مدیران پروژه
Y25 تاخیر در ارسال و حمل کالا از سوی تامین کنندگان و استهلاک/خرابی مواد و مصالح درحین حمل

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

عوامل مربوط به فاز ساخت و اجرا
Y26 محدود کردن لیست تامین کنندگان مواد و مصالح (Vendor List ) توسط شرکت ملی نفت و اجبار به تامین مواد ومصالح از آن ها
Y27 انتخاب سازندگان و تامین کنندگان کم تجربه و نامناسب توسط پیمانکار
Y28 طولانی شدن مدت زمان افتتاح حساب و فعال شدن اعتبارات اسنادی (LC )
Y29 مشکلات ترخیص کالا از گمرک و طولانی شدن روند ترخیص کالا
Y30 عدم استخدام کارکنان متخصص و با تجربه توسط پیمانکار
Y31 عملکرد ضعیف اداره بازرسی فنی
Y32 تاخیر در وصول مطالبات پیمانکار توسط کارفرما
Y33 انتخاب پیمانکاران دست دوم و کارکنان کم تجربه به دلیل پایین بودن میزان دستمزدشان توسط پیمانکار
Y34 برنامه ریزی نادرست و همچنین عدم استفاده از روشهای کنترل پروژه مناسب
Y35 درگیر بودن مدیران و کارشناسان پروژه کارفرما در بیش از یک پروژه و عدم تمرکز کافی آنها در این پروژه
Y36 در اختیار نداشتن منابع مالی کافی و همچنین هزینه کردن بودجه پروژه در فعالیتهایی غیر از پروژه مورد اشاره توسط پیمانکار
Y37 تاخیر در پروژه ناشی از ابزار ، وسایل و تجهیزات پیمانکار
Y38 شرایط نامساعد جوی نظیر باران، باد، گرد و خاک و …
Y39 تاخیر در پیگیری مسایل و حل کردن مشکلات (درون و برون سازمانی)  از سوی مدیران پروژه کارفرما
Y40 کمبود نیروی انسانی پیمانکار جهت انجام تمامی فعالیتهای اشاره شده در برنامه زمانبندی و همچنین تخصیص نامناسب و ناکارآمد نفرات در جبهه های مختلف کاری توسط پیمانکار
Y41 عدم وجود هماهنگی مناسب بین کارفرما و پیمانکار
Y42 ارائه شرح کار ضعیف از سوی کارفرما  (شفاف نبودن موارد ذکر شده در شرح کار و همچنین ناقص بودن شرح کار)
Y43 خطر آفرین بودن محیطهای انجام پروژه  و تاخیر در ایمن نمودن آن محل جهت اجرای پروژه
Y44 انجام فعالیتهای خارج از شرح کار تنظیم شده و تخصیص نفرات/ منابع/ بودجه به این فعالیتها
Y45 عدم همکاری پرسنل شاغل در کارخانه و سایر محل های اجرای پروژه ها با پیمانکار مجری پروژه
Y46 بروز اتفاقات و حوادث غیرقابل پیش بینی (مانند آتش سوزی در محل پروژه و… )
Y47 مشکل تهیه سوخت (جهت خودروها ، موتور جوش دیزلی، کمپرسور هوا و… )
Y48 تاخیر در تصمیم گیری و تعیین تکلیف نسبت به معارضین زمین محل اجرای پروژه توسط کارفرما

 

۴-۶- نمودار احتمال وقوع هر یک از عوامل

به منظور بررسی میزان احتمال وقوع هر یک از فازها ، احتمال وقوع هر یک از آن ها در شکل های (۴-۱) تا (۴-۳) آورده شده است. همانطور که مشخص است در فاز طراحی و مهندسی، بیشترین تاخیر به عدم پاسخگویی مناسب مشاور نسبت به تغییرات مورد نیاز در نقشه ها و … در حین اجرای پروژه اختصاص یافته است.

شکل ۴-۱- احتمال وقوع عوامل مربوط به فاز طراحی و مهندسی

 

شکل ۴-۲- احتمال وقوع عوامل مربوط به فاز تدارکات

 

شکل ۴-۳-احتمال وقوع عوامل مربوط به فاز ساخت و اجرا

با توجه به شکل های (۴-۲) و (۴-۳) بخوبی مشخص است که در فاز تدارکات، تمامی عوامل به یک اندازه بر روی ایجاد تاخیر در پروژه های EPC تاثیرگذار می باشند. عدم مشخص بودن وضعیت مذاکرات هسته ای و باقی ماندن تحریم ها و اثرگذاری آن بر روی هزینه تمام شده پروژه و عدم مشخص بودن برنامه ها و قوانین دولت نظیر تصویب تصمیمات شتاب زده و همچنین پیچیده بودن شرایط مذاکرات هسته ای نسبت به سایر عوامل، تاثیر نسبتاً بیشتری بر ایجاد تاخیر دارند.

۴-۷- بررسی اثر انواع عوامل براهداف پروژه

به منظور بررسی نشان دادن میزان اثرگذاری هر یک از عوامل بر اهداف پروژه، شامل زمان ، هزینه و کیفیت انجام پروژه،  مقادیر احتمال وقوع هر از آن ها در شکل های (۴-۴) تا (۴-۶) آورده شده است. با توجه به نمودار می توان دریافت که وقوع هر کدام از عوامل تاخیر، در بیشتر موارد بر روی زمان و هزینه انجام پروژه تاثیرگذار می باشند که با توجه به اینکه ذات تاخیر، افزودن بر زمان و اعمال هزینه های زیادی بر پروژه می باشد، امری منطقی به نظر می رسد.

 

شکل ۴-۳- اثر عوامل مربوط به فاز طراحی و مهندسی

 

 

شکل ۴-۴- اثر عوامل مربوط به فاز تدارکات

 

 

 

 

 

شکل ۴-۵- اثر عواملی مربوط به فراز ساخت و اجرا:

۴-۸- اولویت بندی عوامل ایجاد تاخیر بر اساس احتمال وقوع

جدول ۴-۹-  عواملی که بیشترین اثر را بر زمان پروژه دارند: ۱۰ عامل با اهمیت تر

انواع عوامل اثر گذار بر زمان پروژه به ترتیب اهمیت
محدود کردن لیست تامین کنندگان مواد و مصالح (Vendor List ) توسط شرکت ملی نفت و اجبار به تامین مواد ومصالح از آن ها
پاسخگویی با تاخیر بخش مهندسی کارفرما نسبت به تغییرات مورد نیاز در خصوص نقشه ها و مدارک پروژه
تاثیر برنامه ها و قوانین دولت بر روند فعالیتهای بخش تامین کالا(مثلا جلوگیری از واردات یک محصول خاص که مورد نیاز پروژه است)
تاخیر در وصول مطالبات پیمانکار توسط کارفرما
تاخیر در شروع فعالیتهای بخش مهندسی به دلیل طولانی شدن مراحل استخدام و آماده کردن تیم مهندسی پروژه
طولانی شدن مدت زمان افتتاح حساب و فعال شدن اعتبارات اسنادی (LC )
تاخیر در وصول مطالبات پیمانکار توسط کارفرما
درگیر بودن مدیران و کارشناسان پروژه کارفرما در بیش از یک پروژه و عدم تمرکز کافی آنها در این پروژه
ارایه قیمت غیر واقعی )پایین( در زمان مناقصه توسط پیمانکار، فقط با هدف برنده شدن در مناقصه
تاخیر در پیگیری مسایل و حل کردن مشکلات (درون و برون سازمانی)  از سوی مدیران پروژه کارفرما

 

جدول ۴-۱۰-  عواملی که بیشترین اثر را بر هزینه پروژه دارند: ۱۰ عوامل با اهمیت تر

انواع عوامل اثر گذار بر هزینه پروژه به ترتیب اهمیت
پاسخگویی با تاخیر بخش مهندسی پیمانکار (مشاور) نسبت به تغییرات مورد نیاز در نقشه ها و … در حین اجرای پروژه (عدم هماهنگی و همکاری لازم بخش مهندسی با بخش اجرا)
عدم سرمایه گذاری پیمانکاران خارجی حرفه ای در زمینه پروژه های EPC با توجه عدم وجود ثبات اقتصادی در ایران
عدم مشخص بودن وضعیت مذاکرات هسته ای و باقی ماندن تحریم ها و اثرگذاری آن بر روی هزینه تمام شده پروژه با توجه به نرخ بالای ارز
طولانی شدن مدت زمان افتتاح حساب و فعال شدن اعتبارات اسنادی (LC )
تاخیر در تصمیم گیری و تعیین تکلیف نسبت به معارضین زمین محل اجرای پروژه توسط کارفرما
ارایه روش انجام کار (Procedure ) نامناسب
  ارایه قیمت غیر واقعی )پایین( در زمان مناقصه توسط پیمانکار، فقط با هدف برنده شدن در مناقصه
تاخیر در پیگیری مسایل و حل کردن مشکلات (درون و برون سازمانی)  از سوی مدیران پروژه کارفرما
پاسخگویی با تاخیر بخش مهندسی کارفرما نسبت به تغییرات مورد نیاز در خصوص نقشه ها و مدارک پروژه
  پاسخگویی با تاخیر بخش مهندسی پیمانکار (مشاور) نسبت به تغییرات مورد نیاز در نقشه ها و … در حین اجرای پروژه (عدم هماهنگی و همکاری لازم بخش مهندسی با بخش اجرا)

 

جدول ۴-۱۱- عواملی که بیشترین اثر را بر کیفیت پروژه دارند : ۱۰ عوامل با اهمیت تر

انواع عواملی اثر گذار بر کیفیت پروژه به ترتیب اهمیت
  عدم سرمایه گذاری پیمانکاران خارجی حرفه ای در زمینه پروژه های EPC با توجه عدم وجود ثبات اقتصادی در ایران
عدم استخدام نیروهای متخصص و مجرب در تیم تدارکات و بازرگانی پیمانکار
در اختیار نداشتن منابع مالی کافی و همچنین هزینه کردن بودجه پروژه در فعالیتهایی غیر از پروژه مورد اشاره توسط پیمانکار
  درگیر بودن مدیران و کارشناسان پروژه کارفرما در بیش از یک پروژه و عدم تمرکز کافی آنها در این پروژه
عدم تهیه مواد و مصالح مورد نیاز پروژه براساس لیست تهیه شده مهندسی (مواردی مانند: عدم تهیه به میزان کافی و مطابق با BOM )
تهیه مواد و مصالح بدون کیفیت مناسب
  تاخیر در پیگیری مسایل و حل کردن مشکلات (درون و برون سازمانی)  از سوی مدیران پروژه کارفرما
عدم به کارگیری و استخدام نیروهای مجرب و متخصص
محدود کردن لیست تامین کنندگان مواد و مصالح (Vendor List ) توسط شرکت ملی نفت و اجبار به تامین مواد ومصالح از آن ها
  عدم سرمایه گذاری پیمانکاران خارجی حرفه ای در زمینه پروژه های EPC با توجه عدم وجود ثبات اقتصادی در ایران

۴-۹- نتایج عددی تحلیل عوامل ایجاد تاخیر در پروژه های EPC

با توجه به مستقل بودن متغیرهای احتمال و اثر در مورد هر عوامل ایجاد تاخیر می توان از مفهوم امید ریاضی  استفاده کرد، به این معنا که ابتدا PI از منظر هر پاسخ دهنده محاسبه شده و در نهایت میانگین PI ها محاسبه شود. گرچه محاسبه میانگین P و میانگین I در مورد هر عوامل و ضرب نهایی آنها نیز می تواند انجام شود. در تحلیل عوامل از هر دو روش فوق استفاده شد و تفاوت معناداری در جواب ها و درجه بندی عامل ها مشاهده نشد. در ادامه نتایج عددی و تحلیل کیفی آن ها آمده است.

در جداول (۴-۱۱) تا (۴-۱۳) نتایج عددی عوامل ایجاد تاخیر نشان داده شده است، در این جدول اثر عوامل بر هر یک از اهداف زمانی، هزینه ای و کیفیتی به تفکیک امده است. اعداد در سه ستون آخر از حاصلضرب احتمال در اثر متناظر (هزینه ای ، زمانی و کیفیتی) بدست آمده است. با توجه به نتایج ارائه شده در این جداول، می توان میزان تاثیرگذاری هرکدام از این عامل ها برآورد نمود که در جداول (۴-۱۴) تا (۴-۱۶) ارائه گردیده است.

جدول ۴-۱۲- تحلیل عددی عوامل مربوط به فاز طراحی و مهندسی

عامل ایجاد تاخیر میانگین احتمال وقوع (p) میانگین اثر زمانی (t) میانگین اثر هزینه ای (c) میانگین اثر کیفیتی (q) Mean(p)* Mean(t) Mean(p)* Mean (c ) Mean(p)* Mean(q)
y1 ۰٫۸۲۵ ۰٫۸۲۵ ۰٫۸۰۶ ۰٫۸۵۶ ۰٫۶۸۱ ۰٫۶۶۵ ۰٫۷۰۶
y2 ۰٫۷۸۸ ۰٫۷۸۸ ۰٫۷۱۹ ۰٫۷۲۵ ۰٫۶۲۰ ۰٫۵۶۶ ۰٫۵۷۱
y3 ۰٫۸۱۹ ۰٫۸۱۳ ۰٫۸۳۸ ۰٫۷۸۱ ۰٫۶۶۵ ۰٫۶۸۶ ۰٫۶۴۰
y4 ۰٫۸۶۹ ۰٫۸۳۱ ۰٫۸۶۳ ۰٫۸۳۸ ۰٫۷۲۲ ۰٫۷۴۹ ۰٫۷۲۸
y5 ۰٫۹۱۹ ۰٫۸۶۳ ۰٫۸۸۸ ۰٫۶۵۶ ۰٫۷۹۲ ۰٫۸۱۵ ۰٫۶۰۳
y6 ۰٫۸۴۴ ۰٫۸۱۹ ۰٫۸۱۹ ۰٫۷۸۱ ۰٫۶۹۱ ۰٫۶۹۱ ۰٫۶۵۹
y7 ۰٫۸۱۹ ۰٫۸۰۰ ۰٫۷۶۹ ۰٫۸۲۵ ۰٫۶۵۵ ۰٫۶۲۹ ۰٫۶۷۵
y8 ۰٫۸۰۰ ۰٫۸۰۶ ۰٫۷۶۹ ۰٫۶۸۱ ۰٫۶۴۵ ۰٫۶۱۵ ۰٫۵۴۵
y9 ۰٫۸۳۸ ۰٫۸۶۹ ۰٫۸۲۵ ۰٫۷۳۱ ۰٫۷۲۸ ۰٫۶۹۱ ۰٫۶۱۲
y10 ۰٫۸۹۴ ۰٫۸۷۵ ۰٫۸۵۰ ۰٫۷۷۵ ۰٫۷۸۲ ۰٫۷۶۰ ۰٫۶۹۳

 

 

جدول ۴-۱۲- تحلیل عددی عوامل مربوط به فاز تدارکات

عامل ایجاد تاخیر میانگین احتمال وقوع (p) میانگین اثر زمانی (t) میانگین اثر هزینه ای (c) میانگین اثر کیفیتی (q) Mean(p)* Mean(t) Mean(p)* Mean (c ) Mean(p)* Mean(q)
y11 ۰٫۹۰۶ ۰٫۸۵۶ ۰٫۸۷۵ ۰٫۷۰۶ ۰٫۷۷۶ ۰٫۷۹۳ ۰٫۶۴۰
y12 ۰٫۸۸۸ ۰٫۸۴۴ ۰٫۸۸۱ ۰٫۸۸۱ ۰٫۷۴۹ ۰٫۷۸۲ ۰٫۷۸۲
y13 ۰٫۸۶۳ ۰٫۷۷۵ ۰٫۸۲۵ ۰٫۷۸۱ ۰٫۶۶۸ ۰٫۷۱۲ ۰٫۶۷۴
y14 ۰٫۸۸۱ ۰٫۸۰۰ ۰٫۷۸۸ ۰٫۸۶۹ ۰٫۷۰۵ ۰٫۶۹۴ ۰٫۷۶۶
y15 ۰٫۹۰۰ ۰٫۷۸۱ ۰٫۸۵۰ ۰٫۷۸۸ ۰٫۷۰۳ ۰٫۷۶۵ ۰٫۷۰۹
y16 ۰٫۹۱۳ ۰٫۸۷۵ ۰٫۷۸۸ ۰٫۸۳۱ ۰٫۷۹۸ ۰٫۷۱۹ ۰٫۷۵۹
y17 ۰٫۸۵۰ ۰٫۷۵۶ ۰٫۸۲۵ ۰٫۷۵۰ ۰٫۶۴۳ ۰٫۷۰۱ ۰٫۶۳۸
y18 ۰٫۹۰۰ ۰٫۸۶۳ ۰٫۸۵۶ ۰٫۸۳۸ ۰٫۷۷۶ ۰٫۷۷۱ ۰٫۷۵۴
y19 ۰٫۸۶۹ ۰٫۸۷۵ ۰٫۸۳۱ ۰٫۸۰۶ ۰٫۷۶۰ ۰٫۷۲۲ ۰٫۷۰۰
y20 ۰٫۸۸۱ ۰٫۸۱۳ ۰٫۸۰۶ ۰٫۷۱۳ ۰٫۷۱۶ ۰٫۷۱۱ ۰٫۶۲۸
y21 ۰٫۷۳۸ ۰٫۷۷۵ ۰٫۷۷۵ ۰٫۷۵۶ ۰٫۵۷۲ ۰٫۵۷۲ ۰٫۵۵۸
y22 ۰٫۷۹۴ ۰٫۷۵۶ ۰٫۷۶۳ ۰٫۸۶۳ ۰٫۶۰۰ ۰٫۶۰۵ ۰٫۶۸۵
y23 ۰٫۸۲۵ ۰٫۸۴۴ ۰٫۸۰۶ ۰٫۸۶۳ ۰٫۶۹۶ ۰٫۶۶۵ ۰٫۷۱۲
y24 ۰٫۷۶۳ ۰٫۷۱۹ ۰٫۷۰۶ ۰٫۷۴۴ ۰٫۵۴۸ ۰٫۵۳۹ ۰٫۵۶۷
y25 ۰٫۷۶۳ ۰٫۷۶۳ ۰٫۷۷۵ ۰٫۷۵۶ ۰٫۵۸۱ ۰٫۵۹۱ ۰٫۵۷۷

جدول ۴-۱۳- عواملی مربوط به فاز ساخت و اجرا:

 

عامل ایجاد تاخیر

میانگین احتمال وقوع (p) میانگین اثر زمانی (t)  میانگین اثر هزینه ای (c) میانگین اثر کیفیتی (q) Mean(p)* Mean(t) Mean(p)* Mean (c ) Mean(p)* Mean(q)
y26 ۰٫۸۰۰ ۰٫۸۸۱ ۰٫۷۶۳ ۰٫۸۵۰ ۰٫۷۰۵ ۰٫۶۱۰ ۰٫۶۸۰
y27 ۰٫۷۷۵ ۰٫۷۳۱ ۰٫۷۸۸ ۰٫۷۵۰ ۰٫۵۶۷ ۰٫۶۱۰ ۰٫۵۸۱
y28 ۰٫۸۸۸ ۰٫۸۶۹ ۰٫۸۶۳ ۰٫۸۲۵ ۰٫۷۷۱ ۰٫۷۶۵ ۰٫۷۳۲
y29 ۰٫۸۱۹ ۰٫۸۲۵ ۰٫۸۱۳ ۰٫۷۵۶ ۰٫۶۷۵ ۰٫۶۶۵ ۰٫۶۱۹
y30 ۰٫۸۰۰ ۰٫۷۸۸ ۰٫۸۱۹ ۰٫۷۶۳ ۰٫۶۳۰ ۰٫۶۵۵ ۰٫۶۱۰
y31 ۰٫۸۸۸ ۰٫۷۸۸ ۰٫۸۱۹ ۰٫۷۶۳ ۰٫۶۹۹ ۰٫۷۲۷ ۰٫۶۷۷
y32 ۰٫۸۸۸ ۰٫۸۶۹ ۰٫۸۲۵ ۰٫۸۴۴ ۰٫۷۷۱ ۰٫۷۳۲ ۰٫۷۴۹
y33 ۰٫۷۸۸ ۰٫۷۶۹ ۰٫۷۹۴ ۰٫۷۶۹ ۰٫۶۰۵ ۰٫۶۲۵ ۰٫۶۰۵
y34 ۰٫۷۸۸ ۰٫۷۶۹ ۰٫۷۸۸ ۰٫۷۲۵ ۰٫۶۰۵ ۰٫۶۲۰ ۰٫۵۷۱
y35 ۰٫۸۹۴ ۰٫۸۶۳ ۰٫۸۱۹ ۰٫۸۶۳ ۰٫۷۷۱ ۰٫۷۳۲ ۰٫۷۷۱
y36 ۰٫۸۹۴ ۰٫۸۳۸ ۰٫۸۲۵ ۰٫۸۶۳ ۰٫۷۴۹ ۰٫۷۳۷ ۰٫۷۷۱
y37 ۰٫۸۸۱ ۰٫۸۴۴ ۰٫۸۱۹ ۰٫۸۱۹ ۰٫۷۴۴ ۰٫۷۲۲ ۰٫۷۲۲
y38 ۰٫۷۱۳ ۰٫۷۵۰ ۰٫۷۶۳ ۰٫۶۷۵ ۰٫۵۳۴ ۰٫۵۴۳ ۰٫۴۸۱
y39 ۰٫۸۵۶ ۰٫۸۵۶ ۰٫۸۵۶ ۰٫۸۵۶ ۰٫۷۳۳ ۰٫۷۳۳ ۰٫۷۳۳
y40 ۰٫۷۷۵ ۰٫۷۶۹ ۰٫۷۶۳ ۰٫۷۶۳ ۰٫۵۹۶ ۰٫۵۹۱ ۰٫۵۹۱
y41 ۰٫۸۰۰ ۰٫۸۱۳ ۰٫۸۱۳ ۰٫۷۸۱ ۰٫۶۵۰ ۰٫۶۵۰ ۰٫۶۲۵
y42 ۰٫۸۰۰ ۰٫۷۷۵ ۰٫۷۹۴ ۰٫۷۶۹ ۰٫۶۲۰ ۰٫۶۳۵ ۰٫۶۱۵
y43 ۰٫۸۴۴ ۰٫۷۶۹ ۰٫۷۶۹ ۰٫۷۷۵ ۰٫۶۴۹ ۰٫۶۴۹ ۰٫۶۵۴
y44 ۰٫۷۹۴ ۰٫۷۶۹ ۰٫۷۶۹ ۰٫۷۷۵ ۰٫۶۱۰ ۰٫۶۱۰ ۰٫۶۱۵
y45 ۰٫۷۷۵ ۰٫۷۶۳ ۰٫۷۴۴ ۰٫۷۳۸ ۰٫۵۹۱ ۰٫۵۷۶ ۰٫۵۷۲
y46 ۰٫۷۳۱ ۰٫۷۱۹ ۰٫۷۳۱ ۰٫۷۲۵ ۰٫۵۲۶ ۰٫۵۳۵ ۰٫۵۳۰
y47 ۰٫۸۳۱ ۰٫۸۲۵ ۰٫۸۳۱ ۰٫۸۲۵ ۰٫۶۸۶ ۰٫۶۹۱ ۰٫۶۸۶
y48 ۰٫۸۶۳ ۰٫۸۵۶ ۰٫۸۶۳ ۰٫۸۰۶ ۰٫۷۳۹ ۰٫۷۴۴ ۰٫۶۹۵

 

۴-۱۰- اولویت بندی عوامل بر اساس سطوح اهمیت

در این پژوهش عواملی که PI بیشتر از ۷۵%  داشته باشند، عوامل با اهمیت بالا (High)،  عواملی که PI بیشتر از ۷۰% داشته باشند عوامل با اهمیت متوسط (Moderate) و بالاخره عواملی که PI کمتر از ۷۰% داشته باشند عوامل با اهمیت کم (LOW) دسته بندی شده اند.

جدول ۴-۱۴- اولویت بندی عوامل مربوط به فاز طراحی و مهندسی بر اساس سطوح اهمیت

 

عامل ایجاد تاخیر

 

میانگین احتمال *احتمال زمان

میانگین احتمال *احتمال هزینه میانگین احتمال *احتمال کیفیت
y1 LOW LOW MODERATE
y2 LOW LOW LOW
y3 LOW LOW LOW
y4 MODERATE MODERATE MODERATE
y5 HIGH HIGH LOW
y6 LOW LOW LOW
y7 LOW LOW LOW
y8 LOW LOW LOW
y9 MODERATE LOW LOW
y10 HIGH HIGH LOW

 

جدول ۴-۱۴- اولویت بندی عوامل مربوط به فاز تدارکات بر اساس سطوح اهمیت

 

عامل ایجاد تاخیر

 

میانگین احتمال *احتمال زمان

میانگین احتمال *احتمال هزینه میانگین احتمال *احتمال کیفیت
y11 HIGH HIGH LOW
y12 MODERATE HIGH HIGH
y13 LOW MODERATE LOW
y14 MODERATE LOW HIGH
y15 MODERATE HIGH MODERATE
y16 HIGH MODERATE HIGH
y17 LOW MODERATE LOW
y18 HIGH HIGH HIGH
y19 HIGH MODERATE MODERATE
y20 MODERATE MODERATE LOW
y21 LOW LOW LOW
y22 LOW LOW LOW
y23 LOW LOW MODERATE
y24 LOW LOW LOW
y25 LOW LOW LOW

 

جدول ۴-۱۴- اولویت بندی عوامل مربوط به فاز ساخت و اجرا بر اساس سطوح اهمیت

 

 

عامل ایجاد تاخیر

 

میانگین احتمال *احتمال زمان

میانگین احتمال *احتمال هزینه میانگین احتمال *احتمال کیفیت
y26 MODERATE LOW LOW
y27 LOW LOW LOW
y28 HIGH HIGH MODERATE
y29 LOW LOW LOW
y30 LOW LOW LOW
y31 LOW MODERATE LOW
y32 HIGH MODERATE MODERATE
y33 LOW LOW LOW
y34 LOW LOW LOW
y35 HIGH MODERATE HIGH
y36 MODERATE MODERATE HIGH
y37 MODERATE MODERATE MODERATE
y38 LOW LOW LOW
y39 MODERATE MODERATE MODERATE
y40 LOW LOW LOW
y41 LOW LOW LOW
y42 LOW LOW LOW
y43 LOW LOW LOW
y44 LOW LOW LOW
y45 LOW LOW LOW
y46 LOW LOW LOW
y47 LOW LOW LOW
y48 MODERATE MODERATE LOW

 

۴-۱۱- تحلیل نموداری میانگین عوامل

به منظور تحلیل نموداری میزان اثرگذاری هر یک از عوامل ایجاد تاخیر در پروژه های مهندسی بر ۳ عامل زمان، هزینه و کیفیت انجام پروژه، مقادیر احتمال وقوع هر یک از آن ها در شکل های (۴-۶) تا (۴-۸)  آورده شده است.

شکل ۴-۶- احتمال وقوع هر یک از اثرات عوامل مربوط به فاز طراحی و مهندسی

 

شکل ۴-۷-احتمال وقوع هر یک از اثرات عوامل مربوط به فاز تدارکات:

 

شکل ۴-۸- احتمال وقوع هر یک از اثرات عوامل مربوط به فاز ساخت و اجرا

 

 

۴-۱۱- رتبه بندی سطوح اهمیت انواع عوامل با استفاده از روش AHP-Topsis

در این بخش جهت تعیین میزان اهمیت عوامل ایجاد تاخیر در پروژه، با بهره گیری از روش تحلیل سلسله مراتبی به عنوان قوی ترین روش جبرانی در تصمیم گیری های چند معیاره و مقایسه زوجی، عامل ها نسبت به اثر آن ها با هم مقایسه می شوند.

با مقایسه زوجی عوامل (نسبت به هر اثر) وزن عامل مورد نظر به دست می آید . در این راستا برای هر دسته کلی عامل جدولی تشکیل می شود که در اولین سطر و اولین ستون آن عوامل ایجاد تاخیر در پروژه در آن دسته درج می شوند. پس از تشکیل این جدول هر گزینه نسبت به شاخص تصمیم گیری با دوگزینه دیگر مقایسه می گردد (مقایسه زوجی) ، و این عمل تا زمانی ادامه می یابد که جدول فوق تشکیل شود. در ابتدا ضریب تناسب هر یک از فاکتورهای رتبه بندی را به شرح جدول (۴-۱۵) محاسبه می کنیم

جدول ۴-۱۵- ضریب تناسب هر یک از فاکتورهای رتبه بندی

 

ضریب تناسب و اهمیت اثرات هر یک از عوامل فاکتورهای رتبه بندی
۰٫۶۷۷ اثر زمانی
۰٫۶۷۴ اثر هزینه ای
۰٫۶۵۵ اثر کیفیتی

 

بدین ترتیب و با استفاده از روش Topsis  مراحل رتبه بندی انواع عامل ها که در پیوست (فایل اکسل) آمده است نتیجه نهایی رتبه بندی انواع عوامل به شرح جدول (۴-۱۶) خواهد بود.

 

 

بنابراین می توان در ادامه انواع عوامل را به ترتیب اولویت به شرح جدول (۴-۱۶) نشان داد :

جدول ۴-۱۶رتبه بندی انواع عوامل به ترتیب اولویت به روش Topsis

 

رتبه اختصاصی انواع عواملی پروژه به ترتیب سطح اهمیت در کنار نماد مورد استفاده آنها
۱ ارایه قیمت غیر واقعی (پایین) در زمان مناقصه توسط پیمانکار، فقط با هدف برنده شدن در مناقصه Y18
۲ عدم سرمایه گذاری پیمانکاران خارجی حرفه ای در زمینه پروژه های EPC با توجه عدم وجود ثبات اقتصادی در ایران Y12
۳ طولانی شدن مدت زمان افتتاح حساب و فعال شدن اعتبارات اسنادی (LC ) Y28
۴ درگیر بودن مدیران و کارشناسان پروژه کارفرما در بیش از یک پروژه و عدم تمرکز کافی آنها در این پروژه Y35
۵ در اختیار نداشتن منابع مالی کافی و همچنین هزینه کردن بودجه پروژه در فعالیتهایی غیر از پروژه مورد اشاره توسط پیمانکار Y36
۶ تاخیر در وصول مطالبات پیمانکار توسط کارفرما Y32
۷ تاثیر برنامه ها و قوانین دولت بر روند فعالیتهای بخش تامین کالا(مثلا جلوگیری از واردات یک محصول خاص که مورد نیاز پروژه است) Y16
۸ پاسخگویی با تاخیر بخش مهندسی کارفرما نسبت به تغییرات مورد نیاز در خصوص نقشه ها و مدارک پروژه Y10
۹ ارایه روش انجام کار (Procedure ) نامناسب Y4
۱۰ تاخیر در پیگیری مسایل و حل کردن مشکلات (درون و برون سازمانی)  از سوی مدیران پروژه کارفرما Y39
۱۱ تاخیر در پروژه ناشی از ابزار ، وسایل و تجهیزات پیمانکار Y37
۱۲ تاخیر در تصمیم گیری و تعیین تکلیف نسبت به معارضین زمین محل اجرای پروژه توسط کارفرما Y48
۱۳ تاخیر در وصول مطالبات پیمانکار توسط کارفرما Y19
۱۴ تحریم ایران از جانب برخی کشورها Y15
۱۵ عدم مشخص بودن وضعیت مذاکرات هسته ای و باقی ماندن تحریم ها و اثرگذاری آن بر روی هزینه تمام شده پروژه با توجه به نرخ بالای ارز Y11
۱۶ عدم استخدام نیروهای متخصص و مجرب در تیم تدارکات و بازرگانی پیمانکار Y14
۱۷ پاسخگویی با تاخیر بخش مهندسی پیمانکار (مشاور) نسبت به تغییرات مورد نیاز در نقشه ها و … در حین اجرای پروژه (عدم هماهنگی و همکاری لازم بخش مهندسی با بخش اجرا) Y5
۱۸ عملکرد ضعیف اداره بازرسی فنی Y31
۱۹ عدم تهیه مواد و مصالح مورد نیاز پروژه براساس لیست تهیه شده مهندسی (مواردی مانند: عدم تهیه به میزان کافی و مطابق با BOM ) Y23
۲۰ مشکل تهیه سوخت (جهت خودروها ، موتور جوش دیزلی، کمپرسور هوا و… ) Y47
۲۱ بروکراسی اداری موجود در سازمان کارفرما Y13
۲۲ عدم به کارگیری و استخدام نیروهای مجرب و متخصص Y1
۲۳ ضعف بنیه مالی پیمانکار Y20
۲۴ واگذاری پروژه به شرکتی که از طریق کنسرسیوم بین چند پیمانکار تشکیل شده Y6
۲۵ تاخیر در شروع فعالیتهای بخش مهندسی به دلیل طولانی شدن مراحل استخدام و آماده کردن تیم مهندسی پروژه Y9
۲۶ محدود کردن لیست تامین کنندگان مواد و مصالح (Vendor List ) توسط شرکت ملی نفت و اجبار به تامین مواد ومصالح از آن ها Y26
۲۷ عدم وجود هماهنگی مناسب بین کارفرما و پیمانکار (مشاور طراحی) Y3
۲۸ غیر قابل پیش بینی بودن نرخ تورم وافزایش قیمت مواد و مصالح نسبت به زمان ارایه نرخ و برآورد هزینه های پروژه Y17
۲۹ عدم تعیین میزان دقیق کالای مورد نیاز و یا از قلم افتادن کالاها در لیست ارایه شده از سوی بخش مهندسی جهت بخش تدارکات پروژه Y7
۳۰ مشکلات ترخیص کالا از گمرک و طولانی شدن روند ترخیص کالا Y29
۳۱ خطر آفرین بودن محیطهای انجام پروژه  و تاخیر در ایمن نمودن آن محل جهت اجرای پروژه Y43
۳۲ عدم وجود هماهنگی مناسب بین کارفرما و پیمانکار Y41
۳۳ تهیه مواد و مصالح بدون کیفیت مناسب Y22
۳۴ عدم استخدام کارکنان متخصص و با تجربه توسط پیمانکار Y30
۳۵ ارائه شرح کار ضعیف از سوی کارفرما  (شفاف نبودن موارد ذکر شده در شرح کار و همچنین ناقص بودن شرح کار) Y42
۳۶ انجام فعالیتهای خارج از شرح کار تنظیم شده و تخصیص نفرات/ منابع/ بودجه به این فعالیتها Y44
۳۷ انتخاب پیمانکاران دست دوم و کارکنان کم تجربه به دلیل پایین بودن میزان دستمزدشان توسط پیمانکار Y33
۳۸ بروز خطا و اشتباه در طراحی (مواردی مانند: اشتباه در اعلام اندازه ها، نوع و جنس اقلام درج شده در نقشه و….) Y8
۳۹ برنامه ریزی نادرست و همچنین عدم استفاده از روشهای کنترل پروژه مناسب Y34
۴۰ کمبود نیروی انسانی پیمانکار جهت انجام تمامی فعالیتهای اشاره شده در برنامه زمانبندی و همچنین تخصیص نامناسب و ناکارآمد نفرات در جبهه های مختلف کاری توسط پیمانکار Y40
۴۱ ضعف فني نماينده كارفرما در هماهنگي بين مهندسين مشاور و پيمانكار و رفع به موقع مشكلات فني و اجرايي پروژه Y2
۴۲ انتخاب سازندگان و تامین کنندگان کم تجربه و نامناسب توسط پیمانکار Y27
۴۳ تاخیر در ارسال و حمل کالا از سوی تامین کنندگان و استهلاک/خرابی مواد و مصالح درحین حمل Y25
۴۴ عدم همکاری پرسنل شاغل در کارخانه و سایر محل های اجرای پروژه ها با پیمانکار مجری پروژه Y45
۴۵ تغییر در نرخ ارز Y21
۴۶ عدم پیگیری مسایل و مشکلات فاز تهیه کالا توسط مدیران پروژه Y24
۴۷ بروز اتفاقات و حوادث غیرقابل پیش بینی (مانند آتش سوزی در محل پروژه و… ) Y46
۴۸ شرایط نامساعد جوی نظیر باران، باد، گرد و خاک و … Y38

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فصل پنجم :

جمع بندی و نتیجه گیری

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

۵-۱- مقدمه

معمولاً بسیاری از پروژه هایی که در حوزه های مختلف به اجرا درمی­آیند با تأخیر روبرو می­شوند. بروز تأخیر اثرات متعددی را به همراه دارد. افزایش زمان تکمیل پروژه، افزایش هزینه های مستقیم و غیر مستقیم، عدم دستیابی پروژه به اهداف از پیش تعیین شده و ایجاد هزینه­ی فرصت از دست رفته از جمله عواقب بروز تأخیر است. این مشکلات می­تواند موجب ایجاد اختلاف نظر بین ذی نفعان پروژه و بروز دعاوی شده و در پاره ای موارد نیز ممکن است کار به محاکم حقوقی کشیده شود که همگی مستلزم صرف زمان، هزینه و انرژی می­باشند. بنابراین لازم است برای شناسایی و تحلیل تأخیر، علل و عوامل بروز تأخیر و چگونگی مدیریت آن، فرایندها و رویه های مناسبی توسعه داده شود. در این زمینه در سطح بین المللی تلاش های بسیار زیادی صورت گرفته است که بیشتر آنها بر صنعت ساخت و ساز متمرکز بوده اند. در این تحقیق به

شناسایی و بررسی  علل و عوامل تاثیرگذار بر ایجاد تاخیر در انجام پروژه های مهندسی به روش تدارکات – ساخت (ای پی سی)  و ارائه راهکارهایی جهت کاهش این تاخیرات ایجاد شده پرداخته شده است. لذا در خلال این تحقیق به اهداف دیگری شامل شناسایی علل و عوامل ایجاد تاخیرات در اینگونه پروژه ها با استفاده از تهیه پرسشنامه پرداخته شده و همچنین در نهایت به بررسی میزان تاثیر این عوامل بر ۳ هدف اصلی پروژه یعنی زمان، هزینه و کیفیت انجام پروژه نیز با استفاده از روش پیمایشی  و رتبه بندی آن ها بر اساس روش Topsis مورد ارزیابی قرارگرفته است.

۵-۲- جمع بندی و نتیجه گیری

  • EPC در واقع نوعي روش قراردادي اجراي پروژه هاي طرح و ساخت است. امروزه تعداد زيادي از پروژه ها به اين روش اجرا مي شوند. در اين نوع قراردادها که به صورت فزاينده اي مورد توجه قرار گرفته است، اساساً يک شخصيت حقوقي مستقل مسئوليت طراحي وا جراي پروژه را عهده دار مي شود که ممکن است يک شرکت تنها يا مشارکت چند شرکت باشد.
  • شرکت يا سازماني که مبادرت به اجراي پروژه ها به روش طرح ساخت مي نمايد الزاما ضرورتي ندارد که تمامي امکانات مورد نياز را هم براي طراحي و هم اجرا در دست خود داشته باشد. در EPC، طراحي پروژه از طراحي پايه تا طراحي تفصيلي و همچنين تامين تمامي مصالح و تجهيزات پروژه شامل تجهيزات و مصالح بخش هاي مختلف و همچنين اجرا، روش راه اندازي توسط پيمانکار انجام مي شود. فدارسيون بين المللي مهندسين مشاور (FIDIC) اين موضوع را تحت عنوان روش اجراي پروژه هاي طراحي مهندسي که تدارک و اجرا به شيوه کليد در دست بيان نموده است.

با توجه به شرايطي كه كشور ايران دارد و با عنايت به اينكه از نظر تامين مالي توسعه تاسيسات زيربنايي مشكلاتي وجود دارد، حركت مسئولان كشور به سوي روش هاي  جديد خصوصي سازي مخصوصا در صنعت نفت و در سالهاي اخير صنعت برق رشد چشمگيري يافته و در اين مقام نيز سعي شد كه آشنايي هر چه مختصر نسبت به گونه قراردادهاي جديد پيدا شود.

از معيار هاي مهم انتخاب شيوه هاي اجراي پروژه، مي توان زمان، هزينه، رضايتمندي كارفرما و تعريف دقيق پروژه را نام برد . اگر چه امروزه در دنيا، روشها و ابزارهايي براي تعيين نوع شيوه اجراي پروژه تهيه شده است كه به دو روش، يكي بر اساس ارزش دادن به هر يك از معيارهاي مورد نظر كارفرما و ديگري بر اساس دانش تجربي و انجام پروژه هاي مشابه آن عمل مي كنند، هنوز در اكثر نقاط جهان، معيار انتخاب شيوه اجراي پروژه بر موفقيت هاي پيشين و تجربه كارفرما از آن شيوه ها صورت مي پذيرد البته در برخي موارد نيز به انتخاب درست پيمانكار و تجربيات او نيز تاكيد مي شود.

 

  • وجود عوامل پیش بینی نشده در روند ساخت و مشکلات موجود، پیشگیری کامل از وقوع تأخیرات در انجام پروژه ها را به امری ناممکن تبدیل نموده است و از آنجا که وقوع هرگونه تأخیر در انجام پروژه ها می­تواند باعث ایجاد هزینه های اضافی برای عوامل درگیر در پروژه گردد، همواره ضرورت این مسئله حس می شود که در صورت وقوع تأخیرات، با یک ارزیابی دقیق، میزان تأثیر زمانی آنها تعیین شده و خسارت تحمیل شده به هر یک از عوامل درگیر در پروسه ساخت و مدت زمان قابل تمدید نیز محاسبه گردد.
  • در روند انجام تحقیق مشاهده گردید، پس از تدوین و ارائه تکنیک های مختلف تحلیل و تسهیم تأخیرات پروژه ها که امروزه در دنیا به کار گرفته می­شوند و برشماری نقاط قوت و ضعف هر یک، پیش نیازها و محدودیت های موجود برای بکارگیری هر یک از آنها متناسب با مدارک و سوابق قابل دستیابی و سیاست های مدیران مورد بررسی قرار گرفتند.
  • آنچه در هنگام اجرای پروژه ها به منظور آماده سازی مدارک لازم برای بررسی دلایل و تحلیل تأخیرات از اهمیت بسزایی برخوردار بوده و تأکید زیادی بر انجام آن می شود. مستند سازی، ثبت وقایع، سوابق و تاریخ های واقعی آغاز و پایان فعالیت ها در حین اجرای پروژه می­باشد. طراحی و بکارگیری بانک های اطلاعاتی در این خصوص می­تواند بسیار مؤثر و کاربردی باشد.
  • آنچه مسلم است، تأخیرات تقریباً در تمام پروژه های این مملکت، خصوصاً پروژه های ساخت، همه ساله رخ داده ، بنابراین شایسته است با توجه به اهمیت روز افزون زمان و مدیریت آن در پروژه ها، ضمن بکار گرفتن تحقیقات صورت گرفته در این خصوص تا کنون نسبت به ارائه راهکارهای جدیدتر، دقیق تر و کاربردی تر که متناسب با وقایع و مشکلات خاص این کشور طرح ریزی شده اند، اقدام گردد.

۵-۳- پیشنهادات ارائه شده براساس تحقیق حاضر

  • اصلاح شرایط پیمان کشور با توجه به نقصها، تناقضات وبی عدالتی هایی که در آن مشهود است، می تواند با به حداقل رساندن تنش در روابط عوامل درگیر در پروژه، از رکود وکندی پیشرفت در انجام پروژه های عمرانی و مشکلات بعدی جلوگیری کند.
  • کارفرماها و مشاوران بهتر است از تاخیر در تصمیم گیریها، بازبینی ها و تصویب ها در هرزمینه ای مخصوصاً اسناد طراحی، مواد و مصالح نمونه، دستورهای تغییر و … اجتناب کنند.
  • منابع و توانایی های پیمانکاران، صلاحیت آنها و زمان پیشنهادی برای اجرای کار در معیارهای واگذاری قرارداد مدنظر قرارگیرد و فقط به واگذاری بر حسب پیشنهاد کمترین قیمت تکیه نشود زیرا اگر قیمت قرارداد زیر هزینه ها باشد پیمانکار تلاش می کند تا زیان و ضررها را با ادعاها کاهش دهد و حتی ممکن است کیفیت کار را کاهش دهد.
  • در تهیه اسناد طراحی باید دقت بیشتری لحاظ گردد واشتباهات و کمبودها در این اسناد کاهش یابد زیرا آنها دلیل رایجی برای طراحی های دوباره و تهیه نقشه ها هستند و ممکن است زمان زیادی برای اصلاحات لازم صرف شود.
  • بهتر است کارفرما از مطالعه کامل پروژه به لحاظ های گوناگون، تکمیل طراحی و قابلیت اجرا اطمینان کامل حاصل نماید و بعد از مناقصه و ساخت پروژه را شروع کند. مطالعات امکان سنجی کم هزینه ترین فعالیت و دارای بیشترین تاثیر بر هزینه های ساخت و بهره برداری است و پس از مطالعات امکان سنجی کمترین هزینه متعلق به طراحی است و پس ازامکان سنجی بیشترین تاثیر را روی پروژه دارد.
  • تاثیر طراحی در پروژه به مراتب بیشتر از زمان و هزینه ای است که به آن صرف می شود.
  • قرارداد باید شامل تاریخ های تکمیل واقع بینانه و تحقق گرایی باشد.
  • کارفرما باید در مرحله برنامه ریزی اولیه از کلیه نیازهای پروژه اش کاملاً مطمئن و آگاه شود و در مورد پروژه وشرایط قابل پیش بینی و مورد انتظار تحقیق و بررسی کاملی را انجام دهد تا بتواند تغییرات در مراحل بعد را به حداقل برساند. همچنین در صورت نیاز به تغییرات، آنها باید مهندسی ارزش شوند.
  • بهتر است پتانسیل مشکلات درون و برون سازمانی در زودترین زمان ممکن شناسایی و حل و فصل شوند.
  • پیمانکار باید با توجه به پرداختهای کارفرما، منابع مالی وبرنامه جریان نقدینگی خود رابه شکل صحیح تری مدیریت نماید.
  • فقدان هماهنگی با فروشندگان و تدارک کنندگان ازیک طرف و عدم پیش بینی صحیح مواد و مصالح و سایر تجهیزات مورد نیاز از طرف دیگر مشکلی است که باعث تأخیر در تدارک منابع مورد نیاز پروژه خواهد شد ومشکلات پروژه را همراه دارد.

– اجتناب از ادعاها واختلافات بهترین رویکرد برای همه طرفین یک قرارداد است. برای اجتناب از ادعاها واختلافات ضروری است که همه ملاحظات در قالب قرارداد و روش قراردادی ، قبل از اینکه پیشنهادات مناقصه از پیمانکارپذیرفته شود ، دیده شود.

– در شرایط پیمان ایران مبلغ پیمان تا ۲۵% نسبت به مبلغ اولیه پیمان می تواند تغییر کند. در این مورد مسائل ذیل قابل تأمل هستند :

۱- با این میزان تغییرات پذیرفته شده، ضعف مطالعات،طراحی ها و برآوردها همیشه مسکوت می ماند.

۲- با توجه به اینکه قیمت پیشنهادی پیمانکار که بسیاری از مواقع عامل انتخاب او در مناقصه ها خواهد بود، تابعی از مقادیر کار است لذا تغییر در مقادیر کار،قیمتهای پیشنهادی توسط پیمانکار را از درجه اعتبارساقط می کند. بهتر است تاثیرات کامل محتمل ازتغییرات بین کارفرما و پیمانکار توافق شود و هزینه های مستقیم(کارکنان، تجهیزات و ماشین آلات و مواد و مصالح)، هزینه های مرتبط با زمان (بالاسری، سود،تورم و…)، افزایش زمان پیمان و سایر تعدیلها را دربرداشته باشد.

۳-  خساراتی که نحوه محاسبه و پرداخت آنها در قرارداد ذکرمی گردد مثل خسارات تأخیر پیمانکار و یا سایر خسارات، بهتر است با توجه به ماهیت پروژه در ابتدای قرارداد درمقادیری معقول پیش تعیین و توافق شوند که این امر ادعاهای اضافه، اختلافات و نیاز به دعوی های قضایی را کاهش می دهد.

  • برآورد ناصحیح پروژه ها، افزایش هزینه ها، در نظر نگرفتن افزایش هزینه ها ناشی از تورم در برآوردها و … کمبود اعتبارات را در پی خواهد داشت و علاوه بر مشکلات تعهدات مالی کارفرما بر منابع مالی دولت فشار می آورد و درپیشرفت سایر پروژه ها هم اختلال ایجاد می کند.
  • شرایط پیمان در کشورمی تواند با توجه به اهمیتی که هریک از عوامل و ادعاهای معرفی شده داشته اند، در مورد آنها درمتن خود توجه بیشتر، بیانی گویاتر و راهکاری مناسب ترداشته باشد.

 

با در نظر گرفتن موقعیت کشورمان و حرکت پرشتاب در جهت پیشرفت و قطع وابستگی ها، انجام پروژه ها در زمان مقرر و با هزینه مشخص شده، بسیار ضروری است. این موضوع در صنایع نفت و گاز از اهمیت بیشتری برخوردار است، چرا که این صنعت به عنوان تاثیرگذارترین رکن اقتصادی کشور شناخته شده و رشد آن، نماد، محور و اساس توسعه کشور می باشد. از این رو مطالعه پروژه ها در این صنعت با هدف شناسایی نقاط ضعف و مشکلات شرکتهای داخلی که به عنوان مجریان پروژه های EPC شناخته می شوند، امری واجب و پراهمیت می باشد.

در نتیجه با توجه به نتایج حاصله از تحلیل داده های جمع آوری شده که به شناسایی عوامل موثر و موثرترین عوامل هر فاز بر به تاخیر افتادن پروژه های EPC صنعت نفت و گاز انجامید، موارد زیر به جهت پیشگیری از تاخیر پیشنهاد می شود.

  • توانمندسازی سازنده های داخل به منظور کاهش وابستگی تامین کالا از سایر کشورها
  • بالا بردن دانش مدیریت پروژه و توجه بیشتر به آموزش در این زمینه در تیم های کارفرما و پیمانکار
  • در نظر گرفتن تمامی جنبه ها و دقت و بررسی بیشتر در زمان ارایه نرخ و قیمت پیشنهادی انجام پروژه (توسط پیمانکار)
  • در نظر گرفتن روشی دیگر برای انتخاب پیمانکار شایسته غیر از انتخاب براساس نازلترین قیمت مطرح شده در مناقصه (توسط کارفرما)
  • نظارت هرچه بیشتر کارفرما بر مرحله تهیه وتدارکات کالا و بالا بردن کیفیت بازرسی ها برکالاهای تهیه شده (توسط کارفرما)
  • افزایش هماهنگی بین بخش های مهندسی ، تدارکات و اجرایی پیمانکار جهت انجام امور مطابق با اولویت ها و برنامه زمانبندی پروژه (توسط پیمانکار)
  • بهره گیری هرچه بیشتر از سوابق پروژه ها و ذخیره سازی بهتر تجارب به دست آمده از پروژه ها

 

 

 

 

 

منابع :

 
  • اشتهاردیان و آزادانی، (۱۳۸۷) .شناسايي و طبقه بندي ريسك پرورژه هاي EPC و تعامل آنها با اهداف پروژه ، چهارمين كنگره ملي مهندسي عمران
  • اردشیریان، ف. (۱۳۸۵) . ظرفیت ها و چالش های شرکت های ایرانی در مدیریت و اجرای قراردادهای EP و EPC  .
  • امامی زاده،ب.، تروهید، س ،ا.، فرد، م . (۱۳۸۳) . مطالعه ای بر روش های آنالیز تاخیرات پروژه و رویکرد های پیشنهادی در آن  ، اولین کنفرانس بین المللی مدیریت پروژه
  • بابایی، ن ، (۱۳۸۹) . بررسی و مقایسه انواع تکنیک های تحلیل تاخیرات در پروژه های ساخت  . ،  ششمین کنفرانس بین المللی مدیریت پروژه
  • پهلوانی، ع.، زارعی ، ب.، (۱۳۸۹ ) . طراحی یک متدولوژی برای شناسایی تاخیرات پروژه های بزرگ و ارائه راهکارهای بهب.د مطالعه موردی : پروزه های ساخت تجهیزات پتروشیمی ،  دومین کنفرانس بین المللی مدیریت پروژه
  • دیبایی، پ،آ. ، (۱۳۸۴). تجزيه و تحليل علل تأخيرات در بخش مهندسي (E ) پروژه هاي EPC پتروشيمي (مطالعة موردي)
  • غفوری، احمد، (۱۳۸۳) . علل تاخیر طرح های پتروشیمی در ایران  ، مهندسان مشاور شارگان
  • شمس و مرتهب ، (۱۳۸۶) .مطالعه موردي بررسي و مديريت ريسك در قراردادهاي EPC . كنفرانس ملي توسعه نظام اجرايي پروژه هاي عمراني، صنعتي و شهري
  • مرادی، م ، (۱۳۸۹) . بررسی روش های تحلیل تاخیرات در پروژه ، ششمین کنفرانس بین المللی مدیریت پروژه
  • نجابت، ا. (۱۳۸۲) . مدیریت تاخیرات پروژه . ، سیستم فرایندگرا، مرکز تحقیقات و توسعه مدیریت پروژه
  • نیکجو، م.ا . کیانی، م. نورنگ، ا. (مرداد ۱۳۸۸) . مدیریت دانش بررسی علل تاخیرات پروژه EPC خط ۲ قطار شهری تبریز با استفاده ازابزاردرخت تصمی. ، اولین کنفرانس اجرای پروژه به روش EPC
  • AACE International, AACE International Recommended Practice No. 29R-03, (2007) FORENSIC SCHEDULE ANALYSIS
  • Al-Khalil,M.I.,andAl-Ghafly,M.A.,(1999) Delay in public utility projects in Saudi Arabia, International Journal of Project Management, Vol. 17, No. 2, pp. 101-106
  • Al-Momani, A. H.,(2000) Construction delay: a quantitative analysis , International Journal of Project Management 18, pp. 51-59
  • Arani A. A. M., Hajusefloo,H. Kh., Moradi, M., Farahani, A., (2010) Development of a forward  Chain approach for calculating self-delay of project activities , Journal of  Industrial Engineering  International, Vol. 6, No. 10,
  • Arditi D. and Pattanalitchamroon T., )2006 (Selecting a delay analysis method in  resolving construction International Journal of Project Manage 24(2), , pp. 145 155
  • Assaf, S. A. and Al-Hejji, S. )2006 (Causes of delay in large construction projects , International Journal of Project Management 24, , pp. 349 357
  • Braimah , N  , ۲۰۰۸  , An  investigation  into  the use of construction delay and disruption analysis methodologies  ,  A  thesis  submitted  in  partial  fulfillment  of  the  requirement  of  the  University  of  Wolverhampton for the Degree if Doctor of Philosophy
  • Castro, J., Gomez, D., and Tejada J., )2008 (A polynomial rule for the problem of costs in PERT Networks , Computers & Operations Research 35, , pp. 2376 2387
  • Finke MR., )1999 (Window analyses of compensable delays . JOURNAL OF CONSTRUCTION ENGINEERING AND MANAGEMENT ASCE;125(2), , pp. 96 100.
  • Keane, P. J., Caletka, A. F., Delay Analysis in Construction Contracts , Wiley Blackwell, 2008
  • Kao,C.K.andYang,J.B., )2009 (Comparison of windows-based delay analysis methods ,International Journal of Project Management 27, , pp. 408 418
  • Sambasivan, M. and Soon, Y. W., )2007 (Causes and effects of delays in Malaysian Construction industry , International Journal of Project Management 25, , pp. 517 526
  • Sweis, G., Sweis, R., Abu Hammad, A., and Shboul, A., )2008 (Delays in construction projects: The case of Jordan , International Journal of Project Management, 26, , pp. 665 674
  • Williams, T., )2003 (Assessing Extension of Time delays on major projects ,International Journal of Project Management, 21, , pp. 19 2

۱- Williams (2003 )

۲ – Castro

۳-Pert

۱ – Fix Value Contract

۲ – Cost Price Contract

۳ – Cost Plus Contract

 

۱ -FIDIC

۱ -Finance

۲ – Conceptual Design

۱ – Feedback

۲ – Feedforward

۳ – Realtime

۴ – Problem Solving

۵ – project management book of knowledge

۱- Overall Inconsistency