انجام پایان نامه جامعه شناسی

انجام پایان نامه جامعه شناسی

دانشکده علوم اجتماعی و اقتصادی

پایان نامه

جهت اخذ درجه کارشناسی ارشد

رشته جامعه شناسی

عنوان:

 

 

 

 

من خدایی دارم که در این نزدیکی ست

                                                                  مهربان

خوب

 

گاهگاهی سخنی می گوید       با دل کوچک من      ساده تر از سخن ساده من

 

                               او مرا می فهمد

او مرا می خواند

نام او ذکر من است

 

در غم و در شادی چون به غم می نگرم  ، آن زمان می خندم

که

خدایار من است

 

که خدا در همه جا یاد من است

 

او خدایی است که مرا می خواهد

او خدایی است که مرا می خواند…

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

به پاس زحمات و حمایتهای بی دریغشان …

 

 

 

 

 

تقدیم و تشکر:

 

با تقدیم مراتب تقدیر و سپاسگزاری به محضر گرامی استاد ارجمند ، سرکار خانم دکتر شراره مهدیزاده که در تهیه و تدوین رساله حاضر ، با راهنماییهای سازنده  خود مرا صمیمانه یاری فرموده اند .

و با تقدیم تشکر و امتنان به محضر شریف استاد بزرگوار جناب آقای دکتر علی رجبلو که در تکوین این رساله ، مرا مورد لطف قرار داده اند .

و تقدیم و تقدیر از تمامی بزرگواران و دوستانی که در مراحل تدوین این رساله مرا همراهی نموده اند.

 

 

 

 

 

چکیده

 

پژوهش حاضر با عنوان ” بررسی رابطه استفاده از تلویزیون با نگرش به حقوق شهروندی ” درصدد است تا به بررسی رابطه تلویزیون به عنوان متغیر مستقل با دو شاخص میزان مواجهه ( کل ساعات تماشا ) و نحوه مواجهه با شهروندی به عنوان متغیر وابسته با سه مقوله حقوق مدنی ، حقوق اجتماعی و حقوق سیاسی  بپردازد . در این پژوهش از نظریه پرورش ، نظریه استفاده و خشنودی و نظریه کانونی مارشال جهت چارچوب نظری استفاده شده است .

روش تحقیق در این پژوهش پیمایش و ابزار گردآوری اطلاعات پرسشنامه می باشد . جمعیت آماری سرپرست یا همسر سرپرست در خانوارهای عادی ساکن مناطق ۱ ، ۱۳ و ۲۲ شهرتهران و در محدوده سنی ۶۴-۲۰ سال می باشند . نمونه گیری به روش خوشه ای چند مرحله ای انجام یافته و حجم نمونه با استفاده از فرمول کوکران ۴۰۰ نفر تعیین شده است .

جهت آزمون فرضیات ، آزمون  T ،F وr پیرسون و همچنین تحلیل رگرسیون و تحلیل مسیر مورد استفاده قرار گرفته است .

یافته های پژوهش بر حسب محاسبه ضریب همبستگی پیرسون مبین عدم وجود رابطه معنادار استفاده از تلویزیون با نگرش به حقوق شهروندی  می باشد .

متغیرهای میزان مواجهه  ، نحوه مواجهه ،اعتبار رسانه ، جنس ، سن ، تعداد افراد خانوار ، وضعیت تأهل ، پایگاه اقتصادی اجتماعی و قومیت با نگرش به حقوق شهروندی رابطه معناداری نداشتند . ولی متغیرهای انگیزه تماشا و انتخاب آگاهانه برنامه های تلویزیون با نگرش به حقوق شهروندی رابطه معناداری داشتند.

کلید واژه : حقوق شهروندی ، میزان مواجهه ، نحوه مواجهه ، انگیزه تماشا ، انتخاب آگاهانه

 

 

فهرست مطالب

عنوان                                                                                                                                صفحه

   

فصل اول : کلیات

۱-۱٫ مقدمه………………………………………………………………………………………………………………………………………۲

۱-۲٫ بیان مسآله تحقیق……………………………………………………………………………………………………………………..۶

۱-۳٫ اهمیت و ضرورت تحقیق…………………………………………………………………………………………………………۱۱    ۱-۴٫ اهداف تحقیق………………………………………………………………………………………………………………………۱۵   

۱-۵٫ سؤالات تحقیق………………………………………………………………………………………………………………………۱۶  

فصل دوم : ادبیات تحقیق

۱-۲٫ مقدمه…………………………………………………………………………………………………………………………………….۱۸

۲-۲٫تحقیقات داخلی……………………………………………………………………………………………………………………….۱۸

۲-۲-۱٫ شهروندی……………………………………………………………………………………………………………………………۱۸

۲-۳٫تحقیقات خارجی…………………………………………………………………………………………………………………….۲۷

۲-۳-۱٫ شهروندی………………………………………………………………………………………………………………………….۲۷

۲-۳-۲٫ نقش و تأثیر رسانه تلویزیون…………………………………………………………………………………………………۳۰

۲-۴٫ نتیجه گیری از مروری بر ادبیات تحقیق…………………………………………………………………………………….۳۳

۲-۵٫ مفهوم نگرش……………………………………………………………………………………………………………………….۳۴

۲-۵-۱٫ تعریف نگرش…………………………………………………………………………………………………………………..۳۴

۲-۵-۲٫ ساخت نگرش………………………………………………………………………………………………………………….۳۵

 ۲-۵-۳٫ تئوری فیش باین و آیزن……………………………………………………………………………………………………۳۷

۲-۶٫ مفهوم شهروند و شهروندی…………………………………………………………………………………………………….۳۸

۲-۶-۱٫ تعریف شهروند و شهروندی…………………………………………………………………………………………………۳۸

۲-۶-۲٫حقوق شهروندی………………………………………………………………………………………………………………….۴۱

۲-۷٫ طرح نظری تحقیق…………………………………………………………………………………………………………………۴۳

۲-۷-۱٫ خطوط تحلیل در نظریه اجتماعی شهروندی تلویحی…………………………………………………………………۴۶

۲-۷-۱-۱٫ شهروندی در نظریه اجتماعی جامعه مدنی /انقلابی مارکس……………………………………………………۴۷

۲-۷-۱-۲٫ شهروندی در نظریه مدرنیته ماکس وبر………………………………………………………………………………۴۷

۲-۷-۱-۳٫ شهروندی در نظریه عضویت اجتماعی شهری دورکیم………………………………………………………….۴۷

۲-۷-۱-۴٫ شهروندی در نظریه اجتماع گزلشافتی تونیس………………………………………………………………………۴۸

۲-۷-۱-۵٫ شهروندی در نظریه توسعه مدرنیته پارسونز………………………………………………………………………..۴۹

۲-۷-۱-۶٫ خطوط تحلیل در نظریه اجتماعی شهروندی کانونی مارشال…………………………………………………۵۱

۲-۷-۱-۷٫ خطوط تحلیل در نظریه اجتماعی شهروندی فراگیر ترنر……………………………………………………….۵۲

۲-۷-۱-۸٫ نظریه حوزه عمومی /حوزه خصوصی هابرماس…………………………………………………………………۵۴

۲-۷-۱-۹٫ تلفیق و ترکیب نظریه های اجتماعی شهروندی……………………………………………………………………۶۰

۲-۸٫ چارچوب نظری……………………………………………………………………………………………………………………۶۰

۲-۸-۱٫ نظریه اجتماعی شهروندی کانونی مارشال………………………………………………………………………………۶۰

۲-۸-۱-۱٫ تعریف شهروندی……………………………………………………………………………………………………………۶۲

۲-۸-۱-۲٫ گسترش تاریخی شهروندی……………………………………………………………………………………………….۶۲

۲-۸-۱-۳٫ ابعاد سه گانه شهروندی…………………………………………………………………………………………………..۶۳

۲-۹ نظریه پرورش…………………………………………………………………………………………………………………………۶۷

۲-۹-۱٫ روش تحقیق در نظریه پرورش……………………………………………………………………………………………….۶۹

۲-۹-۲٫ انتقادات به نظریه پرورش……………………………………………………………………………………………………..۷۱

۲-۱۰٫ رویکرد استفاده و رضامندی……………………………………………………………………………………………………۷۵

۲-۱۰-۱٫ مخاطب شناسی………………………………………………………………………………………………………………..۷۸

۲-۱۱٫ نتیجه گیری…………………………………………………………………………………………………………………………..۸۰

مدل تحلیلی تحقیق……………………………………………………………………………………………………………………….۸۳

فرضیات تحقیق…………………………………………………………………………………………………………………………….۸۴

 

فصل سوم : روش شناسی    

۳-۱٫ واحد تحلیل………………………………………………………………………………………………………………………۸۶

۳-۲٫ معرفی جمعیت مورد مطالعه………………………………………………………………………………………………….۸۶

۳-۳٫ ابزار جمع آوری داده ها………………………………………………………………………………………………………۸۷

۳-۴ تعریف مفاهیم……………………………………………………………………………………………………………………..۸۹

۳-۴-۱٫ تعاریف نظری مفاهیم…………………………………………………………………………………………………………۸۹

۳-۴-۱-۱٫ متغیرهای مستقل…………………………………………………………………………………………………………….۸۹

۳-۴-۱-۲ متغیر وابسته……………………………………………………………………………………………………………………۹۱

۳-۴-۱-۳٫ متغیر واسط…………………………………………………………………………………………………………………..۹۲

۳-۴-۲٫ تعاریف عملیاتی مفاهیم……………………………………………………………………………………………………..۹۸

۳-۴-۲-۱٫ متغیر مستقل :استفاده از تلویزیون……………………………………………………………………………………..۹۸

۳-۴-۲-۲٫ متغیر وابسته…………………………………………………………………………………………………………………۹۹

۳-۴-۲-۳٫ متغیر واسط…………………………………………………………………………………………………………………..۱۰۱

۳-۲-۲-۴٫ متغیرهای زمینه ای…………………………………………………………………………………………………………۱۰۲

۳-۵٫ شیوه اجرا……………………………………………………………………………………………………………………………۱۰۳

۳-۶٫ تکنیک های آماری و استخراج داده ها…………………………………………………………………………………….۱۰۳

۳-۷٫ جمعیت آماری و نمونه………………………………………………………………………………………………………..۱۰۴

۳-۷-۱٫ جمعیت آماری………………………………………………………………………………………………………………..۱۰۴

۳-۷-۲٫ نمونه گیری……………………………………………………………………………………………………………………۱۰۴

۳-۷-۳٫ مراحل نمونه گیری خوشه ای چند مرحله ای………………………………………………………………………۱۰۷

۳-۷-۴٫ حجم نمونه……………………………………………………………………………………………………………………۱۰۷

۳-۸٫ اعتبار و پایایی……………………………………………………………………………………………………………………۱۰۹

۳-۸-۱٫ اعتبار …………………………………………………………………………………………………………………………..۱۱۰

۳-۸-۲٫ پایایی…………………………………………………………………………………………………………………………..۱۱۰

فصل چهارم:یافته های تحقیق

۴-۱٫ مقدمه……………………………………………………………………………………………………………………………….۱۱۳

۴-۲٫ یافته های توصیفی………………………………………………………………………………………………………………۱۱۳

۴-۳٫ بررسی ویژگیهای جمعیت شناختی ……………………………………………………………………………………….۱۱۳

۴-۴٫ متغیرهای مستقل………………………………………………………………………………………………………………….۱۲۵

۴-۴-۱٫میزان مواجهه ………………………………………………………………………………………………………………….۱۲۵

۴-۴-۲٫محتوای مواجهه……………………………………………………………………………………………………………..۱۲۹

۴-۵٫متغیرهای واسط………………………………………………………………………………………………………………….۱۳۳

۴-۵-۱٫انتخابگری………………………………………………………………………………………………………………………۱۳۳

۴-۵-۲٫انگیزه تماشا…………………………………………………………………………………………………………………….۱۳۴

۴-۵-۳٫اعتبار رسانه……………………………………………………………………………………………………………………..۱۳۶

۴-۶٫ بررسی فرضیات تحقیق………………………………………………………………………………………………………….۱۴۹

۴-۷٫تحلیل رگرسیون…………………………………………………………………………………………………………………….۱۶۱

۴-۸٫ تحلیل مسیر…………………………………………………………………………………………………………………………۱۶۵

 

فصل پنجم :نتیجه گیری

۵-۱٫ مقدمه…………………………………………………………………………………………………………………………………..۱۷۱

۵-۲ . مروری بر یافته های تحقیق…………………………………………………………………………………………………….۱۷۱

۵-۳٫ نتیجه گیری………………………………………………………………………………………………………………………….۱۸۲

۵-۴٫ پیشنهادات………………………………………………………………………………………………………………………….۱۸۵

۵-۵٫ محدودیت های تحقیق………………………………………………………………………………………………………….۱۸۵

        فهرست منابع فارسی………………………………………………………………………………………………………………….۱۸۷

فهرست منابع انگلیسی……………………………………………………………………………………………………………………۱۹۱

 

فهرست جداول

 

جدول ۳-۱٫ تعریف عملیاتی استفاده از تلویزیون…………………………………………………………………………….۹۸

جدول۳-۲٫ تعریف عملیاتی نگرش به حقوق شهروندی (بُعد احساسی)………………………………………………۹۹

جدول۳-۳٫ تعریف عملیاتی نگرش به حقوق شهروندی ( بُعد عملی)…………………………………………………۱۰۰

جدو ل ۳-۴٫ تعریف عملیاتی متغیر واسط………………………………………………………………………………………۱۰۱

جدول ۳-۵٫ تعریف عملیاتی متغیرهای زمینه ای………………………………………………………………………………۱۰۲

جدول ۳-۶٫ نمونه گیری از مناطق ۲۲ گانه تهران……………………………………………………………………………..۱۰۵

جدول ۳-۷٫ میزان آلفای متغیرها……………………………………………………………………………………………………۱۱۱

جدول ۴-۱٫ توزیع نسبی جمعیت برحسب جنسیت پاسخگو………………………………………………………………۱۱۴

جدول۴-۲٫ توزیع نسبی جمعیت برحسب سن پاسخگو……………………………………………………………………..۱۱۵

جدول۴-۳٫ توزیع نسبی جمعیت برحسب وضعیت تأهل پاسخگو……………………………………………………..۱۱۶

جدول۴-۴٫ توزیع نسبی جمعیت بر حسب قومیت پاسخگو……………………………………………………………….۱۱۷

جدول۴-۵٫ توزیع نسبی جمعیت مورد بررسی برحسب سمت پاسخگو………………………………………………..۱۱۸

جدول۴-۶٫ توزیع نسبی جمعیت برحسب مناطق مورد بررسی ……………………………………………………………۱۱۸

جدول۴-۷٫ توزیع نسبی جمعیت برحسب وضعیت فعالیت پاسخگو…………………………………………………….۱۲۰

جدول۴-۸٫ توزیع نسبی جمعیت برحسب شغل پاسخگو…………………………………………………………………….۱۲۱

جدول۴-۹٫ توزیع نسبی جمعیت برحسب میزان تقریبی درآمدماهانه………………………………………………………۱۲۲

جدول۴-۱۰٫ توزیع نسبی جمعیت بر حسب واحد مسکونی………………………………………………………………….۱۲۳

جدول۴-۱۱٫ توزیع نسبی جمعیت برحسب وضعیت رفت و آمد پاسخگو………………………………………………۱۲۳

جدول۴-۱۲٫ توزیع نسبی پاسخگویان برحسب مدت اقامت در تهران…………………………………………………….۱۲۴

جدول۴-۱۳٫ توزیع نسبی جمعیت بر حسب تماشای تلویزیون………………………………………………………………۱۲۵

جدول۴-۱۴٫ توزیع نسبی جمعیت برحسب میزان تماشای تلویزیون……………………………………………………….۱۲۶

جدول۴-۱۵٫ توزیع نسبی جمعیت برحسب تماشای تلویزیون در طول هفته……………………………………………۱۲۶

جدول۴-۱۶٫ توزیع نسبی جمعیت برحسب تماشای تلویزیون در شب و روز گذشته……………………………….۱۲۷

جدول۴-۱۷٫ توزیع نسبی جمعیت برحسب تماشای تلویزیون در روز غیر تعطیل……………………………………۱۲۷

جدول۴-۱۸٫توزیع نسبی جمعیت برحسب تماشای تلویزیون در روز تعطیل………………………………………….۱۲۸

جدول۴-۱۹٫  توزیع نسبی جمعیت برحسب اولویت در تماشای شبکه ها………………………………………………۱۲۹

جدول۴-۲۰٫توزیع نسبی جمعیت برحسب تماشای انواع برنامه های آموزشی………………………………………..۱۳۰

جدول۴-۲۱توزیع نسبی جمعیت برحسب محتوای مواجهه……………………………………………………………………۱۳۱

 جدول۴-۲۲٫توزیع نسبی روش انتخاب برنامه ها………………………………………………………………………………۱۳۳

جدول۴-۲۳٫توزیع نسبی انگیزه تماشا…………………………………………………………………………………………….۱۳۴

 جدول۴-۲۴ توزیع نسبی جمعیت برحسبمنبع کسب اخبار داخلی……………………………………………………….۱۳۷

جدول۴-۲۵٫ توزیع نسبی جمعیت برحسب  منبع کسب اخبار خارجی………………………………………………….۱۳۷

جدول۴-۲۶٫ توزیع نسبی پاسخگویان بر حسب اعتبار دادن به تلویزیون در کسب اخبار داخلی……………….۱۳۸

جدول ۴-۲۷٫ توزیع نسبی جمعیت  برحسب اعتبار دادن به تلویزیون در کسب اخبار خارجی………………….۱۳۹

جدول۴-۲۸٫ توزیع نسبی طیف گویه های شاخص حقوق شهروندی……………………………………………………۱۴۰

جدول ۴-۲۹٫ میزان توجه صداو سیما به شاخص های شهروندی………………………………………………………..۱۴۲

جدول۴-۳۰٫ توزیع نسبی نگرش به حقوق شهروندی در بعد احساسی………………………………………………..۱۴۴

جدول ۴-۳۱٫ توزیع نسبی نگرش به حقوق شهروندی در بعد عملی……………………………………………………۱۴۵

جدول شماره ۴-۳۲٫ توزیع نسبی پاسخگویان بر حسب نگرش به حقوق شهروندی………………………………..۱۴۶

جدول ۴-۳۳٫ توزیع نسبی پاسخگویان بر حسب نگرش به حقوق سیاسی…………………………………………….۱۴۶

جدول ۴-۳۴٫ توزیع نسبی پاسخگویان بر حسب نگرش به حقوق اجتماعی………………………………………….۱۴۷

جدول ۴-۳۵٫ توزیع نسبی پاسخگویان بر حسب نگرش به حقوق مدنی……………………………………………….۱۴۸

جدول ۴-۳۶٫ ضریب همبستگی فرضیه ۱ ………………………………………………………………………………………..۱۵۰

جدول ۴-۳۷٫ ضریب همبستگی فرضیه ۱ به تفکیک شاخص های شهروندی ( حقوق اجتماعی )………………۱۵۱

جدول ۴-۳۸٫ ضریب همبستگی فرضیه ۱ به تفکیک شاخص های شهروندی ( حقوق مدنی )……………………۱۵۲

جدول ۴-۳۹٫ ضریب همبستگی فرضیه ۱ به تفکیک شاخص های شهروندی ( حقوق سیاسی )………………….۱۵۲

جدول ۴-۴۰٫ ضریب همبستگی جنس   با حقوق شهروندی ………………………………………………………………..۱۵۳

جدول ۴-۴۱٫ ضریب همبستگی سن با حقوق شهروندی……………………………………………………………………..۱۵۴

جدول ۴-۴۲٫ ضریب همبستگی فرضیه ۲ به تفکیک تعداداعضای خانواده……………………………………………..۱۵۵

جدول ۴-۴۳٫ ضریب همبستگی درآمد با حقوق شهروندی………………………………………………………………..۱۵۵

جدول ۴-۴۴٫ ضریب همبستگی مدت اقامت در تهران با حقوق شهروندی ………………………………………….۱۵۶

جدول ۴-۴۵٫ ضریب همبستگی وضعیت تأهل با حقوق شهروندی………………………………………………………۱۵۷

جدول ۴-۴۶٫ ضریب همبستگی قومیت با حقوق شهروندی……………………………………………………………….۱۵۸

جدول ۴-۴۷٫ ضریب همبستگی فعالیت پاسخگو با حقوق شهروندی…………………………………………………..۱۵۹

     جدول ۴-۴۸٫ ضریب همبستگی شغل با حقوق شهروندی………………………………...……………………….۱۶۰      

جدول ۴-۴۹ مدل رگرسیون چند متغیره………………………………………………………………………………………….۱۶۲

جدول ۴-۵۰٫ عناصر متغیرهای درون معادله برای پیش بینی نگرش به حقوق شهروندی…………………………..۱۶۳

جدول۴-۵۱٫روابط معنادار در دیاگرام………………………………………………………………………………………………۱۶۹

 

پیوست

نمونه پرسشنامه………………………………………………………………………………………………………………………….۱۹۷

 

 

۱-۱ مقدمه

شهروندی از مهم ترین ایده های اجتماعی و یکی از مولّفه‌های مهم نظام‌های سیاسی و دموکراتیک و شاخصی مهم برای نشان دادن تحقّق دموکراسی در جامعه است . محتوا و مفهوم شهروندی ثابت نبوده و در طول تاریخ ، تغییر پیدا کرده است. شهروندی       (انگلیسی : citizen ship ) از مشتقات شهر (city  ) است . شهروندی را قالب پیشرفته  « شهرنشینی » می دانند . به باور برخی از کارشناسان ، شهرنشینان هنگامی که به حقوق یکدیگر احترام گذارده و به مسئولیت های خویش در قبال شهر و اجتماع عمل نمایند به  « شهروند » ارتقاء یافته اند . شهروندی تا پیش از این در حوزه اجتماعی شهری بررسی می شد، اما پس ازآن شهروندی مفاهیم خود را به ایالت وکشور گسترش داده است . امروزه نیز بسیاری به  «شهروندی جهانی[۱]» می اندیشند . یک شهروند یک عضو رسمی یک شهر ، ایالت یا کشور است . این دیدگاه ، حقوق و مسئولیت هایی را به شهروند یادآور می شود که در قانون پیش بینی و تدوین شده است . از نظر حقوقی ، جامعه نیازمند وجود مقرراتی است که روابط تجاری ، اموال ، مالکیت ، شهرسازی ، سیاسی و حتی مسائل خانوادگی را در نظر گرفته و سامان دهد . از این رو از دید شهری موضوع حقوق شهروندی ، روابط مردم شهر ، حقوق و تکالیف آنان دربرابر یکدیگر و اصول و هدف ها و وظایف وروش انجام آن است. (شکری ،۱۳۸۶ :۸۰ ) در واقع حقوق شهروندی آمیخته ای است از وظایف و مسئولیت های شهروندان در قبال یکدیگر ، شهر و دولت یا قوای حاکم و مملکت و همچنین حقوق و امتیازاتی که وظیفه تأمین آن حقوق بر عهده مدیران شهری ( شهرداری ) ، دولت یا بطور کلی قوای حاکم  می باشد . به مجموعه این حقوق ومسئولیتها[۲] «حقوق شهروندی » اطلاق میشود( شکری،۱۳۸۶ : ۷۲ ). مجموعه به هم پیوسته ای از حقوق، وظایف و تعهّدات و برخورداری برابر تمامی اعضای جامعه از مزایا و منابع اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و فرهنگی، هسته مشترک تعاریف مختلف شهروندی است . به تعبیر فیتز پتریک، شهروندی بر دو اصل مبتنی است : اوّل این که دولت، تکثّرگرا و دموکراتیک باشد، زیرا دولت‌های دیکتاتوری و سلطنتی شهروند ندارند،بلکه دارای تبعه و رعیت هستند . دوم این که جامعه مدنی باید باز و آزاد باشد. شهروندی در جامعه‌ای تحقّق می یابد که دولت و جامعه مدنی عامل متعادل‌کننده یکدیگر باشند .

شهروندی را می توان به وضعیت اعضای جامعه‌ای که آزاد، دموکراتیک و از لحاظ اجتماعی مساوات طلب هستند، اطلاق کرد. توجّه به این نکته اهمّیت دارد که شهروندان هم حکمران و هم تبعه جامعه سیاسی هستند، یعنی از قوانین و مقرّراتی پیروی می‌کنند که خودشان به وجود آورده اند. شهروندی اشاره به زندگی روز مره ، فعالیت های فردی و کسب و کار افراد اجتماع و همچنین فعالیت های اجتماعی ایشان دارد و بطور کلی مجموعه ای از رفتار و اعمال افراد است . شهروندی از این منظر ، مجموعه گسترده ای از فعالیت های فردی و اجتماعی است . فعالیت هایی که اگر چه فردی باشند ،اما برآیند آنها به پیشرفت وضعیت اجتماعی کمک خواهد کرد . همچنین است مشارکت های اقتصادی ، خدمات عمومی ، فعالیتهای داوطلبانه و دیگر فعالیتهای اجتماعی که در بهبود وضعیت زندگی همه شهروندان مؤثر خواهد افتاد . در واقع این نگاه ضمن اشاره به حقوق شهروندی مدون و قانونی در نگاه کلی تر به رفتارهای اجتماعی و اخلاقی می پردازد که اجتماع از شهروندان خود انتظار دارد (قسیم اخگر، ۱۳۸۵ :۱۸ ). عضویت افراد در جوامع مدرن با موقعیت شهروندی آنان نشان داده می شود. شهروندان دارای مجموعه گسترده‌ای از حقوق مدنی، سیاسی و اجتماعی هستند. در این میان یکی از اساسی‌ترین حقوق، حقّ مشارکت در قانون‌گذاری و حکومت است که شهروندی فعال[۳]  به عنوان مبنای حاکمیت مردمی  بر پایه آن شکل میگیرد. این حقوق با مجموعه‌ای از وظایف و تعهّدات در قبال جامعه و دولت متوازن میشوند. در مقابل، دولت ـ ملّت نیز باید تمامی افرادی را که در قلمرو سرزمین آن زندگی می کنند، تحت پوشش قرار دهد.به عبارت دیگر، شهروندی پیوندهای میان فرد و جامعه را در قالب حقوق، تعهّدات و مسوولیت ها منعکس می سازد و چارچوبی برای تعامل افراد، گروه ها و نهادها ارائه می کند. در مورد این پدیده، تحقیقات بسیاری از اندیشمندان مختلف صورت گرفته است که عمدتاً بر کار تی.اچ.مارشال تمرکز داشته اند .

در این میان آموزش شهروندی در زمینه آموزش این حقوق و تکالیف و مسئولیت ها باید مورد توجه قرار گیرد. آموزش شهروندی بطور غیر رسمی در خانه یا محل کار یا کارگاههای آموزشی و یا بطور رسمی بصورت سر فصل درسی مجزا در مدارس و یا بصورت رشته تحصیلی دانشگاهی یا رسانه ملی در واقع به شهروندان می آموزد که چگونه یک شهروند فعال ، آگاه و مسئول می توانند باشند، در واقع مبنای این آموزشها پرورش یک شهروند نمونه یا شهروند خوب یا ارائه یک الگوی شهروندی نیست، بلکه به آنان می آموزد که چگونه تصمیمات خود را با توجه به مسئولیت هایشان در قبال اجتماع و زندگی فردی خود اتخاذ کنند . تربیت شهروندی ، یکی از فروع شهروندی است . (برخورداری : ۱۳۸۱ ) شهروندی از دوران کودکی تا نوجوانی آموزش داده می شود و دولت نیز آموزش های لازم را در اختیار والدین و معلمان قرار می دهد . یکی از ابزارهایی که دولت جهت آشنایی با حقوق و مسئولیت های شهروندی و نیز فهم و شناخت جامعه و آشنایی با فعالیت های اجتماعی به شهروندان از آن بهره می برد رسانه ملی ( تلویزیون ) می باشد ، که این رسانه در آشنا کردن شهروندان به مسئولیت اجتماعی، فردی و…در سالهای اخیر اقداماتی را انجام داده است. .درواقع کار ویژه و اساسی در رسانه ها ، باز تولید و توزیع آگاهی است . این آگاهی ما را قادر می سازد تا به تجربه خود معنا بخشیده وادراک خود را شکل دهیم.

 

۱-۲ بیان مسأله تحقیق

موضوع این رساله وارسی ، تحلیل و تبیین رابطه استفاده از تلویزیون با نگرش به یک پدیده اجتماعی نوپدید در جامعه ایران کنونی یعنی شهروندی از چشم انداز جامعه شناسی است . شهروندي يكي ازمهمترين مفاهيم و ايده هاي اجتماعي است، كه در بازخواني رابطه فرد و جامعه كارايي دارد که در یک تعریف متعارف و مورد اجماع در جامعه شناسی شهروندی و نظریه های اجتماعی شهروندی به معنای” یک موقعیت و پایگاه اجتماعی مدرن برای تمامی اعضای یک جامعه به مثابه عضویت اجتماعی است و حاوی مجموعه بهم پیوسته ای ازوظایف،  حقوق ، تکالیف ، مسئولیت های برابر و همگانی فارغ از تعلقات قومی ، نژادی ، فرهنگی ، مذهبی و طبقاتی است که از طرف نظام حقوقی سیاسی ( دولت ) نیز مورد حمایت قرار میگیرد و در نهایت منجر به حس تعلق اجتماعی به جامعه و مشارکت اجتماعی –  سیاسی و برخورداری برابر از امتیازات و منابع می شود” ( نجاتی حسینی ،۱۳۸۱ :۱ ). « شهروندي رابطه فرد و جامعه را در قالب  حقوق و مسئوليت ها بازنمايي ميكندو هر دو عنصر فردگرايانه و جمع گرايانه را در خود دارد». بدين ترتيب كه شهروندي ازيك طرف با اعطاي حقوق، فضاي لازم را به فرد مي دهد كه فارغ از هرگونه دخالت، منافع خود را دنبال نمايد و همچنين فرد را قادر مي سازد كه دستي در شكل دادن به نهادهاي حكومتي عمومي داشته باشد و از طرف ديگر بر مسئوليت هايي كه بايد براي پايداري جوامع سياسي و محيط طبيعي مان بپذيريم تاكيد مي كند. بنابراين تنها در اين بستر اجتماعي است كه روابط انساني پايدار بوده و حقوق، قابل تحقق است.                 (فالكس ،۱۳۸۱: ۱۱-۱۰). شهروندي با طرح اين تقاضا كه با همه‌ افراد به طور برابر رفتار شود، مي تواند ريشه هاي تنش اجتماعي را كه نظم اجتماعي را تهديد مي كند بخشكاند. شهروندي به مدد مجموعه حقوق ،وظايف و تعهداتش، راهي براي توزيع و اداره عادلانه منابع ازطريق تقسيم منافع ومسئوليت هاي زندگي اجتماعي ارائه مي كند.(فالكس،۱۵:۱۳۸۱ ). اعضاي جامعه زماني مجال مشاركت مي يابند كه نسبت به حقوق و وظايف و تعهدات خود از يكسو و حقوق و وظايف و مسئوليت هاي نهادهاي موجود از سوي ديگر آگاهي داشته و به آن عمل نمايند. اين شناخت و عمل به آن درگرو به رسميت شناختن شهروندي است. بنابراين شهروندي را مي توان هسته اصلي مشاركت اجتماعي و سياسي يك جامعه دانست و مشاركت فعال را تعريف كننده جزيي از حقوق و وظايف شهروندي به حساب آورد. پس به منظور تحقق جامعه اي سالم بايستي زمينه را براي تحقق شهروندي فراهم نمود. در ايران به علت تضاد حكومت استبدادي با مناسبات و مسئوليت پذيري شهروندي، هرگز نه مناسبات شهروندي درايران نهادينه شد و نه ايرانيان توانستند به خود به عنوان شهروند نگريسته و با درخواست حقوق و امتيازات شهروندي و مسئوليت پذيري نسبت به آن از هويت شهروندي برخوردار شوند. «از حيث جامعه شناسي تاريخي شهروندي »  شهروندی در ایران پس از انقلاب ۵۷ به عنوان یک پدیده مدرن و به صورت یک هسته اولیه تحت تأثیر الزامات مدرنیستی و هم چنین نهادسازی های حقوقی – سیاسی و بسترسازی های توسعه ای و حقوقی شکل گرفته است . ( نجاتی حسینی ، ۱۳۸۱ : ۱ )

تمام نظريه پردازان  شهروندي بر دو بُعد وظايف و حقوق شهروندي تأكيد مي كنند. تأكيد يك سويه و يك جانبه  بر هريك از اين ابعاد دوگانه و عدم آگاهي كافي از ساير ابعاد كه ناشي از محقق نشدن شهروندي در بين افراد جامعه است، مي تواند براي هرجامعه­اي مشكل ساز و بحران آفرين باشد. در ایران به دلیل عدم برخورداری- آن هم برای قرنها- از حقوق شهروندی و تلقی از مردم به عنوان”عوام و رعایا”، از زمان انقلاب مشروطیت که بحث تجدد، محدود شدن سلطنت، پیدایش مجلس، دخالت مردم در سرنوشت جامعه خود و بالاخره شهروندی مطرح گردید، به نحوی کاملا نامتعادل تنها بر حقوق شهروندی تاکید روا شده است و کمتر سخنی از وظایف شهروندی به میان آمده است. اکثر افراد که طالب حقوق شهروندی هستند، وظایف همراه با آن را نمی شناسند و حاضر به انجام آن نیستند(پیران، ۸۵: ۹). «كاركرد اصلي شهروندي عبارت است از اداره جامعه بر طبق اصول احترام به حقوق ديگران و تعهد به ايفاي نقش در حفظ نهادهاي مشترك كه اين حقوق را پايدار مي دارند» . (فالكس،۲۱۱:۱۳۸۱)

داشتن جامعه ای شهروند مدار مستلزم این است که اعضای جامعه آموزش های لازم شهروندی را دریافت نموده باشند و به عبارتی هویت شهروندی کسب نموده باشند . در نتیجه ،آموزش شهروندی از جمله موارد مورد توجهی است که باید از طرق مختلف به آن اقدام شود و چنین باوری در سطح جامعه نشر یابد و مسئولین جامعه و متولیان فرهنگی از طریق ابزارهای موجود مکلف به انتشار آن هستند . دولت می بایست از طریق سازمان هایی که در اختیار دارد که مهترین آن ها مدارس و رسانه ها ( بویژه تلویزیون ) هستند ، نگرشها و تفکرات و آگاهی های لازم را در جامعه ایجاد کند . رسانه ها بویژه تلویزیون خود بمنزله پدیده نو در جامعه به شمار می روند که بر کلیه وجوه زندگی انسان سایه افکنده و به آن ها سمت و سو می دهند . پژوهش هایی که در زمینه اثر بخشی این پدیده بر مخاطبان صورت گرفته نشان می دهد که وسایل ارتباط جمعی ، خاصه تلویزیون ، از جمله عوامل مهم تأثیر- گذار در شیوه و کیفیت زندگی و گروهی افراد است . سلطه این ابزار تا آنجاست که خصوصی ترین تجربه های انسانی از جمله هیجان ها و احساسات عمیق را برمی انگیزد و در جهت دلخواه خود هدایت می کند و به این ترتیب واکنش های رفتاری او را در راستای اهداف و سیاست های خود شکل می دهد .

تلویزیون وسیله ای است که استفاده ازآن به هیچ تخصص و دانش ویژه ای نیاز ندارد، به طوری که کلیه گروههای سنی و جنسی دراجتماع ، به آسانی به آن دسترسی دارند و متناسب با دانش ، تجربه ، نیازها و علایق خود از برنامه های آن بهره می برند . شاید بتوان از تلویزیون به عنوان همدم همیشگی انسان امروزی نام برد که از دوران کودکی تا کهنسالی او را رها نمیکند. با توجه به چرخشی که در دیدگاههای شناخت مخاطب به وجود آمده است و تبدیل  شدن مخاطب منفعل به  مخاطب فعال و انتخاب کننده                     رسانه های جمعی و همچنین با در نظر گرفتن رشد تکنولوژی رسانه ای ( ظهور کانال های متعدد تلویزیونی ، رادیویی ، ویدئو ،ماهواره ، شبکه های جهانی اطلاع رسانی ، اینترنت و…) و رقابت شدیدی که برای جلب مخاطب بین رسانه های گروهی مختلف درگرفته است ، امروزه شناخت مخاطبان و آگاهی از نیازهای آنان و آگاهی دادن به آن ها در زمینه مورد نیاز آنان بیش از هر زمان دیگری حیاتی شده است  ( معاونت مطالعات و برنامه ریزی سازمان ملی جوانان ، ۱۳۸۳ :۳ ).

مخاطب بنا به دلایل شخصی و اجتماعی به سوی استفاده از رسانه ( یا رسانه ای خاص ) گرایش می یابد و انگیزه اصلی وی ، که دستیابی به نوعی رضایت شخصی در انتخاب و بهره- گیری از رسانه است ، جایگزین ارتباط یک سویه سابق می شود و بر این اساس ، سلیقه و انتخاب مصرف کننده رسانه در تنظیم محتوای پیام ها تأثیر می گذارد                                ( کاتز[۴] و همکاران ،۱۹۸۹ ).

تلویزیون در دوره مدرن ابزار مناسبی در انتقال اطلاعات ، آموزش عمومی ، ایجاد نگرش مثبت یا منفی و یا تغییر نگرش سیاسی –  اجتماعی مردم است، به همین دلیل است که تلویزیون و رادیو از ابزارهای مورد استفاده برنامه ریزان ، دولتمردان و سیاستمداران هر کشوربرای اداره امور ، در جریان تغییر دیدگاهها و رفتار افراد بوده است . به میزانی که هدفهای توسعه ، مورد توجه قرار گرفته ، ابزارهای مورد استفاده برنامه ریزان و دولتمردان هر کشوری از قبیل رادیو و تلویزیون ، برای اداره امور جامعه و تغییر نگرش ها و رفتارها از اهمیت بیشتری برخوردار شده است .در بخش اول از توضیح اهداف کیفی صدا و سیما در برنامه دوم توسعه ، آمده است : تقویت نقش اطلاع رسانی ، آموزشی و ارشادی صدا و سیما به منظور معرفی و تبلیغ ارزشهای اسلامی – انقلابی در داخل و خارج کشور ………..، معرفی و زمینه سازی برای تحقق اهداف توسعه در افکار عمومی  ( شورای برنامه ریزی صدا و سیما ، مرداد ۱۳۷۲ ) در همین برنامه ، هدف ، جذب مخاطب و اثر گذاری بر رفتارهای او ذکر شده است ( مهدیزاده ، ۱۳۸۱: ۱۴ ).

 

۱-۳ اهمیت و ضرورت تحقیق

شهروندی به یکی از مهمترین ایده های عصر ما  تبدیل شده و تحقق آن بهترین ملاک مشروعیت حکومت ها شناخته شده است . شهروندی ایده ای است که بی درنگ هم حق فرد را برای برخورداری از حقوق به رسمیت می شناسد و هم مسئولیت های جمعی شان را که اداره با ثبات امور بر آنها مبتنی است . حقوق شهروندی در چند دهه اخیر به عنوان یکی از پیچیده ترین مسائل سیاسی و اجتماعی کشور مورد توجه متفکران زیادی در دو حوزه شده است . شهروند به مدد مجموعه حقوق ، وظایفش و تعهداتش راهی برای توزیع و اداره عادلانه منابع از طریق تقسیم منافع و مسئولیت های زندگی اجتماعی ارائه می کند . شهروندی شرافت فرد را به رسمیت می شناسد اما در همان حال بستر اجتماعی را که فرد در آن عمل میکند را نیز مورد تأیید قرار می دهد (قسیم اخگر ، ۱۳۸۵ : ۱۸ ).

شهروندی همچون یک شأن به اعضای جامعه هویت می دهد و آنان را از یکسری حقوق تحت عنوان حقوق شهروندی برخوردار می گرداند . این حقوق دارای ویژگیهای عام ، برابر و تصویب شده بوده و همچنین دارای ضمانت اجرا از سوی دولت می باشند .در جامعه مدنی و مدرن هر فرد صرفنظر از هویت انسانی خود با هویت شهروندی مشخص شناخته میشود که این هویت قراردادی و اکتسابی است و با عضویت در یک واحد سیالی به نام کشور حاصل میشود و با خروج از آن زائل خواهد شد . تحقق جامعه مدنی مستلزم تحقق هویت شهروندی است و دراین میان رسانه ها به عنوان ابزار جامعه مدرن در جهت تحقق این امر نقش مهمی را ایفا می کنند .امروزه تلویزیون ازطریق ارائه جذاب ارزشها و الگوهایی مطلوب بر شکل گیری ارزش ها و هنجارها تأثیر می گذارد .

نظرسنجی های انجام شده نشان می دهند که در گروه سنی ۱۵ تا ۲۹ سال که دوره شکل- گیری و قوام یافتن شخصیت فرد و هویت فرهنگی اوست ، تماشای تلویزیون فعالیت غالب در اوقات فراغت محسوب می شود . بنابراین تلویزیون با توجه به فراگیر بودن و گستره پوشش و نفوذ خود ، فراهم آوردن امکان انتخاب متعدد و جذاب بودن پیام های خود نقش مهمی در زندگی افراد ایفا می کند. از طرف دیگر در جهان امروز رسانه ها به ویژه تلویزیون به عنوان ابزاری کارآمد و مؤثر در عرصه تبلیغ و متقاعدسازی به شمار می آیند و با استفاده از فن آوریهای روزآمد در شکل و محتوا به واسطه ای جذاب تبدیل شده اند که در عرصه- های مختلف مورد استفاده قرار می گیرند .تلویزیون در حوزه تبلیغات ، تغییر نگرش ، آموزش ، شکل دهی رفتار والگوپردازی جایگاه ویژه ای در جوامع پیشرفته در حال توسعه احراز کرده است ( سازمان ملی جوانان ، ۱۳۸۳ : ۱۳ و ۱۲ ). تلویزیون به عنوان یک رسانه گروهی ، جایگاه خاصی در زندگی انسان امروزی دارد . با ورود این وسیله ارتباطی به اجتماع ، تحولات بسیاری در ابعاد مختلف زندگی فردی و اجتماعی انسان ایجاد شده است.  تلویزیون پیام و اطلاعات وسیعی را از طریق برنامه های مختلف به مخاطبان خود منتقل  می کند . تمامی گروههای سنی ، حتی نوزادان نیز ساعاتی از اوقات شبانه روز را صرف مشاهده فرآورده های متنوع تلویزیونی می کنند (بیابانگرد ،۱۳۸۱ : ۶۱ ).

در تکمیل اهمیت مسأله و ضرورت آموزش و تحقق شهروندی  به گزارش مرکز پژوهشها در مورد چگونگی ارتقاء حقوق شهروندی در برنامه پنجم توسعه اشاره می شود. مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی چگونگی ارتقاء سطح حقوق شهروندی در برنامه پنجم توسعه را بررسی کرد .به گزارش روابط عمومی مرکز پژوهشها ، دفتر مطالعات سیاسی این مرکز با اعلام این مطلب که برای اداره مطلوب کشور باید اصولی مانند اجرای قانون ، شفافیت ، پاسخگویی در اداره امور عمومی ، احترام به حقوق شهروندی ، مشارکت دادن همه شهروندان در تصمیمات مؤثر در زندگی آنها و امثال اینها توجه ویژه ای صورت پذیرد،  افزود : حقوق شهروندی از مقولات مهم حقوقی است که در قانون اساسی کشور ما نیز به این بحث مهم پرداخته شده است ، اما در عمل و اجرا با وجود تلاش هایی که صورت گرفته ، کماکان موانعی وجود دارند که در مسیر احیای کامل حقوق شهروندی در کشور مشکلاتی را بوجود آورده اند . موانعی مانند وجود ابهامات و قیودی در متن قوانین که سبب برخوردهای سلیقه ای و تفسیرهای متفاوت از این قوانین شده اند .مرکز پژوهشها مغفول ماندن مسئولیت ریاست جمهوری در اجرای حقوق شهروندی ، عدم نهادینه شدن حقوق شهروندی ، غفلت از فرهنگ سازی و اطلاع رسانی کافی در جامعه و نبود نظارت مستمر و دقیق ، فعال و پاسخگو در این زمینه را به عنوان منشأ مشکلات حقوق شهروندی نام برد و افزود : با استفاده از راهکارهای مناسب از جمله اعمال سیاستهایی نظیر شفاف سازی قوانین،  نهادینه کردن حقوق شهروندی در جامعه و فرهنگ سازی مناسب ، استفاده از نهادهای مدنی و سازمان های غیر دولتی و ایجاد نظام کنترلی دقیق و اصلاح مسیر دادرسی ها ، قطعاً به ارتقاء سطح حقوق شهروندی در جامعه خواهیم رسید . با گنجاندن پیشنهادهای ذیل در برنامه پنجم توسعه کشور ماشاهد ارتقاء سطح حقوق شهروندی در جامعه خواهیم بود :

  1. ایجاد تشکیلات دفاع از حقوق شهروندی در قوه مجریه
  2. ایجاد تشکیلات قضایی ویژه برای رسیدگی به این نوع جرایم و تخلفات
  3. شفاف سازی قوانین مربوط به حقوق شهروندی
  4. فرهنگ سازی ، اطلاع رسانی و آموزش حقوق شهروندی از طریق مراکز آموزشی و رسانه ملی majles.ir))

 

۱-۴ اهداف تحقیق

 

هدف کلی:

بررسی رابطه استفاده از تلویزیون با نگرش به حقوق شهروندی

 

اهداف فرعی :

  1. آگاهی از میزان استفاده مخاطبین از تلویزیون با توجه به متغیرهای جمعیت شناختی
  2. بررسی رابطه میان میزان استفاده از برنامه های تلویزیون با نگرش به حقوق شهروندی با کنترل متغیرهای مؤثر بر این نگرش مانند : سن ،جنس ،پایگاه اجتماعی- اقتصادی ، منشأ شهری داشتن ، منزلت شغلی
  3. بررسی نظرات شهروندان نسبت به عملکرد تلویزیون در آموزش و ایجاد نگرش نسبت به حقوق شهروندی

 

 

۱-۵ سؤالات تحقیق

 

در این تحقیق ، سعی می شود به سؤالات زیر پاسخ داده شود :

  1. آیا میان میزان استفاده از تلویزیون بعنوان مهمترین رسانه جمعی در شکل دهی به افکار با نگرش به حقوق شهروندی رابطه وجود دارد ؟
  2. با فرض پذیرش رابطه استفاده ازتلویزیون با نگرش به حقوق شهروندی ، جهت این رابطه مثبت است یا منفی ؟
  3. افرادی که از برنامه های تلویزیونی بیشترین استفاده را دارند چه نگرشها و عقایدی دارند و متعلق به کدام گروه اجتماعی هستند ؟ ( ویژگیهای طبقه ای ، تحصیلی، شخصیتی )
  4. میزان توجه به مسأله شهروندی و آموزش شهروندی توسط تلویزیون از نظر پاسخگویان چگونه است ؟

 

 

 

 

 

 

فصل دوم

ادبیات تحقیق

۲-۱ مقدمه   

دراین فصل به مرور پیشینه تحقیق می پردازیم که به دو بخش تقسیم می شود . ابتدا به مرور تحقیقات داخلی و خارجی و بررسی برخی منابع تألیف شده در خارج از ایران که در زمینه شهروندی و اثرات رسانه تلویزیون انجام گرفته ، اشاره  می کنیم و در ادامه به بیان مفاهیم اصلی تحقیق پرداخته و به از بیان مفاهیم به بررسی نظریات تحقیق می پردازیم و در انتها چهارچوب نظری مورد استفاده و مدل تحقیق بیان شده است .

 

۲-۲ تحقیقات داخلی

  • شهروندی
  1. پایان نامه دکترای سید محمود نجاتی حسینی با عنوان واقعیت اجتماعی شهروندی در ایران (۱۳۸۰-۱۳۷۶ ) که با هدف تحلیل و تبیین یک پدیده اجتماعی مدرن و نوپدید در ایران معاصر یعنی ” شکل گیری هسته اولیه شهروندی در ایران ” انجام گرفته است . این رساله با طرح ۳ پرسش حول محور « چرایی ، چگونگی و چیستی » شکل گیری هسته اولیه شهروندی در ایران و با استفاده از ۳ فرضیه راهنما و کلیدی که ناظر به تأثیر گذاری الزامات مدرنیته و نهادسازیهای حقوقی سیاسی و سازو کارهای بسترساز شهروندی ( در ایران پس از انقلاب اسلامی ۵۷ ) بر شکل گیری هسته اولیه شهروندی هستند، به تحلیل و تبیین واقعیت اجتماعی شهروندی در ایران پرداخته است . چارچوب تئوریک این رساله، جامعه شناسی و نظریه اجتماعی شهروندی می باشد و روش رساله نیز جامعه شناسی تاریخی تجربی جدید است . از جمله یافته های کلیدی این رساله به این موارد می توان اشاره کرد :

– شهروندی در ایران ۵۷ به عنوان یک پدیده مدرن شکل گرفته است اما همچنان با چالشهای جامعه شناسی بحرانی روبرو است . واقعيت اجتماعي شهروندي و موقعيت جامعه‏شناختي شهروندي سه شكل به خود گرفته است. ”امتناع شهروندي“ (عدم شكل‏گيري و تقويت زمينه‏ها و بسترسازي شهروندي)، ”امكان شهروندي“ (ظرفيت و پتانسيل شكل‏گيري و تقويت زمينه‏ها و بسترسازي شهروندي) و ”ايجاب شهروندي“ (احساس ضرورت وجود زمينه‏ها و بسترسازي شهروندي).

از حيث جامعه‏شناسي تاريخي شكل اجتماعي چهارم يعني ”ايجاد شهروندي“ (تقويت زمينه‏ها براي بسترسازي موقعيت شهروندي)، در ايران پس از انقلاب اسلامي ۱۳۵۷، نمود اجتماعي پيدا كرده است.

-ابعاد سه گانه شهروندی در ایران دستخوش دیالکتیک پیشرفت/ پسرفت بوده است : از این میان « شهروندی اجتماعی و رفاه » همچنان ناقص و ناکامل است ؛« شهروندی مدنی » اصولا کم رنگ ، سست ، شکننده و بحرانی است ؛ و« شهروندی سیاسی» اگر چه در مقایسه با شهروندی های اجتماعی و مدنی پیشرفت محسوسی داشته است ، اما شکل بندی اجتماعی آن آسیب شناسانه است.

۲ .جايگاه مفهوم شهروندي در قانون شهرداري ايران(نجاتی حسینی، ۱۳۸۰).

پژوهش جايگاه مفهوم شهروندي در قانون شهرداري ايران در پاسخ به اينكه آيا در نظام حقوق شهري به ويژه شهرداريها، جايگاهي براي شهروندي محلي از حيث حقوقي ديده شده است يا خير؟ انجام شده است. نويسنده به طرح چالش‌هایي مي‌پردازد كه نظام كنوني برنامه‌ريزي و مديريت شهري به آن مواجه هستند. با استناد به مفاهيم و نظريه‏هاي شهروندي، حقوق و وظايف براي شهرداريها و شهروندي تعيين گرديده و سپس با تكنيك تحليل محتوا در مجموعه قوانين و مقررات شهرداري‏ها اين بررسي انجام شده است.

محقق در بررسي خود به اين نتيجه مي‌رسد كه قانون شهرداري‌ها نتوانسته روح شهروندي و معنا و مفهوم آن را درك كرده و بپذيرد. همچنين رابطه حقوقي اعضاي جامعه محلي و شهري( شهروندان) و شهرداري‌ها بر حسب محتواي حقوقي بخشهاي گوناگون قانون مزبور و نيز موضوع قانون و فصل‌ها و محورهاي حقوقي قوانين مصوب، متغير ديده شده است و با واژه‌هايي چون اهالي، شهرنشين، ساكنان محل و مانند آن بيان شده است. براي مثال، در موضوع انجمن شهر، طرف رابطه مردم هستند، در پرداخت عوارض مؤدّي طرف رابطه است، در بحث ساخت و سازهاي شهري، مالكان طرف رابطه هستند. در بحث اطلاع رساني نيز عموم مردم طرف رابطه هستند و در بحث از تعزيرات، شهروندان مورد خطاب قرار مي‌گيرند، به عبارتي در گفتمان حقوقي شهرداري‌ها رابطه اعضاي جامعه محلي و شهرداري‌ها بسته به نوع و ماهيت موضوع حقوقي اين اعضاء، هويت حقوقي گوناگوني پيدا مي‌كنند كه هيچ كدام ناظر به هويت حقوقي شهروندي نيست.

 

  1. ۳٫ مقاله تحقیقی با عنوان ” جوانان ،شهروندی و ادغام اجتماعی “(ذکایی ،۱۳۸۲) که توسط مرکز مطالعات سازمان جوانان با هدف : آگاهی یافتن از چگونگی تأثیر سیاستهای اجتماعی – فرهنگی جوانان بر هویت یابی آنها از خود به عنوان شهروند و نیز ملازماتی که این هویت یابی بر مشارکت سیاسی / اجتماعی آنها بر جای می گذارد، انجام گرفته است . پژوهش جوانان، شهروندي و ادغام اجتماعي، با توجه به اين مسأله كه تحولات ساختاري جامعه ايران در دو دهه اخير در مواجهه با جهاني شدن و رشد فن آوري هاي اطلاعات و ارتباطات و نيز عوامل محدود كننده داخلي كه كميت گرايش هاي سياسي جوانان را با تغييراتي مواجه ساخته و اولويت هاي مشاركتي آنها را تغيير داده، مي خواهد با استفاده از نظريه كيفي و با رويكرد نظريه ميداني نگرش جوانان ۱۸ تا ۳۰ سال شهر تهران، نسبت به ادغام اجتماعي و شهروندي را به كمك  الگوهاي مشاهده در گرايش هاي ذهني و عملي آنها كه پاسخگويان نسبت به ابعاد مختلف ادغام اجتماعي، شامل ابعاد رفتاري، گرايش يا احساس شهروندي، به صورت مستقيم و غير مستقيم ابراز كرده اند را بسنجد.

همانطور كه گفته شد، در اين بررسي از يك رويكرد نظريه ميداني استفاده شده است. نظريه ميداني، كشف تئوري از داده ها است و به صورت استقرايي و بر مبناي تحقيق اجتماعي توليد مي شود. جامعه آماري اين بررسي جوانان شهر تهران است كه نظر به پيچيدگي و تنوع در ارزش و گرايش هاي حاكم بر جوانان، نمونه ها كه تعداد ۱۰۸ نفر بود، بر حسب طبقه اجتماعي و سبك هاي زندگي هر طبقه انتخاب شدند.

نتايج تحقيق نشان مي دهد كه تلقي عمودي از رابطه و موقعيت شهروندي ، ناآشنايي با حقوق اجتماعي و فرهنگي و نداشتن انتخاب در بازآفريني مدل رفتاري مرجع جوانان در تقويت انفعال و احساس حاشيه نشيني اجتماعي آنها موثر است. از طرف ديگر فردي شدن، استقلال طلبي، خرد شدن هويت، غير خطي شدن مسير گذار و تغيير اولويت و اهميت مولفه هاي آن، كيفيت و ميزان سرمايه اجتماعي كه جوانان به عنوان يك گروه اجتماعي از آن برخوردارند، نقش مهمي در مرز بندي آنها از عرصه خصوصي ، عمومي و به دنبال آن رفتار شهروندي آنان دارد.

  1. شهر شهروند‌مدار و شهر زورمند مدار (پیران، ۷۷-۱۳۷۶ ).

در پژوهش شهر شهروندمدار، دو نمونه نظري ساخته شده است. شهر شهروند مدار و شهر زورمند مدار، و مفهوم شهروند و شهروندي به عنوان وجوه  تمايز بين شهرها در نظر گرفته شده است. پیران در این سلسله مقالات به طرح یک ایده آل تایپ از شهر در رابطه با شهروندان می پردازد . شهر شهروند مدار محصول جامعه‏اي است كه در آن فرد خارج از شبكه خوني، قومي، عشيره‏اي و قبيله‏اي خود داراي هويت است. چنين جامعه‏اي بر وفاق اجتماعي كه به صورت قرارداد اجتماعي بروز مي‏كند، استوار است و جامعه مدني قدرتمندي تولدو تكامل يافته است. زندگي به سه عرصه مرتبط لیکن مجزا یعنی عرصه خصوصي، عمومي و حكومتي تقسيم شده است و قانون كه نهادينه شده و مورد قبول آحاد مردم است، حد و مرز هر عرصه و رابطه بين آنها را تعيين مي‏كند. افرادی كه عنوان شهروند را دارند در هر عرصه صاحب حقوق مشخص، تعريف شده و نهادينه‏اند. نظام سياسي به مشروعيت نيازمند است و حتي كاربرد زور كه در مواقعي خشن و رعب‏آور است نيز بايد با فرآيندهاي قانوني همراه باشد و مشروع به نظر برسد. گرچه در تحليل نهايي، شهر شهروند مدار نظامي طبقاتي است و طبقه حاكم، قدرت را در دست دارد. ليكن براساس قواعد بازي سياسي، به حفظ قدرت مبادرت مي‏كند و اين امر را پذيرفته است كه گروههاي ديگري نيز باز هم براساس قواعد بازي سياسي در جهت اشغال حاكميت مي‏كوشند و تلاش مي‏كنند تا براي مردم صاحب حقوق، قدرت خود را مشروع جلوه دهند.

”شهر زورمند مدار“ حداقل از جهات نظري در مقابل نمونه نظري ”شهر شهروند مدار“ قرار دارد. افراد تنها از دريچه خون و نسب هويت دارند. خاندان، محله، عشيره و قبيله و نظاير آن بر فرد، حاكميتي بلامنازع دارند و فرد خارج از محدوده‏هاي يادشده هويتي ديگر ندارد. علايق گروه حاكم بر همه چيز مسلط است و استدلال مي‏شود كه عوامل ساختاري در طول تاريخ عامل پديد آمدن اين الگوي نظري است كه در دوره‏هايي پررنگ و مشهود است و در دوره‏اي ديگر كم رنگ.

نتيجه اينكه : در شهرهاي آتني ـ رومي، شهروندي واقعيتي غيرقابل انكار بود اما در شهر شرقي از شهروندي نشاني نبوده است.

با مقايسه دو الگوي نظري مشخص مي‏شود كه در جامعه ايران با تحولات صد و پنجاه ساله اخير در حال گذار از نظامي استبدادي به نظامي قانون‏گراست. استدلال مي‏شود كه ايرانيان در عرصه هاي خصوصي و مذهبي، ايلي و عشيره‏اي و قبيله‏اي، مشاركت جو و ديگر خواه‏اند، ولي در عرصه عمومي و مدني كه شهر يكي از آنهاست، نامشاركت‏جو و خودخواه هستند. از اين رو آموزش مشاركت‏هاي اجتماعي بر پايه ديگر خواهي در دستور كار قرار مي‏گيرد. به همين دليل طرح شهردار مدرسه به اجرا درآمده است.

  1. ۵. وضعيت شهروندي و موانع تحقق آن در ايران(شیانی،۱۳۸۲).

پژوهش وضعيت شهروندي و موانع تحقق آن در ايران،برای شناسايي كم و كيف وضعيت شهروندي و موانع تحقق آن در جامعه ايران بوده تا با تكيه بر نتايج بتواند راهكارها و راهبردهاي مناسب جهت پي ريزي اساسي حقوق و مسئوليت هاي افراد و نهادهاي جامعه ارائه دهد.

اين پژوهش در پاسخ به سوالات شهروندي چيست؟  وضعيت شهروندي در ايران چگونه است و اصلي‌ترين موانع تحقق شهروندي در ايران كدام است؟ انجام شده است.

روش مطالعه پيمايش با استفاده از تكنيك پرسشنامه در سه سطح توصيفي، تبييني و تحليل چند متغيري پيچيده بوده است. براي نمونه گيري از روش خوشه اي چند مرحله اي استفاده شده است. ابتدا به رتبه بندي استان‌ها و شهرها و سپس مناطق شهري پرداخته شده است. در نهايت سه شهر تهران، زاهدان و همدان به عنوان نمونه انتخاب شده اند. نتايج نشان مي دهد كه در ايران پديده اي نو در حال تحقق است و موانع بر سر راه آن امري قابل پيش بيني به شمار مي رود و تحقق كامل آن نيازمند پيش شرطها و الزامات خاص است. طبق يافته‌ها اصلي‌ترين موانع تحقق شهروندي را از يك سو مي توان به فقدان منابع و فرصت هاي اجتماعي در سطح كلان مربوط دانست كه به توانمندي جامعه باز مي گردد و از سوي ديگر به نبود آگاهي، نبود مهارت هاي فكري و مشاركتي، نبود وضعيت رفاهي مناسب، عدم مشاركت و حضور در فعّاليت هاي داوطلبانه و نظام شخصيت افراد كه بر توانايي اعضاي جامعه دلالت دارد. پس بايستي زمينه هاي تحقق شهروندي فراهم شود و تحولاتي  در عناصر ساختاري و آگاهي و نگرشهاي فردي بوجود آيد.

تعامل جهانی شدن ، شهروندی و دین : ( عاملی ، ۱۳۸۰)

عاملی در مقاله ای تحت عنوان تعامل جهانی شدن ، شهروندی و دین با بیان این مطلب که وجه مشترک دو مفهوم جهانی شدن و دین فرازمانی و فرا مکانی بودن آن دو است از چالش مورد انتظار بین این دو مفهوم با مفهوم شهروندی که دارای یک « شخصیت مرزدار » و محصور شده در زمان و مکان است ، سخن می گوید . او در بررسی سعی دارد با بیان خصوصیات سلبی جهانی شدن به مفاهیم ثبوتی آن دست پیدا کند . اوجهانی شدن را دارای دو بُعد سخت افزاری و نرم افزاری می داند . بُعد سخت افزاری تابع صنعت و تکنولوژی جهانی ارتباطات می باشد و بُعد نرم افزاری مربوط به محتوا و داده هایی است که بر این سخت افزار سوار می شوند . نویسنده معتقد است بُعد تکنولوژیک و سخت افزار جهانی شدن در کنار تأثیرات نرم افزاری و پروژه ای جهانی شدن از منظر « فرصت ها » و           « محدودیت های » بومی و جهانی و تعاملی که با مسأله شهروندی خواهد داشت، اهمیت زیادی دارد .عاملی در ادامه مدل جامعه شناسی ترنر را بیان می کند که در آن چهار مفهوم اساسی شهروندی ، هویت ، جماعت و منابع ( اقتصادی ، فرهنگی و سیاسی ) در تعامل با یکدیگر بوده و دارای ارتباط متقابل با شهر نیکو هستند .در ادامه او به نقد مدل شهروندی مارشال و ترنر می پردازد و معتقد است که هردو مدل نسبت به « احساس تعلق اجتماعی » یا « احساس تعلق به مظاهر ملی » بی توجه بوده اند ، در حالیکه نظام حقوقی و الزامات شهروندی متکی بر قوت و ضعف این احساس است . او در نقد ترنر عدم توجه او به کارکردهای جهانی شدن در حوزه شهروندی را مطرح می کند . عاملی جهانی شدن را بستری برای طرح « شهروندی مردم پسند » و یا « شهروندی ایده آل » می داند . او با یک نگاه وبری به مقوله شهروندی ، از« ایده آل تایپ شهروندی » سخن می گوید و فاصله بین ایده ال تایپ شهروندی و شهروندی واقعی را بیان همان مفهوم « احساس نداری » ترنر   می داند . عاملی به ذکر انواع شهروندی پرداخته و در نهایت به ارائه نتایج تحقیقی         می پردازد که در خصوص شهروندی و تعلق اجتماعی در میان مسلمانان بریتانیایی انجام گرفته است . در گزارش عاملی بدست آمده است که در جایی که عامل مذهب نقشی جدی در هویت فردی و اجتماعی یک جامعه داشته باشد ، مذهب نقش تعیین کننده ای در قوت و ضعف شهروندی آن کشور خواهد داشت .

۲-۳ تحقیقات خارجی( منابع تألیف شده در خارج از ایران )

۲-۳-۱ شهروندی

  1. « شهروندی » ( کیث فالکس ، ۲۰۰۰ )

شهروندی کتابی است از کیث فالکس که در سال ۲۰۰۰ در انگلستان منتشر شده و محمد تقی دلفروز این کتاب را در سال ۱۳۸۱ به فارسی ترجمه کرده است و توسط انتشارات کویر در تهران به چاپ رسیده است . نویسنده در مقدمه کتاب بیان می کند که رویکردش به موضوع شهروندی نه یک رویکرد تاریخی یا مقایسه ای ، بلکه یک رویکرد مفهومی است . او دلایل جذابیت شهروندی را برای هر دو گروه محققین چپ و راست ، دارا بودن هردو عنصر فردگرایانه و جمع گرایانه و داشتن یک ایده ذاتاً ارتباطی می داند ، چراکه به نظر او شهروندی متضمن همکاری میان افراد برای اداره زندگیشان می باشد . فالکس در ادامه به مرور مفهومی شهروندی پرداخته و شهروندی را هویتی می داند که بیش از هر هویت دیگری مثل نژاد ، مذهب ، طبقه یا جنسیت قادر است انگیزه سیاسی اساسی انسانها یعنی نیاز به ، به رسمیت شناخته شدن را ارضاء کند . کارکرد اصلی شهروندی عبارت است از اداره جامعه بر طبق اصول احترام به حقوق دیگران و تعهد به ایفای نقش در حفظ نهادهای مشترکی که این حقوق را پایدار می دارند . او شهروندی را مثالی عالی از مفهوم دوگانگی ساختار آنتونی گیدنز می داند که در آن عاملیت فرد و ساختارهای اجتماعی بطور متقابل به هم وابسته اند . فرد از طریق اعمال حقوق و تعهدات شهروندی ، شرایط ضروری شهروندی را باز تولید می کند . لذا فالکس شهروندی را یک هویت پویا و ایده ای می داند که همواره مجموعه خاصی ازروابط و انواعی از شیوه اداره را که در هر جامعه مفروضی یافت می شوند منعکس می نماید . او همچنین استدلال می کند که به منظور معنادار ساختن شهروندی و بخشیدن فرصت واقعی به افراد برای استفاده از حقوقشان و انجام تعهداتشان باید بپذیریم که شهروندی همواره به منافع وابسته است ، و بدین ترتیب ، به دفاع از ایده برقراری درآمد شهروند می پردازد . نهایتاً او ایده شهروندی چندگانه هیتر را مناسبترین شکل شهروندی می داند . همچنین او بهترین شکل جامعه سیاسی برای یک شهروندی پسامدرن را ، جامعه ای می داند که در آن میهن پرستی قانونی به جای پیوندهای فرهنگی ، بوجود آورنده حس وفاداری و تعهد باشد .

دیدگاه فالکس نزدیک به رهیافت دورکیمی – توکویلی به فرهنگ مدنی و فضیلت مدنی است . یعنی آن جنبه از شهروندی که ورای شهروندی تضمین شده بوسیله قانون می باشد و در فضای عمومی جای دارد .

۲٫شهروندی و جامعه مدنی ( توماس ژانوسکی ،۱۹۹۸ )

ژانوسکی در این کتاب بیان می دارد که علی رغم کارهای تئوریکی وسیعی که توسط محققین برجسته با توجه به سنت نظری مارشال انجام گرفته است ، هنوز هم چیزی که بتواند به عنوان نظریه شهروندی توصیف شود وجود ندارد . به نظر او برای گسترش یک نظریه شهروندی لازم است سه مسأله اصلی مشخص شود . اول اینکه ، حقوق و تعهدات بطور کافی و مناسب پایه گذاری نشده اند . دوم ، برابر سازی حقوق و تعهدات در مجموع فراموش شده است و سوم ، توسعه حقوق و تعهدات شهروندی مستلزم آن است که در هر دو سطح خرد و کلان فرموله شوند . هدف ژانوسکی بازسازی نظریه شهروندی است و در ادمه این هدف او کار خود را با ارائه یک تعریف علمی اجتماعی از شهروندی و جامعه مدنی دنبال می کند .

ژانوسکی شهروندی را اینچنین تعریف می کند : شهروندی عضویت فعال و منفعل افراد در یک دولت – ملت با حقوق و تعهدات همگانی در یک سطح مشخص شده ای از برابری می باشد . به نظر او حقوق شهروندی نه حقوقی ضروری اند و نه حقوقی تغییر ناپذیر،  بلکه حقوقی اند که گروههای مختلف از آنها حمایت می کنند و توسط دولت تثبیت و تأیید می شوند و دارای ضمانت اجرایی هستند . از طرف دیگر این حقوق از فضیلت مدنی متمایزند . ژانوسکی در فصل آخر و نتیجه گیری بیان می کند که شهروندی فقط یک حوزه علاقه و نفع نیست ، بلکه بویژه پدیده ای است که می تواند به عنوان متغیر وابسته مطالعه شود و به عنوان یک متغیر مستقل تبیینی بکار برود و این دقیقاً همان کاری است که در رساله حاضر انجام گرفته است .

۲-۳-۲ نقش و تأثیر رسانه تلویزیون

  1. تحقیقی مربوط به میزان مواجهه که زیاامینگ (Xiaoming ,1994 ) با عنوان  «تماشای تلویزیون در میان بزرگسالان آمریکایی در دهه ۹۰ » با هدف ارائه روند رو به رشد تماشا در دهه های ۸۰ و ۹۰ نسبت به دهه های ۶۰ و ۷۰  انجام داد . متغیر وابسته در این بررسی میزان زمانی است  ( بر حسب ساعت ) که یک شخص صرف تماشای تلویزیون می کند . پاسخگویان در سه گروه ۱٫ غیر تماشاگران ، یعنی کسانیکه هرگز تلویزیون تماشا نمی کنند ۲٫ تماشاگران کم مصرف ، آنها که کمتر از سه ساعت در روز تلویزیون می بینند و ۳ . تماشاگران پر مصرف که بیش از سه ساعت در روز تلویزیون می بینند، تقسیم شدند .

نتایج تحقیق بدین صورت بود :

  • میانگین زمان تماشای تلویزیون از ۹/۲ % در دهه ۷۰ به ۱/۳ % در دهه ۸۰ افزایش یافت .

– عادات تماشای تلویزیون زنان در دهه ۸۰ تغییر معناداری نداشت، اما میزان تماشای مردان در دهه ۸۰ به آرامی افزایش یافته بود .

– سهم تماشاگران پرمصرف که طلاق گرفته بودند در تماشا به ۸ % افزایش یافت .

– پاسخگویان با سطح تحصیلات پایین تر بیشتر جذب برنامه های تلویزیون شده اند . تماشاگران پرمصرف بیشتر در میان گروهی بودند که دبیرستان را تمام کرده اما به کالج نرفته بودند.

– پاسخگویان با طبقه اجتماعی متوسط در دهه ۸۰ بیشتر تلویزیون تماشا کردند تا در دهه ۹۰ ، مردمی که به لحاظ مالی وضع بهتری داشتند میزان بیشتری را با تلویزیون    می گذراندند .

– در میان مردمی که در جستجوی همرامی و راحتی هستند، تماشای تلویزیون شایعتر است . مردمی که به تنهایی زندگی می کنند یا طلاق گرفته اند ، احتمالاً زمان بیشتری را صرف تماشای تلویزیون می کنند .

در مجموع در این مطالعه ، تماشای بزرگسالان آمریکایی رو به افزایش است اما هیچ تغییر اساسی در رابطه میان متغیرهای جمعیتی در میان تماشاگران تلویزیون و میزان تماشا یافت نشد . اگر چه که مردم با مقولات جمعیتی معین ، تغییرات معنادار را در ساعات تماشایشان در دهه ۸۰ نشان دادند .

  1. ۲. در مطالعه ای که در حوزه ارزشها و نگرشها ، تأثیر متغیرهای جمعیتی ، تجربیات زندگی و الگوهای تماشا روی پرورش نگرشها و ادراکات در میان یک نمونه ۴۸۴۰ تایی از نوجوانان اسرائیلی انجام شد . میانگین تماشای نوجوانان ۳۹/۳ ساعت در روز عادی و ۶ ساعت روز تعطیل بود . متغیرهای مستقل شامل میزانهای تماشا ، متغیرهای جمعیتی و ترجیح انواع برنامه ها بود . متغیرهای وابسته نگرش نسبت به استثمار ، اعتماد ، کمک و… بودند .

تحلیل داده ها نشان داد که تفاوت در نگرشها با انواع برنامه ها و در جهت متضاد با فرضیه پرورش مربوط می باشند ، یعنی تماشاگران کم مصرف باورهای منفی بیش از تماشاگران پر مصرف داشتند . تماشای انواع برنامه ها با میزان های شخصی از پرورش بطور معناداری مربوط بودند ، مثلاً تماشای زیاد اخبار مربوط است با استثمار ، اعتماد ، کمک ، احتمال قربانی جنایت شدن و میزان جنایات . هرچه تماشای اخبار بیشتر باشد ، پرورش اعتماد و کمک بیشتر و وجود استثمار و ترس از قربانی شدن کمتر است . هرچه تماشای کلی برنامه بیشتر بوده است ، فرد بیشتر باور دارد که دیگران وی را استثمار خواهند کرد. نتایج تحقیق اشاره دارد به اینکه متغیرهای جمعیتی مثل جنس ، سن و مذهب در فهم از فرایند پرورش مهم می باشند . مذهب عامل واسط در تأثیرات پرورش است . نوجوانان مذهبی کمتر مستعد تأثیر پرورش می باشند .

همین نتایج بیانگر این است که نوجوانان در سنین بالاتر ، بخلاف آنچه که معمولاً انتظار  می رود، بیشتر تحت تأثیر پرورش می باشند . در انتهای تحقیق پیشنهاد می کند که معلمین و والدین ، نوجوانان را به مصرف انواع برنامه ها تشویق کنند ، زیرا که تماشای نوع خاصی از برنامه ها ممکن است مضر باشد . مصرف برنامه ها متنوع احتمالاً تأثیر کمتری بر نگرشها می گذارد تا مصرف یک نوع برنامه خاص . این مطالعه به این فرض کمک می کند که برخی از انواع برنامه ها ، برخی نگرشها را در میان برخی تماشاگران پرورش می دهند و اهمیت متغیرها را در تعیین اینکه چه انواعی ، چه تأثیراتی روی کدام تماشاگران دارند ، نشان داد..

 

۲-۴ نتیجه گیری از مروری بر ادبیات تحقیق

باید یادآور شد گرچه با توجه به جستجوهای انجام گرفته هیچ پژوهشی با این عنوان و با این هدف در مراکز علمی یافت نشد، اما تحقیقاتی که چه به طور مستقیم و چه به طور غیر مستقیم با موضوع پژوهش در ارتباط بوده ، به آنها اشاره شده است . در این تحقیقات به نگرش نسبت به حقوق شهروندی و تأثیرات رسانه بر میزان این نگرش اشاره ای نشده است لذا ما در این تحقیق قصدمان این است که بدانیم نگرش شهروندان به حقوق شهروندی خودشان به چه صورت است و این نگرش تحت تأثیر متغیرهای جمعیت شناختی شهروندان  ( سن ، جنس ، تأهل ، پایگاه اجتماعی و اقتصادی و … ) به چه میزان تغییر    می کند و تأثیر رسانه تلویزیون در جهت این نگرش چه میزان می باشد . در بخش بعدی به مبانی نظری تحقیق و سپس چهارچوب نظری تحقیق پرداخته و بدنبال آن مدل تحقیق ارائه می گردد .

۲-۵ مفهوم نگرش

۲-۵-۱ تعریف نگرش

واژه نگرش معادل لفظ attitude  است ؛که خود از لغت aptuas در زبان لاتین به معنای تطبیق ، مشتق شده است و یک آمادگی ذهنی را برای یک عمل خاص می رساند             ( رفیع پور ، ۱۳۷۲ : ۵ ).

فریدمن و همکاران (۱۹۷۰) نگرش را نظامی بادوام که شامل یک عنصر شناختی ، یک عنصر احساسی و یک عنصر تمایل به عمل است ، تعریف می کنند . آلپورت ( ۱۹۳۵ ) نگرش را یک حالت روانی و عصبی آمادگی که از طریق تجربه سازمان یافته و تأثیری هدایتی یا پویا برپاسخ های فرد ،دربرابراشیا یا موقعیت هایی که به آن مربوط می شود، معرفی می کند      ( کریمی ، ۱۳۸۶ : ۲۲۴ ).

نگرش به معنی ، نظامی از تمایلات به عقاید و اعتقادات یک فرد نسبت به پدیده های محیط خود می باشد . این نظام از تمایلات و….. در طول زمان در پی تأثیر محیطی مثلاً       ( تربیت ) و تجربیاتی  ( به معنی وسیع آن) شکل می گیردوکم و بیش دارای قوام و دوام میباشد ( رفیع پور ، ۱۳۷۲ :۵ ).

 

کراچ[۵] و کراچفیلد[۶] که تحت تأثیر رویکردهای روان شناختی هستند ، معتقدند ” آدمی در طول زندگی خود با چیزهای گوناگون سرو کار دارد ، نسبت به این چیزها در او شناخت- های معین و احساسات بخصوص پدید می آید و نوعی آمادگی برای عمل در او پیدا       می شود که نسبت به آنها ،به شیوه معینی رفتار می کند . ترکیب این شناخت ها، احساسات و آمادگی برای عمل نسبت به چیز معینی را بازخوردشخص به آن چیز می خوانیم ”            ( کراچ و کراچفیلد ، ۱۳۴۷ :۹۷ ).

رفیع پور در کتاب خود اظهار می کند بهتر است که به جای واژه نگرش ، گرایش به کار برده شود .

۲-۵-۲ ساخت نگرش

اکثر صاحب نظران حوزه روان شناسی اجتماعی معتقدند که سه جزء اساسی در شکل گیری نگرشها وجود دارد و آن عبارت است از اینکه نگرش ها از یک الگوی سه جزئیA.B.C  پیروی می کنند . A نمایانگر جزء احساسی ، B نمایانگر جزء رفتاری و C   نمایانگر جزء شناختی[۷] می باشد . نگرش ها از آنچه که شخص درباره موضوع می گوید( جزء شناختی) ، از چگونگی احساس وی در مورد آن ( جزء احساسی ) و از گفته وی که نسبت به آن چگونه خواهد کرد ( جزءرفتاری ) استنباط می شوند . نگرش ها در برگیرنده های فکر ، احساس و نحوه دلخواه رفتار نسبت به موضوع نگرش هستند ، ولی آنچه در تعیین رفتار دخالت دارند عبارتند از : تمایل فرد به انجام آن رفتار ، هنجارهای اجتماعی ، عادتها ، پیامدهای مورد انتظار رفتار ، تجارب پیشین و تأثیر انتظار در موقعیت های قبلی (شکرکن،۱۳۷۲: ۲۲)

بُعد شناختی ، اعتقادات و باورهای شخص درباره موضوع نگرش می باشد. به عبارت دیگر،  شیوه ای است که یک موضوع ، واقعه یا وضعیتی را ادراک می کنیم . مهمترین شناخت ها ، آنهایی هستند که با نوعی ارزیابی همراهند ( مثل اعتقاد به خوبی یا بدی جنبه های مختلف موضوعی ) . بُعد احساسی که در آن انسان بر اساس احساس ، نه تفکر و حسابگری ، قضاوتها و عکس العملهای ارزیابی کننده نسبت به پدیده های پیرامونش نشان می دهد . موضوع ممکن است برای فرد خوشایند یا ناخوشایند باشد ، محبت یا نفرت اورا برانگیزد . بُعد رفتاری نگرش شامل تمایلات ، آمادگی ها و نیتهای رفتاری نسبت به موضوع نگرش است . در این بُعد نگرش فرد را آماده می کنند تا در برخورد با پدیده های اطراف خود ، به شیوه های معینی عمل کنند . اگر فردی نسبت به پدیده خاصی نگرش مثبت داشته باشد ، برای کمک کردن ، حمایت کردن ، پاداش دادن ، ستایش کردن و… آماده است و اگر نسبت به آن پدیده ، نگرش منفی داشته باشد ، برای آزار رساندن ، زیان وارد کردن ، عدم حمایت نابود کردن ،…. آمادگی خواهد داشت . ( کراچ و کراچفیلد ، ۱۳۴۷:۹۷ ).

 

۲-۵-۳ تئوری فیش باین و آیزن[۸]

از مهمترین تئوری هایی که در زمینه نگرش ارائه شده تئوری مارتین فیش باین و اریک آیزن  می باشد که در پی یافتن یک تئوری برای تبیین رفتار ، به نقش نگرش اشاره می کنند و تئوری کنش منطقی را ارائه می دهند . به نظر آنها رفتار در پی زنجیره ای از عوامل بوجود می آید . حلقه ماقبل بروز رفتار ، وجود قصد و نیت برای انجام یک رفتار است . به وجود آمدن نیت نیز تابع دو عامل می باشد : ۱٫ نگرش افراد نسبت به رفتار ۲٫ هنجار ذهنی . عامل اول فردی و شخصی است که طی آن فرد انجام رفتار یا پدیده ای را از نظر خودش ارزیابی می کند که آیا خوب است یا بد . متغیر دوم منعکس کننده نفوذ و فشار اجتماعی است که شخص آن را برای انجام رفتاری احساس و ادراک می کند . بدین معنی که شخص به آن توجه دارد که رفتارش تا چه حد مورد تأیید یا توبیخ افراد یا گروههای خاصی قرار        می گیرد. این گروهها یا افراد نقش مرجع هدایت کننده را دارند که ممکن است پدر ، مادر ،دوستان نزدیک و همکاران یا اهالی یک محل باشند . این متغیر خود به دو عامل دیگر تجزیه می شود :

انتظار آنکه یک رفتار خاص از سوی دیگر افراد مهم[۹] گروه چگونه ارزیابی می شود ؟ این دیگر افراد مهم را” دیگران ” می نامیم .

انگیزه فرد برای پیروی از انتظارات دیگران یعنی آیا اصلاً برای شخص A حرف مردم مهم است یا نه که درباره او چه می گویند .

در تئوری فیش باین آیزن عامل اول یعنی گرایش تابع دو عامل است : انتظار فایده[۱۰] یا باور به معنی آن است که یک شخص تا چه حد از یک پدیده انتظار فایده دارد و ارزیابی فایده که طی آن ، فرد ارزیابی می کند که آیا آن پدیده به نظر او برایش فایده دارد یا نه                                                                          ( رفیع پور ، ۱۳۷۲ :۱۱-۹ ).

۲-۶مفهوم شهروند و شهروندی

۲-۶-۱ تعریف شهروند و شهروندی

شهروندی معمولاً به صورت عضویت در یک قلمرو سرزمینی و یک اجتماع سیاسی تعریف می شود . در دائره المعارف بریتانیکا آمده است که : شهروندی عبارت است از رابطه بین یک فرد و یک دولت که براساس آن یک فرد وفاداری و تابعیت خود را نسبت به آن دولت اعلام می کند و به نوبه خود از محافظت و مراقبت از سوی دولت برخوردار می گردد . شهروندی بر شأن آزادی و مسئولیتهای ملازم آن دلالت دارد . بطور کلی شهروندی با اجرای کامل حقوق سیاسی – حق رأی و بدست آوردن یک منصب عمومی – سرو کار دارد . فرهنگ لغت بین المللی جدید وبستر ، شهروندی را عضویت در یک اجتماع                 می داند،کیفیت سازگاری و تعدیل ، به عهده گرفتن مسئولیت یا سهم داشتن یک فرد در اجتماعش و همکاری با آن ، به طوری که یک فرد از حقوق مدنی و امتیازات یک انسان آزاد برخوردار می شود ، به حکومت وفادار است و مستحق یک محافظت متقابل از سوی دولت و نیز برخورداری از حقوق شهروندی است . با قدری تقلیل می توان گفت که شهروندی به رابطه بین حکومت کننده و حکومت شونده برمی گردد که در آن مسئولیت پذیری دوطرفه وجود دارد . پس شهروندی یک شأن است . شأنی که بواسطه عضویت در یک دولت – ملت و یا یک قلمرو سرزمینی مشخص به فرد داده می شود و فردی که این شأن به او اعطا شده و یا این شأن را به طریقی بدست آورده است ، از حقوق و مزایا و به تبع آن تعهداتی متناسب با آن حقوق و مزایا برخوردار می گردد .مارشال به عنوان کسی که برای نخستین بار شهروندی را به عنوان یک چارچوب تبیینی برای توضیح حقوق قانونی ، سیاسی و اجتماعی بکارل برد و به عنوان کسی که اکثر محققان بعد از او نیز نقطه شروع کارشان را بر اساس مقاله او تحت عنوان شهروندی و طبقه اجتماعی قرار دادند ، شهروندی را به این صورت تعریف می کند : یک شأن اعطا شده به کسانی که عضو کامل یک جامعه می باشند همه آنهایی که این شأن را بدست می آورند ، بواسطه حقوق و وظایفی که با آن شأن همراه است برابر هستند.  ( سگال : ۱۹۹۹ )

جیسن وود بر این نظر است که یک تعریف کارا از شهروندی می تواند به صورت زیر ارائه شود:«شهروندی نه تنها یک شأن قانونی بلکه به یک ایده آل دموکراتیک هنجاری         برمی گردد. هدف از شهروندی تدارک یک شأن و هویت مشترک است که به یکپارچگی اعضای جامعه کمک می کند ». او در یک تعریف،شهروندی رایک وسیله و ابزاری برای یکپارچگی و کنترل جامعه می داند. برخی دیگر شهروندی را مشروط به دارا بودن صلاحیت وشایستگی می دانند. در این معنا شهروندی یعنی مشارکت فعال در امور جامعه که این امر نیز مستلزم داشتن توانایی ذهنی و جسمی می باشد. ژانوسکی معتقد است که برخورداری از حقوق شهروندی فعال یعنی ، حقوق سیاسی و مشارکتی مستلزم صلاحیت است ولی حقوق  منفعل یا بعبارتی حقوق مدنی و اجتماعی اینطور نیستند ، مثلاً ناتوانان ذهنی ممکن است برای تعدادی از حقوق سیاسی و مشارکت ،بی صلاحیت باشند ، امااین به این معنی نیست که آنها حقوق قانونی و اجتماعی ندارند.(ژانوسکی :۱۹۹۸)

ترنر شهروندی را یک فرایند می داند. او شهروندی را به عنوان یک مجموعه از اعمال و کردارهای سیاسی ، اقتصادی ، قضایی و فرهنگی بازتعریف می کند ، که یک شخص را به عنوان یک عضو شایسته جامعه تعریف کرده و جریان منابع را به سوی او شکل            می دهد(ژانوسکی :۱۹۹۸). شهروندی از نظر ترنر معادل با مشارکت فعال افراد جامعه در ابعاد مختلف می باشد.پس نتیجه می شود،که شهروندی عبارت است از عضویت کامل در یک جامعه ،یعنی عضویت بالقوه (عضویت از نظر قانونی )وهم عضویت بالفعل(به رسمیت شناخته شدن توسط سایر اعضای جامعه ). اینکه فردی در یک جامعه به عنوان شهروند به رسمیت شناخته می شود به معنی برخوردار بودن او از یک مجموعه حقوق می باشد . این حقوق دارای ضمانت اجرایی از سوی حکومت بوده و نادیده گرفتن آنها چه از سوی دولتمردان و چه از سوی شهروندان پیگرد قانونی دارد.

 

۲-۶-۲ حقوق شهروندی

این حقوق عام و همه شمول بوده، تصویب شده اند و دارای ضمانت اجرا می باشند. تی.اچ.مارشال اندیشمند انگلیسی در سال ۱۹۶۴ برای اولین بار شهروندی را به عنوان یک چارچوب تبیینی برای توضیح حقوق قانونی ، سیاسی و اجتماعی مطرح کرد. او نظریه ای ارائه داد مبتنی بر اینکه حقوق شهروندی در طی یک دوره ۲۵۰ ساله بتدریج از سوی یک دولت لیبرال دموکرات به اکثریت افراد جامعه داده شده است. به نظر او این حقوق یک سیر تکاملی و توالی زمانی را پشت سرگذاشته اند. به این ترتیب که اجرای حقوق مدنی در قرن ۱۸ انگلستان مستلزم شکل گیری مفهوم حقوق سیاسی در قرن ۱۹ و سپس ایجاد و برقراری حقوق اجتماعی در قرن بیستم بود.کار مارشال در رابطه با حقوق شهروندی از سوی اندیشمندان زیادی مورد نقد و بررسی قرار گرفته است(احمدی،۱۳۸۳: ۵۱).

تی.اچ.مارشال اولین کسی بود که به طبقه بندی حقوق شهروندی پرداخت و چارچوبی برای تبیین و توضیح این حقوق بدست داد. او حقوق شهروندی را به سه طبقه تقسیم کرد : حقوق قانونی یا مدنی ، حقوق سیاسی و حقوق اجتماعی . مارشال معتقد است که این حقوق در طی یک دوره ۲۵۰ ساله از سوی دولت لیبرال و خیرخواه به شهروندان اعطا شده است و دارای توالی زمانی می باشند . به این ترتیب که اول حقوق مدنی ، بعد حقوق سیاسی و نهایتاً حقوق اجتماعی شکل گرفته و گسترش پیدا کردند. ولی به نظر می رسد که طرح این حقوق توسط مارشال بصورت یک ایده آل تایپ یا یک مثال عالی باشد و هدف از بیان آن بدست آوردن یک معیار برای سنجش و مقایسه حکومتها در رعایت حقوق بشر است. چراکه در طول تاریخ نمی توان حکومت یا جامعه ای را یافت که در آن تمامی حقوق بطور کامل برقرار شده باشدولی می توان به مقایسه آنها پرداخت. از طرف دیگر همانطور که گفته شد ، هرجامعه ای براساس شرایط خود از این حقوق یک برداشت خاص دارد که ممکن است با جامعه دیگر متفاوت باشد . در واقع حقوقی که در جامعه به عنوان حقوق شهروندی به رسمیت شناخته می شود، در چارچوب قوانین و عرف حاکم برآن جامعه تعریف می گردد. البته شهروندان می توانند مدعی حقوقی باشند و برای بدست آوردن آن تلاش کرده و با اعمال فشار و چانه زنی سیاسی شرایط را برای تصویب آن ادعاهای حقوقی و تبدیل آنها به حقوق شهروندی فراهم نمایند .

ژانوسکی در توسعه ای که از کار مارشال بدست داد به طبقه بندی مارشال از حقوق شهروندی، حقوق مشارکت را نیز اضافه کرد . به نظر او حقوق مشارکت شامل «ایجاد حق برای دولت در عرصه های خصوصی ، خواه در بازار یا در سازمانهای عمومی می باشد.

(ژانوسکی:۱۹۹۸ )

 

۲-۷ طرح نظری تحقیق

به جرأت می توان گفت که کمتر مفهوم / پدیده ای می توان سراغ گرفت که در مطالعات و پژوهشهای اجتماعی به اندازه « مفهوم / پدیده شهروندی » زیر چتر حوزه های نظری گوناگون و در نتیجه چشم اندازهای نظری متنوع قرار گرفته باشد .این واقعیت مطالعه پژوهش درباره شهروندی و در نتیجه فرایند چند مرحله ای مطالعه درباره این موضوع و به تبع آن انتخاب متون و ادبیات تخصصی موضوع و سرانجام تصمیم گیری در زمینه یک پروبلماتیک مناسب برای مطالعه و پژوهش شهروندی را با چالشهای تئوریکی اساسی مواجه می سازد . به این چالشها باید انتخاب و صورت بندی طرح نظری مسأله مورد مطالعه را نیز افزود .

در یک جمع بندی اولیه و مقدماتی از کلیت مباحث نظری مطرح در زمینه شهروندی      می توان گفت که مفهوم / پدیده شهروندی از چندین چشم انداز نظری بحث شده است : اول ، چشم انداز” فلسفه سیاسی “که با تحلیل و تبیین عقلانی – هنجاری شهروندی سروکار دارد و تأکید آن بر رابطه میان انسان سیاسی با جامعه سیاسی و دولت است .

دوم ، چشم انداز “فلسفه حقوق” و” فلسفه اخلاق” که همانند فلسفه سیاسی با تحلیل و تبیین هنجاری عقلانی شهروندی ، منتهی با تأکید بر حقوق شهروندی ، وظایف شهروندی و تکالیف اخلاقی شهروندی ، ارتباط پیدا می کند .

سوم ، چشم انداز “نظریه سیاسی” شهروندی ، که با توجه به تنوعات و برداشت های متنوع در رهیافت های شش گانه آن ( شامل نظریه هنجاری ، مطالعات نهادی ، تحلیل رفتاری ، نظریه انتخاب عقلانی ، فمنیزم و تحلیل گفتمان ) از ماهیت متنوع و تحلیل ها و تبیین های هنجاری ، تجویزی و تجربی برخوردار است . لذا هرکدام از این رهیافت های مطرح در نظریه سیاسی از جنبه ها و ابعاد گوناگون به تحلیل و تبیین شهروندی پرداخته اند .    (مارش واستوکر:۱۳۸۰)

چهارم ، چشم انداز “گفتمانهای شهروندی” است که با توجه به تعریف جامعه شناختی گفتمان ( سیستم های معنایی که فهم و برداشت کنش گران از نقش خود در جامعه را شکل می دهند و بر فعالیت های سیاسی اجتماعی فرهنگی آنان تأثیر می گذارند ) و دامنه شمول آن ( رفتار و کنشهای اجتماعی ، سیاسی ، فرهنگی و هم چنین نهادها و سازمانها ) و نهایتاً ماهیت نظری آن (که در حقیقت می توان آنرا نوعی مفصل بندی ترکیبی از فلسفه سیاسی ، نظریه سیاسی ، نظریه اجتماعی ، نظریه فرهنگی و ایدئولوژی سیاسی دانست که ناظر به فهم و برداشت نظری و هنجاری از مفهوم شهروندی است ) ؛ در مجموع حاوی برداشت های نظری و رویکردهای عمل گرایانه از مفهوم / پدیده شهروندی است . با توجه به آنچه که گفته شد می توان از چهار نوع گفتمان شهروندی مطرح نام برد ؛ اولین گفتمان شهروندی” گفتمان شهروندی فردگرایی لیبرال” است که اصل مبنایی آن” حقوق شهروندی” ( تأکید بر حقوق فردگرایانه لیبرالیستس و حق تعیین ، تعریف و تعقیب منافع و علایق فردی و    تأمین زندگی خوب همراه با آزادیهای فردی مندرج در نظام حقوقی لیبرال که نظام دموکراسی لیبرال متعهد به تضمین آن است ) می باشد . گفتمان دوم” گفتمان شهروندی اجتماع گرایانه” است که مبتنی بر اصل مبنایی” وظایف شهروندی” است ولی افراد جامعه را دارای تعلقات و فهم مشترک و درگیر در زندگی اجتماعی می داند . شهروند همزمان در اهداف و مقاصد اجتماعی که در آن زندگی می کند مشارکت دارد و عضو یک اجتماع است و نه یک فرد منزوی بریده از اجتماع آن گونه که در رویکرد فردگرایانه لیبراستی مطرح است .

سومین گفتمان ، “گفتمان شهروندی جمهوری گرا” (مدنی و جدید) است که به نحوی ادامه منطقی گفتمان شهروندی اجتماع گرا و نیز منتقد اصلی گفتمان شهروندی فردگرایانه لیبرال است . دو اصل مبنایی در گفتمان شهروندی جمهوری گرا “کردار شهروندی”         ( کوشش شهروندان برای ایفای وظایف و تکالیف شهروندی ) و” شأن شهروندی”          ( حمایت و اقدام دولت برای تحقق حقوق و پایگاه شهروندی ) است که خود متضمن برخورداری شهروندان یک جامعه دموکراتیک از فضایل اخلاقی – اجتماعی مناسب و منطبق با آرمان دموکراسی است . چهارمین گفتمان ( که منقضی این سه گفتمان شهروندی است و معتقد است این ها از منظر گفتمان مرد سالارانه به شهروندی پرداخته اند “گفتمان شهروندی فمنیستی” می باشد اصل مبنایی این گفتمان “شهروندی زنان”  ( حقوق ، وظایف و شأن شهروندی زنان ) با تأکید بر” حقوق شهروندی فمنیستی”  است . روی هم رفته در گفتمانهای شهروندی محوریت تئوریک با مجموعه ای از مفاهیم کلیدی است ؛ این ها عبارتند از : حقوق شهروندی ، وظایف شهروندی ، شأن شهروندی ، کردار شهروندی ، فضیلت شهروندی ، شهروندی برابر و تضمین شهروندی ( از سوی دولت ) .(مارش و استموکر ،۱۳۷۷ : فصل اول ؛ نجاتی حسینی ،۱۳۸۰ : ۳۷-۳۴ ).

با مرور بر چشم اندازهای نظری شهروندی متوجه این واقعیت می شویم که در حقیقت با               نظریه های اجتماعی شهروندی روبرو هستیم و نه یک نظریه اجتماعی شهروندی .همان گونه که برایان .اس.ترنر نشان داده است به یک معنا می توان از” نظریه اجتماعی شهروندی تلویحی” و” نظریه اجتماعی شهروندی کانونی” و” نظریه اجتماعی شهروندی فراگیر” نام برد. (Turner,op.cit,chap1 )

۲-۷-۱ خطوط تحلیل در نظریه اجتماعی شهروندی تلویحی

اولین نوع از نظریه های اجتماعی شهروندی ، که به گفته ترنر در آثار جامعه شناسان و نظریه پردازان اجتماعی برجسته کلاسیک یعنی مارکس ، دورکیم و وبر و تونیس و هم چنین نظریه پرداز اجتماعی مدرن یعنی پارسونز به صورت تلویحی صورت بندی شده است .

در نظریه اجتماعی شهروندی تلویحی، دست کم پنج کانون نظری برجسته و تأثیر گذار قابل تشخیص است : تئوری جامعه مدنی / انقلابی مارکس ، تئوری مدرنیته ماکس وبر ، تئوری عضویت اجتماعی شهری دورکیم ، تئوری عضویت اجتماعی گزلشافتی تونیس و تئوری مدرنیته پارسونز . ما به تفکیک هرکدام ازاین تئوریها را به صورت فشرده بیان خواهیم کرد.                        ( Turner,op.cit,chap1)

۲-۷-۱-۱ شهروندی در نظریه اجتماعی” جامعه مدنی / انقلابی” مارکس

شالوده و خطوط اصلی تئوری مارکس مبتنی بر دو جهت گیری است :

اول : شهروندی با عضویت اجتماعی و مشارکت سیاسی در جامعه مدنی بهم گره خورده است .

دوم : بدون تحول و دگرگونی های انقلابی در قالب های حقوقی و سیاسی جامعه مدنی امکان تحقق شهروندی فراهم نیست .

۲-۷-۱-۲ شهروندی در” نظریه مدرنیته” ماکس وبر 

هسته مشترک تئوری شهروندی ماکس وبری به سمت دو فرایند جامعه شناختی ( اقتصادی ، اجتماعی ، فرهنگی ، حقوقی سیاسی ) در شکل بندی جامعه سرمایه داری مدرن است : مدرنیزاسیون و عقلانی شدن . محور نظری شهروندی در فرایند مورد نظر ماکس وبر نیز” عضویت اجتماعی” است .

۲-۷-۱-۳ شهروندی در نظریه “عضویت اجتماعی شهری”دورکیم

در نزد دورکیم ، شهروندی به مثابه عضویت اجتماعی شهری تعریف شده است . این عضویت اجتماعی شهری مدرن ( شهروندی ) مبنایی برای انسجام و هم بستگی عرفی و دنیوی در جامعه مدرن ( شهری ) است . اهمیت شهروندی به این معنا از این جهت است که دورکیم آنرا جایگزین و جانشین دین که مبنایی برای احساسات جمعی در جوامع مدرن است می داند .

خطوط تحلیل نظری در دیدگاه دورکیم را می توان بصورت زیر بیان کرد :

۱٫شهروندی نوعی عضویت اجتماعی در جامعه شهری مدرن است.

۲٫شهروندی جایگزین و جانشین مدرن دین سنتی است.

۳٫شهروندی نوعی تعهد سیاسی عرفی و دنیوی است .

۴٫شهروندی نوعی چهارچوب اخلاقی دردل یک هستی اجتماعی بزرگتر بنام انسانیت است.

با توجه به آنچه که گفته شد می توان نشان داد که مقوله شهروندی در نزد دورکیم نوعی شهروندی شهری مدرن عرفی مدنی سیاسی اخلاقی است که جایگزین عضویت اجتماعی سنتی دینی است .

۲-۷-۱-۴ شهروندی در نظریه اجتماعی گزلشافتی تونیس

در نظریه اجتماعی تونیس نیز شهروندی نوعی عضویت اجتماعی است ، منتهی عضویت اجتماعی که ناظر به یکی از دو نوع هستی اجتماعی ، گزلشافت ( جامعه ) در برابر گماینشافت ( اجتماع ) است . در نزد تونیس جایگاه شهروندی و هویت شهروندی را باید در ویژگی ها و الزامات یک هستی اجتماعی مدرن یعنی گزلشافت ( نه یک هستی اجتماعی سنتی یعنی گماینشافت ) سراغ گرفت .تونیس نشان می دهد که چگونه همزمان با سیر تاریخی اجتماعی گماینشافت ( اجتماعی سنتی ) به سمت گزلشافت ( جامعه مدرن ) نوعی عضویت اجتماعی جدید شکل می گیرد که می توان آنرا “شهروندی ” نامید.   بنابراین مقوله کلیدی شهروندی را از دیدگاه تونیس می توان «شهروندی عرفی گزلشافتی » محسوب کرد .

۲-۷-۱-۵ شهروندی در نظریه توسعه مدرنیته پارسونز

جهت گیریهای نظری شهروندی پارسونزی حول محور متغیرهای الگویی پارسونز ( جهت گیریهای ارزشی کنش گران اجتماعی در انجام کنش های اجتماعی )که همراه با انتخاب یکی از جهت گیریهای دوگانه است شکل گرفته اند. نظریه شهروندی پارسونز را می توان به شکل زیر خلاصه کرد :

  1. مدرنیته را می توان بر اساس چهار متغیر الگویی عام گرایی ، اکتساب ، بی طرفی ارزشی و جمع گرایی ( که نقطه مقابل متغیرهای الگویی اجتماع سنتی یعنی خاص گرایی ،انتساب ، جهت گیری ارزشی و فرد گرایی است ) تعریف کرد.
  2. بر اساس این تعریف ، تحلیل مدرنیته در قالب تفکیک اجتماعی جامعه مدرن به بخش های مستقل و به علاوه تحول هم شکلی های ارزشهایی که موجب متعهد شدن افراد جامعه مدرن به معیارهای عام گرایی ، بی طرفی ارزشی و اکتساب می شوند ، صورت می گیرد .
  3. بر مبنای این تحلیل ، مدرنیته عبارت است از انتقال جامعه از وضعیت مبتنی بر منزلت به جامعه مبتنی بر قرارداد .
  4. در نتیجه شهروندی را می توان توسعه مدرنیته ، یعنی انتقال اعضای جامعه از وضعیت مبتنی بر منزلت به وضعیت مبتنی بر قرارداد ، تلقی کرد .

با توجه به این چند جهت گیری نظری ، شهروندی پارسونزی تعریف جامعه شناختی خاصی پیدا می کند . در این تعریف ، شهروندی مجموعه ای از کردارهای اجتماعی است که عضویت اجتماعی در جامعه ای را که به صورت فوق العاده تفکیک شده و این تفکیک در دو بُعدنهادهای اجتماعی و فرهنگ صورت گرفته و در آن انسجام اجتماعی می تواند فقط بر مبنای معیارهای عام گرایانه و عمومی سامان داده شود نشان می دهد . بر اساس این تعریف شهروندی پارسونزی در نقطه مقابل صورت های تعهد خاص گرایانه به خانواده ، شبکه خویشاوندی ، وفاداریهای محلی و قومی قرار می گیرد . یعنی جهت گیریها و ارزشهای اجتماعی که مبنای کردارهای اجتماعی ، عضویت اجتماعی و انسجام اجتماعی در اجتماع سنتی است . بنابراین شهروندی در تئوری توسعه مدرنیته پارسونز با سه مقوله کلیدی « کردارهای اجتماعی ، عضویت اجتماعی و انسجام اجتماعی » پیوند تنگاتنگ دارد .

 

 

 

۲-۷-۱-۶ خطوط تحلیل در نظریه اجتماعی شهروندی کانونی مارشال

جهت گیریهای نظری کلیدی در اندیشه مارشال را بصورت زیر می توان مرتب کرد :

  1. شهروندی یک پایگاه ، منزلت و شأن اجتماعی است که جامعه آنرا به تمامی افرادی که عضو تمام عیار اجتماع هستند اعطا نموده است .
  2. شهروندی به عنوان یک پایگاه شأن و منزلت اجتماعی مستلزم برخورداری از سه حق کلیدی و اساسی است : حق برخورداری از آزادی ، حق مشارکت ، حق برخورداری از رفاه .
  3. شهروندی براین اساس دارای سه بعد اساسی است : شهروندی حقوقی – مدنی ؛ شهروندی سیاسی ؛ شهروندی اجتماعی.
  4. هرکدام از ابعاد سه گانه شهروندی با یکی از سه گانه های حقوقی مرتبط اند : شهروندی حقوقی – مدنی با حق برخورداری از آزادی ؛ شهروندی سیاسی با حق مشارکت نمودن در جامعه ؛ شهروندی اجتماعی با حق برخورداری از رفاه .

در این رساله سعی شده است تا از نظریه کانونی مارشال به عنوان چارچوب نظری در نظریه های حقوق شهروندی استفاده شود و در بخش چهارچوب نظری  این نظریه و کاربرد آن در این رساله کاملاً توضیح داده خواهد شد .

 

 

۲-۷-۱-۷ خطوط تحلیل در نظریه اجتماعی شهروندی فراگیر ترنر

آخرین سه گانه نظریه اجتماعی شهروندی ، و در حقیقت نظریه اجتماعی شهروندی که ترنر به صورت ترکیبی و با استفاده از نظریه های اجتماعی شهروندی کلاسیک ها و مدرن ها در جامعه شناسی به صورت ابداعی ارائه داده است ،” نظریه اجتماعی شهروندی فراگیر” نامیده می شود .

مبانی نظری این نظریه بصورت مختصر و فشرده به قرار زیر می باشند :

  1. شهروندی را می توان مجموعه ای از کردارهای اجتماعی ( حقوقی ، سیاسی ، فرهنگی ، اقتصادی ) دانست که بر اساس آن یک فرد را به عنوان عضو توانمند جامعه تعریف می کند . و در نتیجه جریان منابع را برای افراد و گروههای اجتماعی شکل می دهد .
  2. در تعریف جامعه شناختی شهروندی تأکید بر مفهوم کردارها به جهت پرهیز از تعاریف حقوقی و سیاسی شهروندی است که موجب شده تا شهروندی در حد مجموعه ای از وظایف و حقوق محدود شود .
  3. تمرکز صریح بر مفهوم کردارها موجب می شود تا ساختمان اجتماعی پویای شهروندی راکه تحت تأثیر تنازعات و کشمکش های سیاسی تاریخی دگرگون می شود بهتر بشناسیم .
  4. تعریف جامعه شناختی شهروندی بر مبنای کردارهای اجتماعی در نهایت مفهوم شهروندی را به عنوان یک شکل جامعه شناختی ناب از مفهوم حقوقی – سیاسی شهروندی متمایز می سازد .
  5. در نهایت امر تعریف جامعه شناختی شهروندی (کردارهای اجتماعی ، حقوقی ،سیاسی ، فرهنگی ،اقتصادی که موجب تعریف افراد جامعه به عنوان اعضای توانمند جامعه شان می شود ) جانشین آن دسته مفاهیمی می شود که در مباحث رایج شهروندی ناظر به نابرابری ، طبقه اجتماعی و تفاوت در دسترسی به قدرت است . براین مبنا مفهوم جامعه شناختی شهروندی لزوماً و ضرورتاً با مسأله توزیع نابرابر منابع در جامعه سرو کار دارد .
  6. هر نظریه اجتماعی شهروندی فراگیر باید چهار مؤلفه جامعه شناختی را مورد توجه قرار دهد : محتوای حقوق و تکالیف اجتماعی ؛ شکل و تیپ این حقوق و تکالیف اجتماعی ؛ نیروهای اجتماعی که چنین کردارهای اجتماعی را موجب می شوند ؛ و ترتیبات اجتماعی که بواسطه آن چنین منافعی بین بخشهای مختلف و متفاوت جامعه توزیع می شود .
  7. محتوای اجتماعی شهروندی دقیقاً ناظر به ماهیت حقوق و وظایفی است که بر اساس آن شهروندی را تعریف می کند .
  8. چهار شکل اجتماعی شهروندی بصورت تیپ ایدئال وجود دارد : بالا / پایین و عمومی / خصوصی .
  9. تیپ اجتماعی شهروندی ناظر به این است که آیا مشارکت شهروندی فعال است یا منفعل ؟
  10. نیروهای اجتماعی شهروندی نشان می دهد که کدام دسته از این نیروها از حیث تاریخی اجتماعی در دموکراسی های مدرن در ایجاد و شکل گیری شهروندی تأثیر گذار بوده اند
  11. ترتیبات اجتماعی شهروندی نیز بدنبال شناسایی جریان منابع بر حسب تفاوت های موجود در چرخه های زندگی فردی در رابطه با بهره مندی از امتیازات ، شایستگی ها و منافع شهروندی است .
  12. در مجموع نظریه اجتماعی شهروندی فراگیر در پی تبیین اجتماعی ماهیت عضویت اجتماعی افراد در درون جمع های سیاسی مدرن است .

 

۲-۷-۱-۸ نظریه حوزه عمومی / حوزه خصوصی  هابرماس

یکی دیگر از نظریه های اجتماعی در حوزه شهروندی نظریه حوزه عمومی /خصوصی هابرماس است . او در نظریه خود ضمن ارائه تعریفی از شهروند و شهروندی و حقوق اساسی یک شهروند به بحث حوزه عمومی می پردازد .از نظر او ،شهروند به فردی اطلاق می شود که از حقوق مدنی ، اجتماعی و سیاسی برخوردار باشد . شهروند سازی مستلزم حق تعیین سرنوشت توسط افراد جامعه است . چنانچه افراد جامعه حقی در تعیین سرنوشت و آینده خود نداشته باشند ، شهروند محسوب نمی شوند . فرهنگ سیاسی حاکم بر جامعه شهروندی از نوع « فرهنگ مشارکتی » است . در فرهنگ مشارکتی افراد جامعه به صورت نهادمند در تعیین سرنوشت خویش مشارکت داده می شوند . نقطه مقابل فرهنگ مشارکتی فرهنگ انفعالی یا تبعی محسوب می شود . تقلید کورکورانه و انفعالی از تحولات محیطی از ویژگی های فرهنگ سیاسی تبعی – انفعالی محسوب می شود . شهروند نسبت به پیرامون خود به رفتار تعاملی می پردازد در تعامل اجتماعی هویت مدنی ساخته می شود و ذهن شهروند از نوع استدلالی – استقرایی شکل می گیرد . ذهن استعلایی صرف نقطه مقابل ذهن استدلالی است که فقط بر اساس پیش فرضهای از قبل موجود ، محیط را مورد سنجش قرار می دهد . سنجش شهروند از محیط بر اساس عقلانیت است و شهروند زبان را به عنوان ابزار خود برای اقناع دیگری در حوزه روابط اجتماعی بر زور و سلطه ترجیح می دهد . قانون مندی رفتاری از ویژگیهای دیگر شهروندی محسوب می گردد . زندگی شهروندی خود بر اساس تساهل ، تسامح و تکثرگرایی عقیدتی سازمان دهی می نماید. در این راستا آزادی بیان جزء لاینفک زندگی مدنی شهروندی قلمداد می گردد . آزادی بیان خود را مادر تمام آزادی های فردی و اجتماعی می داند . آزادی بیان یعنی اینکه شهروندان بتوانند عقاید فلسفی ، سیاسی و مذهبی خود را بدون ترس در حوزه عمومی و رسمی بیان نمایند . به گفته یورگن هابرماس ، حوزه عمومی سالم ، حوزه گفتگوی آزاد و برابر در عرصه اجتماع است . بدون آزادی بیان نمی توان بالندگی شهروندی را منتظر بود . از نظر هابرماس ۳ حق مدنی ، اجتماعی و سیاسی شهروندی وجود دارد که مختصراً توضیحاتی خواهم داد .

  1. حقوق مدنی : آزادی بیان ، آزادی عقیده ، آزادی وجدان و مذهب ، آزادی مالکیت و آزادی رفت و آمد از برجسته ترین حقوق مدنی یک شهروند شمرده می شوند . بدون تضمین حفاظت این حقوق توسط نظام سیاسی و جامعه نمی توان قائل به وجود مفهوم «شهروندی » شد .
  2. حقوق اجتماعی : حق تشکیل سازمان ، انجمن و سندیکا برای تجمیع ، بیان و برآوردسازی مطالبات اجتماعی ، حق برخورداری از بهداشت عمومی ، حق برخورداری از آموزش فراگیر و عمومی ، حق برخورداری از حمایت قانون ، حق برخورداری از رفتار برابر در مقابل دستگاه قضایی ، حق داشتن دستمزد عادلانه ، حق داشتن استراحت ، تفریح و اوقات فراغت ، حق زنان در برخورداری از رفتار برابر با مردان ، حق برخورد مبتنی بر کرامت انسانی و رعایت حقوق طبیعی از طرف حکومت ، حق برخورداری از آزادی تجمع برای اعتراض مسالمت آمیز و حقوقی مشابه . شهروند فردی است که از حقوق ذکر شده بطور نسبی برخوردار باشد .
  3. حقوق سیاسی : حق دسترسی برابر به مناصب حکومتی ، حق برخورداری از مشارکت سیاسی نهادمند ، حق تشکیل حزب برای شرکت در تصمیم سازی سیاسی ، حق برخورداری از انتخابات منظم ادواری ، آزاد و سالم ، برخورداری از حق عزل حاکمان از طریق مکانیسم های دمکراتیک ، حق داشتن امنیت سیاسی ، حق نقد حاکمان از طریق نهادینه سازی آزادی بیان .

حقوق سیاسی به عنوان حقوق عالی شهروندی تعریف می شود . رعایت یا عدم رعایت حقوق گفته شده با ماهیت نظام های سیاسی ارتباط مستقیم دارد و بدون برخورداری از این حقوق شهروندی دچار شک و تردید می گردد .

یکی از مباحث عمده که مورد توجه یورگن هابرماس بوده بحث حوزه عمومی است که این بحث آنقدر مورد توجه هابرماس بوده که منجر به انتشار کتابی به نام « تحول ساختاری حوزه عمومی » از جانب وی گردیده است .هابرماس خود درمورد حوزه عمومی می گوید : ساختار گستره همگانی مجموعه ای است از شرایط اجتماعی برای ایجاد و ارتقا خواست دموکراتیک از نظر سیاسی…. سیاستگذاری عقلانی بدون مشارکت دموکراتیک مردم قابل اجرا نیست ، برای چنین مشارکتی شرکت در انتخابات آزاد سیاسی لازم است ، ولی کافی نیست . دستیابی به چنین مشارکتی باید از طریق فرآیندها و باید جزئی جدایی ناپذیر از فضای عمومی اجتماع باشند و در عین حال قابلیت دریافت امواج روابط سیاسی را نیز داشته باشند. ولی آراء عمومی خود باید با استفاده از گفتگو وتبادل نظر ساخته شوند تا بتوانند نفوذی عقلانی بر سیاست داشته باشند ، پس باید دارای گستره همگانی سیاسی ای باشیم که ساختاری بازدارنده باشد ( جهانبگلو،۱۳۷۴) . آنچه موجب جلب نظر هابرماس به مقوله حوزه عمومی در گذشته و حال شده است ، اهمیت این مفهوم به عنوان اساس نقد جامعه مبتنی بر اصول دمکراتیک بوده است . حوزه عمومی عرصه ایست که در آن افراد به منظور مشارکت در مباحث باز و علنی گرد هم می آیند . حوزه عمومی مقوله ای ساختاریست که ریشه در حوزه خصوصی دارد و به واسطه گفتگو و مذاکره شهروندان درباره مسائل عمومی تشکیل می شود (هولاب ، ۱۳۸۳:۲۶ ). هابرماس  حوزه عمومی را عرصه یا قلمروی از حیات اجتماعی می داند که در آن می توان مسائل موضوعات مورد علاقه عمومی را به بحث گذاشت ، عرصه ای که در آن می توان اختلاف نظر و تضارب آراء و افکار را از طریق بحث و استدلال منطقی و نه از طریق توسل به جزمیات جاافتاده و یا با توسل به احکام جزمی سنتی صادره از سوی عرف و عادات حل نمود                     ( نوذری ، ۱۳۸۶ :۴۳۴ ) . حوزه عمومی ادبی که به نظر هابرماس صورت اولیه حوزه عمومی سیاسی یعنی حوزه عمومی معطوف به مسائلی سیاستگذاری دولتی را بدست میدهد،  نه با مسائلی حکومتی بلکه با امور فرهنگی سرو کار دارد . حوزه عمومی در شکل بورژوایی و نوع سیاسی آن به عنوان نهاد میانجی بین علایق خصوصی و قدرت عمومی قرار دارد . هابرماس با تأثیر از پارسونز حوزه عمومی را به عنوان سیستمی فرض کرده که دارای سه عنصر اساسی ( ساختار ، کارکرد ، فرایند ( دگرگونی ) است .

در انتهای این بحث ، هابرماس دگرگونی ساختاری حوزه عمومی را مطرح می کند که این دگرگونی به صورت گرایش دوجانبه حوزه عمومی و خصوصی به ادغام و شکل گیری یک نوع مداخله گرایی نوین دولت در جامعه مدنی ، دگرگونی کارکردهای سیاسی حوزه عمومی ، تمرکزگرایی دولتی در سرمایه گذاری ، خصوصی شدن حقوق عمومی، ادغام دولت و نهادهای اجتماعی در قالب کلیت کارکردی واحد و جدایی حوزه بازتولید اجتماعی از حوزه خانواده مورد بررسی قرار گرفته است که در نهایت این دگرگونیها منجر به افول و فروپاشی حوزه عمومی می شود که پس از فروپاشی ، حوزه عمومی در خدمت صنعت تبلیغات در    می آید . فروپاشی حوزه عمومی به علت دخالت دولت در امور خصوصی و حل و جذب شدن جامعه در درون دولت صورت می گیرد . چرا که پیدایش حوزه عمومی نتیجه تفکیک آشکار و روشن حوزه خصوصی و قدرت عمومی بود ، نفوذ متقابل این دو در هم به صورت جبری حوزه عمومی را نابود میکند . نقشی که حوزه عمومی در حیات فکری جامعه ایفا کرده بود اینک به دیگر نهادهایی که صورت ظاهری از یک حوزه عمومی به شیوه ای مخدوش را باز تولید می کند ، منتقل می شود .

در عصر فعلی آنچه جایگزین حوزه عمومی قدیمی شده « حوزه خصوصی » ای است که صرفاً مبدل به فعالیت اجتماعی شد .

۲-۷-۱-۹ تلفیق و ترکیب نظریه های اجتماعی شهروندی

در این جا باید به این نکته اشاره داشت که سه گانه های نظریه اجتماعی شهروندی که تا اینجا ذکر شد اگر چه در بسیاری از تحقیقات به عنوان « نظریه های مبنایی » مورد استفاده قرار می گیرند ولی در تحقیق حاضر بدلیل اینکه در مطالعات شهروندی با توجه به ماهیت مفهوم / پدیده شهروندی و به تبع آن وارسی این مقوله و نقش و تأثیر تلویزیون بر نگرش به این پدیده مطرح می باشد ، می باید از یک چشم انداز نظری گسترده استفاده کرد . در نتیجه در این تحقیق سعی شده است که از بین نظریه های اجتماعی مطرح در شهروندی از نظریه کانونی مارشال استفاده شود .

 

۲-۸ چارچوب نظری

۲-۸-۱ نظریه اجتماعی شهروندی کانونی مارشال

یکی از نظریه های اجتماعی شهروندی سه گانه ، نظریه شهروندی کانونی است که از آن  تی. اچ.مارشال است . این نظریه دست کم از چند جهت برای مطالعات اجتماعی شهروندی سودمند است : اول ، به عنوان یک نظریه اجتماعی شهروندی ، کانون گسترشهای نظری جدی در زمینه صورت بندیهای تئوریک شهروندی در نظریه سیاسی اجتماعی مدرن محسوب می شود ؛ دوم ، این نظریه حاوی ایده های تئوریک برای جامعه شناسی نظری شهروندی ( تعریف مفهوم شهروندی از دیدگاه نظریه اجتماعی و سیاسی مدرن ) است ؛ سوم ، نظریه اجتماعی شهروندی مارشال تحول جامعه شناسی تاریخی شهروندی در غرب را نشان می دهد و در حال حاضر نیز بسیار پر نفوذ است .

نظریه اجتماعی شهروندی کانونی مارشال واکنشی سیاسی لیبرال به رابطه میان دموکراسی و سرمایه داری در جامعه مدرن است . مارشال با بسط نظریه شهروندی در پی به سازش کشاندن و ایجاد مصالحه میان دموکراسی ( با مقوله محوری شهروندی ) و پیامدها و تبعات اجتماعی سرمایه داری (با مقوله محوری طبقه اجتماعی ) بود.روی هم پاسخ مارشال به این مسأله قد علم کردن سرمایه داری در برابر دموکراسی ، طرح نقش و جایگاه دولت رفاه در بسط و گسترش و نهادینه کردن ارزشهای دموکراسی لیبرال بویژه شهروندی بود . در نزد مارشال دولت رفاه تأثیرات منفی ناشی از وجود طبقات اجتماعی و هم چنین وجود تفاوت های طبقاتی برای شاخص های زندگی افراد را از طریق تقویت تعهد افراد به نظام اجتماعی محدود می کند . بدین منظور مارشال از مفهوم شهروندی برای تحلیل جامعه شناختی مسائل مربوط به سیاست گذاریهای اجتماعی در جوامع مدرن استفاده می کند .موضوع محوری اثر برجسته وی با عنوان « طبقه ، شهروندی و توسعه اجتماعی » (۱۹۶۴) نیز به بررسی چنین مقوله ای می پردازد . به طور خلاصه نظریه شهروندی مارشال ، که نقطه عزیمت نظریه های شهروندی معاصر نیز محسوب می گردد ، حاوی چند مضمون کلیدی است که عبارتند از : تعریف شهروندی به عنوان پایگاه اجتماعی ، گسترش تاریخی شهروندی سده های ۱۸ تا ۲۰ و شکل گیری و ابعاد سه گانه شهروندی . marshal,1964,chap4))

۲-۸-۱-۱ تعریف شهروندی

مارشال شهروندی را پایگاهی میداند که به تمام افرادی که عضو تمام عیار اجتماعی هستند داده شده است . این افراد همگی از جایگاه برابر و حقوق ،وظایف و تکالیف متناسب با این پایگاه برخوردارند . هیچ اصل فراشمولی برای تعیین حقوق و وظایف شهروندی وجود ندارد . حقوق و وظایف شهروندی نیز به موجب قانون تثبیت و حمایت می شود . از نظر مارشال شهروندی به این معنا در رژیم های دموکراتیک بموازات گسترش دموکراسی رشد و گسترش می یابد تا آن که سرانجام توسعه ای مشخص پیدا می کند .

۲-۸-۱-۲ گسترش تاریخی شهروندی

مارشال معتقد است که حقوق شهروندی طی ۲۵۰ سال گذشته در غرب مراحل تکامل و تحول تاریخی خاصی را پشت سرگذاشته است .. بر این اساس« شهروندی مدنی حقوقی » ( حق برخورداری از آزادی ، آزادی بیان ، آزادی مذهب ، آزادی مالکیت ، آزادی اندیشه و مانند آن ) در سده ۱۷ میلادی و در واکنش به مطلق گرایی سیاسی صورت گرفته است و از طریق تحول در نظام حقوقی ( دسترسی به دادگاهها و حق برخورداری از قضاوت عادلانه ) شکل گرفته است . « شهروندی سیاسی » ( شامل حق برخورداری از رأی و حق مشارکت سیاسی در زندگی سیاسی اجتماعی ) در سده ۱۸ و ۱۹ میلادی رخ داده است و ناشی از تحولات و دگرگونیها و نهادسازیهایی در نظام سیاسی از جمله تحول در دموکراسی و پارلمانتاریزم بوده است . اما « شهروندی اجتماعی » که در سده ۲۰ میلادی شاهد آن هستیم و با حق برخورداری از رفاه ارتباط دارد .( حق برخوردای از رفاه و خدمات اجتماعی ، حق اشتغال ، حق آموزش ، حق برخورداری از  امنیت ، حق برخورداری از بیمه های اجتماعی و مانند آن ) ناشی از تحولات در نظام اجتماعی فرهنگی است و بیشتر با پیدایی دولت های رفاه ارتباط تنگاتنگ دارد .در مجوع شهروندی سه بُعد کاملاً مشخص پیدا کرده است : مدنی ،سیاسی و اجتماعی  .

 

۲-۸-۱-۳ ابعاد سه گانه شهروندی

در تحلیل جامعه شناسی تاریخی مارشال از شکل گیری ابعاد سه گانه شهروندی هر کدام از این ابعاد با نوع خاصی از حقوق شهروندی مشخص می شوند :

 

 

 

الف . حق آزادی و شهروندی مدنی

یکی از حقوق سه گانه شهروندی” حق آزادی”  است که به معنای برخورداری از حق آزادی بیان ، آزادی اندیشه، آزادی مالکیت ، آزادی انتخاب مذهب ، آزادی قلم و امثال اینها است . در نظریه مارشال « شهروندی مدنی » ناظر به برخورداری از حق آزادی با چنین مصادیقی است .

حق مشارکت

دومین حق شهروندی حق مشارکت است که به معنای برخورداری از حق رأی و شرکت در انتخابات و مشارکت کردن در امور سیاسی جامعه است . مارشال « شهروندی سیاسی » را با چنین حقی نسبت می دهد .

حق رفاه

و بالاخره سومین بُعد از حقوق شهروندی حق رفاه است که به معنای برخورداری از تأمین اجتماعی ، امنیت اجتماعی ، بهداشت و آموزش همگانی می باشد . در نظریه مارشال         « شهروندی اجتماعی » به مفهوم برخورداری جامعه از حق رفاه است.

در پایان جهت گیری های نظری کلیدی در این نظریه را بصورت زیر می توان مرتب کرد :

اول : « شهروندی » یک پایگاه ، منزلت و شأن اجتماعی است که جامعه آنرا به تمامی افرادی که عضو تمام عیار اجتماع هستند اعطا نموده است . تمامی این افراد از جایگاه برابر و حقوق و وظایف متناسب با این جایگاه اجتماعی برخوردارند . هیچ اصل فراشمولی برای تعیین حقوق و وظایف شهروندی وجود ندارد مگر اینکه جوامعی که در آنها شهروندی به عنوان یک نهاد اجتماعی گسترش یافته است . برداشت و انگاره ها و آرمانهایشان را از شهروند مطلوب بیافرینند . اما در عین حال شهروندی بصورت فراگیر آن دارای حقوق و وظایفی است که به موجب قانون حمایت می شود .

دوم : شهروندی به عنوان یک پایگاه شأن و منزلت اجتماعی « مستلزم برخورداری از سه حق کلیدی و اساسی است : حق برخورداری از آزادی ؛ حق مشارکت و حق برخورداری از رفاه .

سوم : شهروندی براین اساس دارای سه بُعد است : شهروندی حقوقی – مدنی ، شهروندی سیاسی، شهروندی اجتماعی.

چهارم : هر کدام از ابعاد سه گانه شهروندی با یکی از « سه گانه های حقوقی » مرتبط اند : شهروندی حقوقی – مدنی با حق برخورداری از آزادی ؛ شهروندی سیاسی با حق مشارکت نمودن در جامعه ؛ شهروندی اجتماعی با حق برخورداری از رفاه .

پنجم : ابعاد سه گانه شهروندی و سه گانه حقوق شهروندی از حیث تاریخی اجتماعی با نهادسازیهای اجتماعی سیاسی حقوقی و فرهنگی پیوند دارند .

 

 

نظریه شهروندی کانونی مارشال

 

نظریه های اجتماعی شهروندی کلاسیک و مدرن

 

نظریه اجنماعی شهروندی        نظریه اجتماعی شهروندی         نظریه اجتماعی شهروندی

(تلویحی )                            ( کانونی )                            ( فراگیر )

 

 

شهروندی = پایگاه – منزلت – شأن اجتماعی اعطا شده از سوی جامعه

به افرادی که عضو تمام عیار اجتماع شان هستند .

شهروندی =جایگاه برابر + حقوق و وظایف متناسب با جایگاه

شهروندی = حقوق + وظایف  + حمایت قانون و نظام سیاسی

 

 

 

 

 

حق برخورداری از آزادی         حق مشارکت                          حق برخورداری از رفاه

۲-۹ نظریه پرورش

یکی دیگر از تئوریهای مورد رجوع در این تحقیق ، تئوری پرورش است . بر پایه تحقیقات روی مخاطبان فرض تئوری این است که بین ساعات تماشای تلویزیون و واقعیت پنداری در برنامه های تلویزیونی ارتباط مستقیم وجود دارد .

جرج گربنر مبدع این تئوری بر اساس اطلاعات بدست آمده از تحلیل محتوا و بررسی مخاطبان نظریه ای در مورد ارتباط رسانه های جمعی با فرهنگی که در آن قرار دارند مطرح نمود . بدین معنا که رسانه مروج نگرشها و ارزشهای یک فرهنگ است . البته رسانه ها نگرشها و ارزشهای فرهنگی را پدید نمی آورند ، زیرا این فرهنگ در جامعه وجود دارد . کار رسانه این است که آنچه را در جامعه وجود دارد تبلیغ کند ، به پخش آن یاری رساند ، آن ارزشها را وارد فرهنگ مردم دیگر کند و در نهایت جهان شبه واقعیت را بوجود آورد .                 (اعزازی ، ۱۳۷۹: ۴۲ ) بر اساس تئوری پرورش رسانه ها بویژه تلویزیون در شکل دادن به عقاید و نگرشها و رفتار تأثیرات اساسی دارد . وی با اشاره به حجم عظیمی از تحقیقات انجام شده درباره تأثیرات رسانه تلویزیون توضیح می دهد که این تحقیقات معمولاً با تکیه بر مدلهای تئوریکی و شیوه های روش شناختی در حوزه بازاریابی و اقناع انجام شده است و هزینه های هنگفت و تلاشهای زیادی به تغییر نگرش و رفتارهای مردم از طریق تلویزیون پرداخته است ، ولی به فهم جنبه های متمایز تأثیرات تلویزیون نپرداخته است . این جنبه ها شامل مواجهه گسترده ، طولانی مدت و مشترک عامه های وسیع و ناهمگن که در معرض تولید و توزیع توده ای پیامهای رسانه قرار دارند ، نشده است. (گربنر ،۱۹۸۶ : ۲۱)

این تئوری مدعی است که تلویزیون می تواند در طولانی مدت در تغییر نگرشها مؤثر واقع شود . گربنر Gerbner et al,1980 )) ، مورگان(Morgan,1982,1987) ،مورگان و الکساندر Morgan&Alexandr , et, al ,1990 ) ) ، در مطالعات طولی روی جوانان نفوذ مستقل تلویزیون روی نگرشها و رفتارها را در طول زمان نشان دادند . گربنر معتقد است بینندگان پرمصرف تلویزیون اطلاعات و ایده ها را رده بندی کرده و تأثیر این در معرض رسانه بودن چیزی را تولید می کند که وی آنرا پرورش می نامد. (سروین،تنکارد،۱۹۹۲ : ۲۴۹ )

ون دروورت (۱۹۸۶ ) می گوید که تئوری پرورش اساساً یک تئوری سوزن تزریقی است بدون مداخله هرنوع متغیر مداخله گر ، فرض شده است که تماشاگر بطور نمادین به تماشای مقدار زیادی از برنامه ها آغشته شده است . (ماتینز ، ۱۹۹۲ : ۱۴ )

طبق تئوری پرورش تماشای زیاد تلویزیون موجب پرئرش دریافتها و برداشتهایی از واقعیت می شود که با جهان بینی عرضه شده در برنامه های تلویزیونی هماهنگی دارد و لذا مستقیماً با جامعه پذیری مرتبط است . گربنر ادعا می کند که تلویزیون یکی از نیروهای جامعه- پذیری است.(شرام ، ۱۹۹۶ : ۴۹۰ )

 

۲-۹-۱ روش تحقیق در نظریه پرورش

در مطالعات پرورش ، محققین سعی می کنند تا تأثیر تلویزیون را روی شناخت واقعیت اجتماعی با پرسش از افراد از طریق برآورد رواج میان افعال خشن یا درصد شاغلین در مشاغلی مثل پزشکی و وکالت در دنیای واقعی بفهمند . بین میزان تماشا و برآوردی که افراد می نمایند رابطه مثبت وجود دارد ( شرام،۱۹۹۶ : ۸۷ ).تماشای تلویزیون یکی از متغیرهایی است که ادراک و شناخت مخاطب را نسبت به میزان رواج پدیده هایی مثل خشونت در دنیای واقعی ، حتی پس از وارد کردن و آزمون متغیرهای کنترل پیش بینی می کند . بنابراین پیامهای تلویزیون روی ساخت واقعیت اجتماعی اثر می گذارند . این ساخت ، فرضیه پرورش نامیده می شود. ( تان ،۱۹۹۷ : ۸۹ )در تحقیقات متعدد گربنر یافت که بینندگان کم مصرف و پر مصرف تلویزیون ، نوعاً جوابهای متفاوتی به سؤالات مربوط به مثلاً میزان رواج خشونت یا درصد افراد شاغل در مشاغل گوناگون در جامعه می دهند بعلاوه اینکه پاسخهای بینندگان پرمصرف اغلب شبیه به آن چیزی است که تلویزیون نشان می دهد .

در بررسی روش این تئوری از پاسخگویان سؤالاتی در خصوص واقعیت اجتماعی پرسیده می شود و سپس از آنها خواسته می شود یکی از دو پاسخ ممکن را علامت بزنند . یکی از این پاسخها ( پاسخ تلویزیونی ) با طریقی که پدیده ها در تلویزیون نمایش داده می شوند هماهنگ تر است و پاسخ دیگر ( پاسخ جهان واقعی ) بیشتر با وضعیت موجود در زندگی واقعی شباهت دارد . بعنوان مثال یکی از بررسیهایی که بین ۴۵۰ نفر از دانش آموزان نیوجرسی صورت گرفت نشان می دهد که ۷۳% دانش آموزانی که تماشاگر پرو پا قرص تلویزیون بودند، در پاسخ به اینکه از آنها خواسته شده تعداد افراد درگیر در ماجراهای خشونت آمیز را در طول هفته معمولی تخمین بزنند ، گزینه پاسخ تلویزیونی را انتخاب کردند . یعنی برآورد آنها از تعداد افرادی که در طول یک هفته در اعمال خشونت آمیز درگیر می شوند ، نزدیک به میزانی بود که تلویزیون از افراد درگیر در اعمال خشن در طی یک هفته نشان می دهد در حالیکه در مقایسه با آنها فقط ۶۴ % از دانش آموزانی که کم تلویزیون تماشا می کردند ، اینگونه پاسخ دادند ( دومینیک ،۱۳۷۸ :۱۱۲ )

هر نوع آزمون پرورش حداقل به دو متغیر در برخی اشکال متنوع نیاز دارد :

  1. پرورش ( یک تخمین یا یک باور )
  2. مواجهه با تلویزیون

دسته ای از مطالعات پرورش به بررسی اثر تلویزیون بر نگرشها بویژه نگرشهای سیاسی – اجتماعی متمرکز است . پوتر مثالهایی از آنها آورده است : موافقت با اعمال خشن پلیس و یا سوگیری بر علیه آزادی های مدنی، نگرش به سیاهان ، کمونیسم و آزادی بیان ، مالیات ، درک از سیاهان ، نگرش نسبت به جداسازی سیاهان ،سقط جنین ، آزادی بیان ، نزادپرستی ، ماری جوانا ، بردباری جنسی و خود ابرازی سیاسی، تعهد به دیگران ، ارتباطات میان فردی،  کارآیی سیاسی و امنیت. تحقیقات اندکی نیز در تئوری پرورش در حوزه ارزشها انجام شده است. چنانکه ریمروروزن گرین (۱۹۹۰ ) به ماتریالیسم و پست ماتریالیسم توجه کردند . پوتر (۱۹۹۰ ) روی برنامه های تلویزیون و ارزشهایی که نوجوانان از آ« یاد می گیرند متمرکز شد ( پوتر، ۱۹۹۴ : ۷).

بحث اصلی گربنر این است که تلویزیون یک دیدگاه جهانی را پرورش می دهد یا خلق   می کند که احتمالاً غیر صحیح است اما براحتی برای ما واقعی می شود، زیرا که ما باور داریم واقعی است و پایه قضاوت ما از خودمان و از دنیای اطرافمان می شود .

۲-۹-۲ انتقادات به نظریه پرورش

یکی از انتقادات عمده به نظریه پرورش این است که این نظریه بر متغیرهای دیگر نظارت کافی ندارد . مسأله این است که بینندگان پرمصرف و کم مصرف تلویزیون جدای از میزان عادت تماشای تلویزیون از جهت متغیرهای دیگر اجتماعی – اقتصادی نیز با هم تفاوت دارند . در نتیجه عواملی غیر از تماشای تلویزیون می تواند بر تفاوت برداشتها و نگرشهای این گروه مؤثر باشند . گربنر مشاهده کرد که تفاوت بین بینندگان پرمصرف و کم مصرف تلویزیون از متغیرهایی مثل سن ، جنس ، تحصیلات و خواندن اخبار ناشی می شود . لذا سعی کرد تا آن متغیرها را کنترل کند ( سروین ، ۱۹۹۲ : ۲۴۹ ) .

زمانی که عوامل خاصی که ظاهراً رابطه علت و معمولی دارند ( مثل سن ، جنس ، سطح تحصیلات ) بنحو تک تک از نظر آماری کنترل شوند ، همبستگی بین تماشای تلویزیون و نگرشها و باورها از نظر آماری قدری ضعیف می شود .

محققین نتیجه می گیرند که نمی توانیم بگوییم رابطه ای وجود ندارد . در واقع تحقیقات اخیر نشان می دهد که در بین زیر گروههای خاصی اثر پرورشی مشاهده می شود . در حالیکه در بین سایر گروهها چنین اثری دیده نمی شود ( دومینیک ، ۱۳۷۸ : ۱۱۴). بدین لحاظ گربنر با افزودن دو مفهوم روند کلی و تشدید در تئوری تجدید نظر نمود .  روند کلی بدین معنی است که ظاهراً تفاوتهای ناشی از عوامل فرهنگی و اجتماعی در بین تماشاگران پرو پا قرص تلویزیون رو به کاهش می گذارد و تماشای زیاد به همگرایی دیدگاهها و نگرشها در گروهها می انجامد . برای مثال تماشاگران پرمصرف در هردو مقوله درآمد پایین و درآمد بالا در این نظر که ترس از جنایت یک مشکل بسیار جدی است ، سهیم هستند. (مهدیزاده ،۱۳۸۱ : ۴۰ )

نظریه پردازان پرورش معتقدند که یک جریان فرهنگی با چهارچوبی منسجم یا دانشی که متضمن مفاهیم و معانی عام است وجود دارد که ناشی از مواجهه با کل برنامه های تلویزیونی است و نه مواجهه با برنامه های انتخابی و فردی . پرورش به دو طریق رخ میدهد : اولین طریق آن یک جریان اصلی یا یک روند کلی است که با تماشای تلویزیون بویژه در میان تماشاگران پرمصرف رخ می دهد . نمادهای تلویزیون در میان تماشاگران پرمصرف بر سایر منابع اطلاعات و عقاید درباره دنیا مسلط هستند . مردم واقعیات اجتماعی را درونی می کنند و در جهت روند کلی که واقعیت مسلط فرهنگی است ، حرکت می کنند. واقعیتی که با واقعیت نمایش داده شده در تلویزیون هماهنگ است تا با واقعیات عینی. (باران،دیویس ، ۲۰۰۰ : ۳۱۵ )

روند کلی یا جریان اصلی نوع غالب نگرشها ، باورها ، ارزشها و اعمالی است که معمولی- ترین ، کارکردی ترین و ثابت ترین جریان متعارف را از معانی و فرضهای مشترک ارائه    می دهد . تلویزیون ، کانال ساختن جریان متعارفی از فرهنگ است ، تفاوتهای فرهنگی ، اجتماعی و سیاسی در پاسخهای تماشاگران پرمصرف در گروههای مختلف اجتماعی کاهش یافته و تفاوتهای منطقه ای ، ایدئولوژی های سیاسی و تفاوتهای اقتصادی – اجتماعی تأثیر کمتری روی نگرشها و باورهای تماشگران پرمصرف دارد . با روند کلی همگنی نسبی ، جذب شدن دیدگاههای متنوع و همگرایی آشکار بر پایه الگوهایی فراگیرتر از دنیای تلویزیون رخ می دهد ( گربنر ،۱۹۹۴ : ۲۸ ).

روند کلی هنگامی بیشترین تأثیر را روی قضاوتهای افراد می گذارد که تجربه مستقیم کمتری با پدیده ها داشته باشند . بعنوان مثال آنها که تجربه مستقیم ( واقعی ) کمتری را با خشونت و جنایت دارند احتمالاً بیشتر از نمایشهای جنایی تلویزیون تأثیر می پذیرند تا آنهایی که تجربه مستقیمی از جنایت دارند . زیرا که اطلاعات ناشی از تجربه مستقیم ممکن است اطلاعات حاصل از تلویزیون را صرفنظر از سطح مواجهه در خود مستحیل نماید. تئوری پرورش در ساده ترین شکل آن اشاره دارد که تجربه غیر مستقیم بدست آمده از تماشای تلویزیون جای تجربه مستقیم را بعنوان پایه اساسی برای توسعه باورهای اجتماعی خواهد گرفت .  ( شرام ،دارماتین ،۲۰۰۱ : ۱۹۳ )

دومین طریق پرورش باعث ظهور تشدید می شود . تشدید منظور آن وضعیتی است که در آن تجارب پاسخگویان در زندگی واقعی با تجارب تصویر شده در جهان تلویزیون هماهنگ است و ظاهراً این وضعیت اثر پرورشی را بیشتر می کند . برای مثال تماشاگران پرمصرف هم در میان مردان و هم زنان ، احتمالاً بیشتر از تماشاگران کم مصرف موافقند که ترس از جنایت یک مشکل جدی است اما در همان گروهی که موافقند قویترینشان زنانی هستند که زیاد تلویزیون تماشا می کنند زیرا که آسیب پذیری ویژه زنها در جنایت با تصویر پر از جنایتی که در تلویزیون ارائه می شود ، تشدید می شود ویا رابطه بین میزان تماشای تلویزیون و ادراک خشونت در میان اقلیتها در آمریکا شدیدتر است ،زیرا در فیلمها و     برنامه ها بیشتر اقلیتها قربانی خشونت هستند ،در واقع تشدید تجانس میان واقعیت نمایش داده شده از تلویزیون با واقعیت اجتماعی است .چنین پیامهایی با شدت بیشتری ( دوبرابر ) توسط بینندگانی که در محله هایی پر از خشونت زندگی می کنند ، درک می شود . این پدیده در میان افراد گروههای اجتماعی خاص مانند زنان ، اقلیتهای قومی و افراد با وضعیت اقتصادی نامساعد که تمایل دارند تا خطر وجود خشونت و حمله را در محیط اجتماعی خویش اغراق نمایند بویژه هنگامیکه محیط اجتماعی آنها با پدیده هایی مانند نژادگرایی ، جنسیت گرایی ، آسیب پذیریهای فیزیکی همراه می شود ، با پیامهای تلویزیون تشدید     می گردد . تشدید اشاره می کند مردمی که تجارب زندگیشان بیشتر هماهنگ و موافق با تجارب نمایش داده شده در تلویزیون است ،. بیشترین تأثیر را خواهند پذیرفت . هنگامی که تجارب شخصی تماشاگر ، با جنایت و خشونت درگیر است ، تماشاگران پرمصرف     برنامه های تلویزیونی ممکن است بیشتر پیش بینی کنند که قربانی جنایت خواهند شد .           (مهدیزاده ،۱۳۸۱ :۴۲ )اکنون تئوری ادعا می کند که با دیگر متغیرها در کنش متقابل است . در این تئوری میزان تماشای تلویزیون ( در معرض تلویزیون بودن / مواجهه با تلویزیون ) متغیر مستقلی است که در میان تماشاگران پرمصرف به ایجاد هماهنگی در نگرشها و گرایشات می انجامد . تماشای تلویزیون از سالهای اولیه عمر حتی قبل از اینکه اطفال بتوانند بخوانند یا حرف بزنند شروع می شود . تلویزیون دیدگاهها را نسبت به جهان و سبک زندگی ، شکل می بخشد . تلویزیون انسان را به یک دنیای وسیعتری ارتباط می دهد . افراد با ویژگیهای اجتماعی ، روانشناختی ، استعدادها و جهان بینی ها از تلویزیون بعنوان وسیله عمده ای در مشارکت فرهنگی استفاده می کنند . مردم مواجهه با پیامهای تلویزیون را بعنوان منبع مسلط در سرگرمی و اطلاع رسانی ادامه می دهند ، پیامهای تکراری بوده و ارزشها و دیدگاههای خاصی را پرورش می دهد . (مهدیزاده ،۱۳۸۱ :۴۲ )

۲-۱۰ رویکرد استفاده و رضامندی

شروع تحقیقات در زمینه استفاده و رضامندی از رسانه ها را می توان اوایل دهه ۱۹۴۰ دانست . هرزوک (۱۹۴۴ ) به عنوان بخشی از طرح تحقیقی در زمینه وسایل ارتباط جمعی ، که توسط لازارسفلد طراحی شده بود ، دست به کار یافتن رضامندی شنودگان رادیو از برنامه هایی نظیر سریال ها ، مسابقات و .. شد . همزمان و پس از آن ، تحقیقات دیگری دراین زمینه انجام شد که از بین آنها می توان به تحقیق ساچمن در مورد انگیزه های مخاطبان برای توجه عمیق به موسیقی رادیو ، بررسی ولف و فیسک در زمینه شکل گیری توجه کودکان و نوجوانان به مجلات مصور و برلسون در زمینه روزنامه خوانی اشاره کرد. برای اولین بار لاسول چهار کارکرد را در سطح کلان جامعه شناختی برای رسانه ها برشمرد که از آن به عنوان تعبیر چهار کارکردی رسانه ای نام برده می شود و پس از آن رایت نظرهای لاسول را تکامل بخشید و آن را به سطوح خرد و کلان جامعه شناختی تسری داد .

این نظرها موجب تحولاتی در رویکرد تحقیقاتی « استفاده از رسانه ها و رضامندی » شد .  این تفسیر چنین می گوید که رسانه ها بطور کلی برای جامعه و همچنین برای افراد و گروههای فرعی داخل جامعه ، چهار کارکرد دارند که عبارتند از : اطلاع رسانی ، ایجاد ارتباط ، سرگرمی و انتقال فرهنگ ( جامعه پذیری ) . از سوی دیگر کاتز ، گارویچ و هاس دیدگاه دیگری ارائه کرده اند که در آن سعی شده است کلیه فعالیت های خاصی که از تنوع زیاد نیز برخوردارند ، در برگرفته شوند .( سازمان جوانان ، ۱۳۸۵ :۶ )

در مرکز این دیدگاه ، این باور نهفته است که افراد از رسانه ها برای برقراری تماس ( یا در پاره ای موارد قطع تماس ) استفاده می کنند و به این وسیله می خواهند چه به صورت هدفمند و چه غیر هدفمند ، ارتباطات وحدت یافته خود را با دیگران ، که می تواند خود فرد، خانواده ، دوستان ، ملت و… باشند ، مرتبط سازند . برمبنای این دیدگاه ، تمامی صور رضامندی فرد از نیاز به « در ارتباط بودن»  ریشه می گیرد . در بررسی اثر رسانه ها از دیدگاه « استفاده و رضامندی » فردی که با ارتباط برقرار می کند ،در محور بررسی قرار دارد. طبق این رویکرد و بر خلاف تفسیرهای خواه سنتی و خواه جدید که مستقیم تر به اثر رسانه ها می پردازد ، یک پیام برای آنکه به طور بالقوه اثرگذار باشد ، مخاطب باید برای آن محل استفاده ای پیدا کند . به عبارت دیگر ، حتی پرقدرت ترین رسانه ها نیز نمی توانند برفردی اثر گذارند که بر مبنای ویژگی های اجتماعی و روان شناختی خود برای آن استفاده ای نمی یابد . ارزش ها ، علایق و وابستگی ها و نقش اجتماعی مخاطبان ، در استفاده از رسانه ، عواملی قدرتمند هستند . به سخن دیگر این علایق و ارزشهای خود زمینه ساز چیزهایی هستند که مخاطب برای دیدن و شنیدن انتخاب می کند . در نتیجه ، با درک انگیزه های فردی برای استفاده از رسانه ارتباطی می توان اثرات آن را تفسیر کرد .

واضعان ایده رویکرد استفاده و رضامندی معتقدند که مردم از رسانه ها استفاده می کنندتا به حالتی از خشنودی و رضایت برسند . درجه این خشنودی به نیازها و علایق فرد بستگی دارد . افراد هر اندازه بیشتر احساس کنند که محتوای واقعی نیاز آنها را برآورده می کند ، احتمال اینکه آن محتوا را انتخاب کنند بیشتر است . قبل از اینکه به ابعاد نظریه استفاده و رضامندی بپردازیم کمی از مخاطب رسانه بگوییم که اصلاً مخاطب رسانه کیست ؟

 

۲-۱۰-۱ مخاطب شناسی

مفهوم مخاطب مفهومی پویا و در عین حال پیچیده است . مخاطب پدیده ای است که ماهیت دوگانه دارد . مخاطبان ، هم محصول زمینه اجتماعی هستند و هم واکنشی نسبت به رسانه ها و در بیشتر مواقع نیز حاصل برآیندی از این دو خاستگاه ( اجتماع و رسانه ) . لذا در بررسی مخاطب دو نگاه عمده وجود دارد : یکی از سوی جامعه و دیگری از دیدگاه رسانه .

مخاطبان را می توان به شیوه های متفاوت تعریف کرد :

  • با تکیه بر مکان ، مانند مورد رسانه های محلی؛
  • بر اساس مردم ، مانند هنگامی که رسانه ای به واسطه مقبولیتش برای یک گروه سنی یا مقوله جنسیتی یا اعتقاد سیاسی تعریف می شود ؛
  • با توجه به نوع خاص رسانه یا کانال ارتباطی مربوطه ( ترکیبی از فن آوری و سازمان ارتباطی )
  • با استفاده از نوع محتوا
  • یا بر اساس زمان ، مانند زمان استفاده رسانه و..

راستی مخاطب رسانه کیست ؟ به چه کسی یا کسانی مخاطب رسانه می گویند ؟ مخاطب افراد یا گروههایی از افرادند که انفرادی یا دسته جمعی پیامهایی را بویژه از رسانه های جمعی دریافت می دارند . این اصطلاح در ابتدا و در اصل به گروههایی از مردم که برای شنیدن یک گفتار ، سخنرانی یا بحث در یکجا جمع می شدند گفته می شد . پس در معنای ظاهری و ساده مخاطبان رسانه ها عبارتند از : مجموعه افرادی که خوانندگان ، شنودگان یا بینندگان رسانه های گوناگون ، یکی از کانالهای رسانه ای یا قسمت هایی از محتوای آن ها را تشکیل می دهند (عالی زاد ،۱۳۸۷ :۶ ).

رویکرد « استفاده و رضامندی از رسانه ها » براین پایه استوار است که مخاطب رسانه فعال است و رسانه و محتوای آن را انتخاب و به طرق مختلف از آن استفاده می کند . به سخن دیگر ، این نظریه بر موارد زیر تأکید دارد :

  1. فعال بودن مخاطب به این معناست که هدف مخاطب ، تعیین کننده بخش قابل ملاحظه ای از الگوی استفاده از رسانه است.
  2. . به عبارت دیگر ، مخاطبان در رفتار ارتباطی خود دارای انگیزه و هدف هستند . این امر حتی در مواقعی که پیامگیر اظهار می دارد که از رسانه ها صرفاً برای گذراندن اوقات و یا احساس آرامش و یا رهایی از تنهایی استفاده می کند نیز صادق است .
  3. مخاطب تصمیم می گیرد که رسانه خاصی را انتخاب و از آن استفاده کند تا نیازها و خواسته های ویژه ای را ارضا کند .
  4. مخاطب در انتخاب رسانه خاص ، تحت نفوذ اثرات اجتماعی و زمینه روان شناختی محیط خود است .
  5. رسانه های گروهی برای جلب توجه، انتخاب شدن و مورد استفاده قرار گرفتن با یکدیگر رقابت می کنند.
  6. مخاطبان به خوبی قادرند ، دلایل خود را برای استفاده از یک رسانه ابراز دارند . به عبارت دیگر ، مردم به خوبی نسبت به علایق و انگیزه هایشان آگاهند و یا حداقل در صورتی که این علایق و انگیزه ها را به آنها ارائه کنیم ، میتوانند آن را بازشناسی نمایند . در نتیجه داده های بررسی هایی از این دست ، از خود افراد مخاطب گردآوری می شود.

۲-۱۱ نتیجه گیری

تحقیقات تئوری پرورش بیشتر در حوزه خشونت و تأثیرات آن بر نوجوانان و بزرگسالان است،ولی بر پایه این تئوری ، تأثیر برنامه های مختلف تلویزیون روی نگرشها و جهتگیریهای تماشاگران آزمون شده است . چنانکه یافته های تحقیق رابین ، پرس و تایلور توضیح داد که در مقایسه تماشاگران سریالهای روزانه نسبت به دیگران ، تمایل بیشتری داشتند که به نوعدوستی و صداقت در مردم نمره کمتری بدهند ، تماشاگران درامهای عصر ( که اغلب کنترل دیگران را توسط شخصیتهای قدرتمند نشان می دهد ) تمایل داشتند که دیدگاه منفی تری نسبت به کارایی( سودمندی ) سیاسی داشته باشند و تماشاگران نمایشهای حادثه ای و ماجرایی ، نگرانی بیشتری را از امنیت خودشان نشان می دادند . آنها یافتند که سن ، جنس ، پایگاه اقتصادی – اجتماعی ، قصد تماشا کردن ( برنامه ریزی برای تماشا ) و میزان واقعی بودن محتوای تلویزیون پیش بینی کننده های بهتری هستند تا مواجهه با تلویزیون . در انتها آنها نتیجه گرفتند که مخاطب تلویزیون ، مخاطب فعالی است . (سورین،تانکارد ، ۱۹۹۲ : ۲۵۱ )

بطور کلی دو رویکرد در مورد نظریه پرورش وجود دارد . رویکرد اول بر این باور است که تأثیر پرورش ضعیف اما مداوم و مستمر است نتایج همبستگیها ضعیف می باشد، اما بدلیل فراگیری و ثبات پیامها و حضور همه جایی رسانه ، تأثیر قدرتمند است .

رویکرد دوم معتقد است که تأثیر پرورش قوی است و ضعیف بودن همبستگیها بدلیل ضعف در اندازه گیری ها یا روش است .چنانکه مورگان و شاناهان با فرا تحلیل روی دو دهه تحقیق پرورش نشان دادند که تأثیرات پرورش معنادار است ( میانگین تأثیرات ۰۹% ) نویسندگان تنوع در یافته ها و نتایج پرورش را به خطای نمونه گیری نسبت دادند و عقیده دارند که علیرغم کوچک بودن میانگین ، با نتایج نباید بصورت جزئی و ناچیز برخورد شود.                                                      اخیراً در پژوهشهای تحلیل پرورش بر مشخص کردن شرایطی که به احتمال زیاد می توانند اثر پرورشی را تشدید کنند یا مانع ازآن بشوند ، تأکید می شود . ژوزف دومینیک معتقد است که اثر پرورشی ظاهراً برانگیزه تماشا مبتنی است . افرادی که صرفاً برای این تلویزیون تماشا می کنند که وقت بگذرانند یا این کار را از روی عادت انجام می دهند ، بیشتر از کسانیکه با انگیزه و برنامه ریزی به تماشای برنامه های تلویزیون می نشینند ، تحت تأثیر پرورش تلویزیون قرار می گیرند . بعلاوه این اثر وقتی که بیننده تصور کند که محتوای نمایشهای تلویزیونی واقعگرایانه است ، بیشتر است .مخاطبینی که با بدبینی به صحت و دقت برنامه های تلویزیونی می نگرند ، کمتر احتمال دارد که از اثر پرورشی آن تأثیر بردارند (دومینیک ،۱۳۷۸ :۱۱۵ ) بنابراین هدف و انگیزه تماشا و میزان اعتماد به رسانه از عوامل اساسی در تأثیر رسانه هستند . لذا از اینجا است که بحث مخاطب و فعالیت آن مطرح     می گردد . فعالیت مخاطب با توجه به انگیزه و هدف از تماشای برنامه و همچنین اعتماد وی به رسانه در میزان تأثیر پیامها در سالهای اخیر مورد مطالعه جدی قرار گرفت . محققین بسیاری نیز در بحث از تأثیرات نقش استفاده کننده از رسانه را در مصرف آن و تولید تأثیرات لحاظ نمودند و لذا با تأکید بر نقش مخاطب ، نظریه استفاده و خشنودی مورد توجه قرار گرفت . این نظریه کوشش کرده است تا الگوهای فردی استفاده از رسانه را بفهمد و معتقد است که سؤال ازاینکه چرا افراد خودشان را در معرض رسانه ویژه ای قرار می دهند به اندازه سؤال درباره تأثیرات مختلف رسانه مهم است .

 

 

 

 

برپایه تئوری تحقیق ، مدل زیر ارائه می گردد :

 

مدل تفضیلی

متغیرهای زمینه ای ( کنترل )

 

سن،جنس،وضعیت تأهل،وضعیت فعالیت،شغل،درآمد،تعدادافرادخانوارو…….

نگرش به حقوق شهروندی

حقوق مدنی :

حق آزادی ( آزادی بیان، آزادی اندیشه ، آزادی عقیده ، آزادی مذهب و…)

حقوق سیاسی :

حق مشارکت (حق رأی، حق فعالیت سیاسی)

حقوق اجتماعی :

حق رفاه (بیمه ، بهداشت ، تأمین اجتماعی ، اشتغال ، مسکن ، آموزش ، امنیت)

 

انگیزه تماشا

انتخابگری

اعتبار رسانه

                              متغیرهای واسط

مواجهه با تلویزیون

 

 

 

 

 

 

 

فرضیات تحقیق

فرضیه اصلی:

میان استفاده از تلویزیون با نگرش به حقوق شهروندی رابطه معناداری وجود دارد.

فرضیه های فرعی

  1. میان میزان تماشای تلویزیون ( کل ساعات تماشا ) با نگرش به حقوق شهروندی رابطه معناداری وجود دارد.
  2. میان نحوه تماشای تلویزیون با نگرش به حقوق شهروندی رابطه معناداری وجود دارد.
  3. میان میزان تماشا و نحوه تماشای تلویزیون با توجه به متغیرهای زمینه ای استفاده کنندگان ( سن،جنس،شغل و پایگاه اقتصادی- اجتماعی و…..) بانگرش به حقوق شهروندی رابطه معناداری وجود دارد.
  4. میان انتخاب آگاهانه و هدفمند برنامه های تلویزیون با میزان نگرش به حقوق شهروندی رابطه معناداری وجود دارد.
  5. میان اعتباررسانه تلویزیون با نگرش به حقوق شهروندی رابطه معناداری وجوددارد.
  6. میان انگیزه تماشای تلویزیون با نگرش به حقوق شهروندی رابطه معناداری وجود دارد.

 

فصل سوم

روش شناسی

۳-۱ واحد تحلیل[۱۱]

واحد تحلیل واحدی است که اطلاعات از آن گردآوری می شود ، واحدی که خصوصیات آن را توصیف می کنیم که غالباً در تحقیق پیمایش واحد تحلیل فرد است                      ( دواس ،۱۳۸۱ : ۴۱ ). واحد تحلیل ما در این تحقیق فرد است  . که شامل افراد ۶۴- ۲۰ساله بوده که به شیوه ای تصادفی انتخاب و مصاحبه می شوند .

 

۳-۲ معرفی جمعیت مورد مطالعه

در پژوهشهای علمی ، هدف اصلی آگاهی از واقعیات یک جامعه آماری ، در راستای اهداف پژوهش است . در تحقیقات اجتماعی به علل گوناگون ،مانند :محدود بودن تعداد واحدهای جامعه ، دشواری اندازه گیری ، از بین رفتن اطلاعات واحدهای جامعه در اثر اندازه گیری ، به دارازا کشیدن زمان مطالعه و رسیدن به نتایج، نیاز به هزینه زیاد و … نمی توان کلیه واحدهای جامعه مورد نظر را مطالعه کرد ، لذا به ناچار از روشهای نمونه گیری استفاده     می کنند، به این معنی که تعداد محدودی  از واحدهای جامعه را با روشهای علمی ، انتخاب و اندازه گیری را بر روی آنها انجام می دهند .

جمعیت مورد مطالعه این تحقیق ، خانوارهای ساکن در مناطق ۲۲ گانه شهر تهران می باشند.  همان طور که گفته شد در مطالعات سنجش نگرش واحد اصلی مطالعه فرد می باشد و شامل افراد ۶۴-۲۰ ساله گشتند که معمولاً در تحقیقات سنجش گرایشات و نگرشها مورد بررسی واقع می شوند( محسنی ، ۱۳۷۹ : ۴۳ ). با توجه به واحد نمونه گیری ، واحدهای مورد بررسی از هر خانوار ، سرپرست یا همسر سرپرست ، که حسب نمونه گیری زن ، یا مرد انتخاب می شود . در هر خانوار فقط با یک نفر به شیوه ای تصادفی مصاحبه می شود . زمان مصاحبه ساعت ۴ بعد از ظهر تعیین گردیده تا تمام افراد در منزل بوده و شانس مساوی در انتخاب شدن داشته باشند .

 

 ۳- ۳ ابزار جمع آوری داده ها

روش مطالعه این تحقیق ، روش پیمایش می باشد که روشی خاص در گردآوری و تحلیل داده است . ( دواس ، ۱۳۷۶ : ۱۵ ) . روش پيمايش يا زمينه يابي، جمعيت هاي كوچك و بزرگ (يا كل) را با انتخاب و مطالعه نمونه هاي منتخب از آن جامعه براي كشف ميزان نسبي شيوع، توزيع و روابط متقابل متغيرهاي روان شناختي و جامعه شناختي مورد بررسي قرار مي دهد ( دواس ، ۱۳۷۷: ۶۵). به گفته مارش ، پیمایش دقیقاً به معنی تکنیک خاصی در گردآوری اطلاعات نیست . هرچند عمدتاً از پرسشنامه استفاده می شود اما از روشهای دیگری همچون مصاحبه عمیق ، مصاحبه ساختمند ، مشاهده ، تحلیل محتوا و… هم به کار می روند. بهمین جهت از وسعت  دامنه و کارایی بالایی در تحقیقات اجتماعی برخوردار است. (دواس ، ۱۳۸۶ : ۱۳ ) . اما عمده ترین فن مورد استفاده پرسشنامه است . زیرا تکنیک بسیار ساختمندی برای گردآوری داده ها است . در این تحقیق از تکنیک پرسشنامه همراه با  مصاحبه ساختارمند استفاده می گردد . این تکنیک به پژوهشگر اجازه می دهد تا با نظارت بر فضای مصاحبه اطلاعات تقریباً یکسانی از همه واحدهای مطالعه بدست آورد و سپس با کنترل عوامل اصلی و میانجی و تأثیر گذار بر موضوع ، توصیف ، مقایسه و تحلیل ویژگیهای جمعیت نمونه را به نحو بهتر و رضایت بخش تری انجام دهد . یک پرسشنامه تبیینی باید شامل متغیر های مستقل ، وابسته ، زمینه ای و میانجی باشد ( دواس ، ۱۳۷۶ : ۸۸ ). پرسشنامه ما در این تحقیق از دو قسمت اصلی تشکیل شده است .در قسمت اول پرسشنامه متغیر مستقل را که تأثیر استفاده از رسانه تلویزیون است با استفاده از طیف لیکرت سنجیده می شود و قسمت دوم پرسشنامه به متغیر وابسته یعنی نگرش به حقوق شهروندی اختصاص دارد ، که بر اساس طیف لیکرت به سنجش آن می پردازیم. برای سنجش نگرش نیز ، گویه هایی در بُعد شناختی ، احساسی و عملی سنجیده شده است.  متغیرهای زمینه ای بیشتر خواص جمعیت شناختی جمعیت را برای پی بردن به الگوهای خرده فرهنگی توضیح می دهد و شامل جنس ، سن ، وضع تأهل ، وضعیت تحصیلات ، شغل ، سطح درآمد و… می باشند . متغیرهای میانجی شامل متغیرهایی می باشد که باعث افزایش یا کاهش تأثیرات رسانه بر فرد می گردد و از آن جمله متغیر فعالیت مخاطب      می باشد که با متغیرهای انتخابگری ، و همچنین نگرش فرد نسبت  به رسانه ها با اعتبار رسانه و میزان واقعی بودن برنامه ها سنجیده می شود . که در بخش تعریف مفاهیم به توضیح بیشتر متغیرها می پردازیم .

 

۳-۴ تعاریف مفاهیم

۳-۴-۱ تعاریف نظری مفاهیم

۳-۴-۱-۱ متغیرهای مستقل : در این بررسی متغیرهای مستقل را میزان و نوع برنامه های مورد استفاده از تلویزیون تشکیل می دهند :

میزان مواجهه : بر پایه فرضیات ، یک بُعد از متغیر مستقل میزان مواجهه با تلویزیون[۱۲]     می باشد . طبق نظر ویندال ، استفاده از رسانه می تواند بعنوان بخشی از کل ساعات استفاده از نوع ویژه ای از محتوا تعریف شود.اینکه به چه میزان رسانه مورد استفاده قرار گرفته از سؤالات اساسی در پژوهشهای رسانه ای است . شاخصهای متعددی در رابطه با اندازه گیری تماشای تلویزیون مطرح می باشد . در برخی تحقیقات از پاسخگویان میانگین تماشا یا استفاده از رسانه در روزهای قبل سؤال شده است . یا برآورد از زمانی که صرف تماشای تلویزیون در طول یک دوره چندین روزه شده است (جانکی ، روبین ،۱۹۹۷ : ۱۱۵ ) در تحقیقات دیگری میزان مواجهه با محاسبه میانگین میان دو اندازه ، میزان تماشای تلویزیون در روز قبل و میزان تماشای تلویزیون دریک روزنوعی درهفته محاسبه شد (پوتر ،۱۹۹۴ :۴). در مطالعات دیگری بینندگان در دو گروه مصرف کننده زیاد و کم قرار داده شده اند چنانکه در تحقیقی گربنر از این روش استفاده نمود . علیرغم تنوعی که در عملیاتی کردن وجود دارد، مطالعات تلاش می کنند تا زمانی که در مقابل دستگاه تلویزیون صرف می شود سنجیده و تحلیل آنها روی کل مواجهه متمرکز بوده است . در این طرح تماشاگران در دو طبقه ، مصرف کنندگان کم ( تا ۱ ساعت در روز ) و زیاد ( بیش از ۱ ساعت ) قرار داده شده اند .

محتوای مواجهه

به منظور شناخت دقیق تر از محتوای انواع برنامه های تماشا شده در طول هفته برنامه ها در ۱۱ طبقه به شرح زیر گنجانده شده و به پاسخگویان ارائه می گردد تا ساعات تماشای هر برنامه بطور متوسط در طول هفته معین گردد :

۱ . اخبار ، گزارشها و تفاسیر خبری

۲٫فیلمهای سینمایی و سریالهای ایرانی

۳٫فیلمهای سینمایی و سریالهای خارجی

  1. مسابقات ورزشی ، علمی و هنری
  2. برنامه های علمی ( فیلمهای مستند ، سخنرانیها و میزگردها )

۶٫برنامه های مذهبی اعم از اذان و مناجات ، خطبه های نماز جمعه ، سخنرانیهای مذهبی

۷٫٫برنامه های کودک و نوجوان

  1. آگهی های تبلیغاتی
  2. برنامه های آموزشی ، درسی
  3. آگهی های فرهنگی– آموزشی (مثل آگهی های مربوط به مصرف بهینه سوخت ،بنزین و..)
  4. برنامه های روان شناسی و مشاوره

۳-۴-۱-۲ متغیر وابسته

در این تحقیق نگرش به حقوق شهروندی بعنوان متغیر وابسته مورد بررسی قرار می گیرد .

شهروندی

یک موقعیت و پایگاه اجتماعی مدرن برای تمامی اعضای جامعه به مثابه عضویت اجتماعی است و حاوی مجموعه بهم پیوسته ای از وظایف و حقوق ، تکالیف ، مسئولیت های برابر و همگانی و فارغ از تعلقات قومی ، نژادی ، فرهنگی ، مذهبی و طبقاتی است که از طرف دولت نیز مورد حمایت قرار می گیرد و در نهایت منجر به حس تعلق اجتماعی به جامعه و مشارکت اجتماعی – سیاسی و برخورداری از امتیازات و منابع می شود .

شهروندی : پایگاه منزلت شأن اجتماعی اعطا شده از جامعه به افراد عضو

شهروندی : جایگاه برابر + حقوق و وظایف متناسب با جایگاه

شهروندی : حقوق + وظایف+ حمایت قانون و نظام سیاسی

حق آزادی

برخورداری از حق آزادی بیان ، آزادی اندیشه ، آزادی مالکیت ، آزادی انتخاب مذهب ، آزادی قلم و امثال اینها است . در نظریه مارشال « شهروندی مدنی » ناظر به برخورداری از حق آزادی با چنین مصادیقی است .

حق مشارکت

برخورداری از حق رأی و شرکت در انتخابات و مشارکت کردن در امور سیاسی جامعه است . ماشال « شهروندی سیاسی » را با چنین حقی نسبت می دهد .

حق رفاه

برخورداری از تأمین اجتماعی ، امنیت اجتماعی ، بهداشت و آموزش همگانی می باشد . در نظری مارشال « شهروندی اجتماعی » به مفهوم برخورداری جامعه از حق رفاه است .

 

۳-۴-۱-۳ متغیر واسط

متغیری ملموس و از نظر تجربی قابل اندازه گیری است که در یک رابطه وارد می شود و می تواند در تغییر آن رابطه به کار آید( ساروخانی ، ۱۳۷۳ : ۱۳۲ ) در این تحقیق چند متغیر به عنوان متغیرهای واسط یا متداخل در تأثیر تلویزیون در نظر گرفته شده است.

انتخابگری ( انتخاب آگاهانه و هدفمند ) : لوی و ویندال انتخاب را رفتار انتخاب کردن تعریف می کنند و آن را شرط اول برای مواجهه با رسانه می دانند که بدون درگیری و استفاده نیز وجود نخواهد داشت . در تحقیق استفاده و خشنودی ، انتخابگری ، ترجیح نوعی از محتوای رسانه است که مواجهه با دیگر محتواها را محدود می نماید(پرس ،۱۹۹۰ : ۶۸۲) انتخاب برنامه و کانال خاص ممکن است به علت عادت باشد یا برای ارضاء نیاز خاص و با هدف مشخص ، لذا باید اهداف انتخاب مشخص گردد .  مواجهه با تلویزیون ممکن است رفتاری منفعلانه ، غیر انتخابی و غیر عمدی باشد اما در سطح بالایی ممکن است انتخاب و برای محتوای خاصی باشد و نه صرفاً یک فعالیت برای پرکردن اوقات .                          ( روبین ، پرس ، ۱۹۸۷ : ۶۹ )

در معنای دیگر از انتخابگری که از فعالیت مخاطب بدست می آید عنوان شده است که انتخابگری بطور سنتی رفتارهایی گفته شده است که  مخاطب را به انتخاب برنامه هدایت می کند .مخاطب بطور هدفمند به جستجوی برنامه می پردازد . در این تحقیق انتخابگری با سؤالاتی از اینکه مخاطبین تا چه اندازه از ساعات پخش برنامه ها اطلاع دارند و از چه طریق اطلاعات فوق کسب می شود و بویژه روشهای برخورد با برنامه های تلویزیون و انتخاب از آن به چه ترتیب است ، سنجیده شده است .

انگیزه تماشا : نیازهای متفاوت به درجات متفاوتی از هدف و انگیزه دلالت دارند و باعث تفاوت در رفتار می شوند . بنابراین رفتار انگیزه دار ، ابزاری برای انجام یک هدف است . تفاوت در نیازها ، اهداف و انگیزه های افراد در استفاده از رسانه در دونوع جهت گیری ابزاری به رفتار رسانه ای فعال و هدفمند اشاره دارد که به انتخاب و استفاده از محتوای رسانه برای هدف خشنودی نیازهایی مانند جستجوی اطلاعات یا هیجان و یا تفریح منجر می شود . برعکس آن ، جهتگیری عادتی ، کمتر هدفمند و فعال است و در استفاده از رسانه و نه محتوای ویژه برای گذراندن زمان ، تمدد اعصاب ، فرار از مشکلات ، صرفنظر از محتوای آن بکار می رود . با فرض اینکه فعالیت و انگیزه روی تأثیرات رسانه ای اثر       می گذارد ، رابین معتقد است که ماهیت متغیر فعالیت مخاطب در دو جهت گیری مذکور قرار دارد با این فرض که فعالیت مخاطب یک متغیر مداخله گر معنادار در استفاده از رسانه و تأثیرات آن می باشد . تماشای ابزاری ، سودمند و با هدف است . این نوع تماشا ، انتخابی و عمدی است . تماشای عادتی ، بی هدف است و برای تفریح و سرگرمی یا تمدد اعصاب و یا گذران وقت انجام می شود . این نوع تماشا ، غیر انتخابی و کمتر عمدی است . از نظر رابین تماشا کردن بی هدف ، بیشتر تکراری و عادتی است . در حالیکه تماشای با هدف ، انتخابی و عمدی است . مواجهه با تلویزیون ممکن است رفتاری منفعلانه ، غیر انتخابی و غیر عمدی باشد اما در سطح بالایی ممکن است انتخابی و برای محتوای خاصی باشد و نه صرفاً یک فعالیت برای پرکردن اوقات .

نگرش به تلویزیون : نگرش به تلویزیون از جمله متغیرهای دیگری است که می تواند در افزایش یا کاهش میزان تأثیر تلویزیون بر گرایشات و نگرش افراد به عنوان متغیر واسط عمل نماید . دو شاخص در سنجش نگرش پاسخگویان نسبت به تلویزیون بکار گرفته شد :

میزان واقعی بودن : یکی از ابعاد درگیری مخاطب با تلویزیون ، واقعیت درک شده از آن است . با آنکه بیشتر برنامه های تلویزیون نمایشی و داستانی است ، جنبه های زیادی از نمایشها مانند البسه ، چارچوب فیزیکی ، گفتگوها و موقعیت هایی وجود دارند که به زندگی واقعی شبیه می باشند و لذا بیشتر نظریه پردازان پیش بینی می کنند که تأثیر تلویزیون افزایش خواهد یافت، هنگامیکه محتوای ادراک شده از آن واقعی تر باشد .

اعتبار رسانه : از جمله عواملی است که باعث تأثیر کم یا زیاد پیام رسانه می شود . مخاطبین ، پیامهای ارائه شده از سوی یک منبع معتبر را خیلی بهتر و بیشتر از پیامی که توسط یک منبع غیر معتبر ارائه می شود می پذیرند . یکی از مهمترین شاخصهای اعتبار رسانه ، اهمیتی است که پاسخگویان در کسب اخبار داخلی و خارجی برای رسانه بعنوان یک منبع مورد رجوع قائل می باشند و لذا از آنان خواسته شد تا بگویند که مهمترین منبع کسب خبر آنان در وقوع حوادث مهم داخلی و خارجی کدامیک از رسانه ها می باشد .

متغیرهای جمعیت شناختی : در این تحقیق متغیر های جمعیت شناختی عبارتند از : سن ، جنس ،  ، مذهب ،قومیت ،شغل ، درآمد سرپرست ، درآمد همسر سرپرست ، مخارج ماهانه ، پایگاه اقتصادی – اجتماعی ، منشأشهری داشتن ، وسیله رفت و آمد در شهر.

پایگاه اقتصادی اجتماعی : این متغیر برای هر فرد در نمونه بر پایه اطلاعات از میزان ، میانگین میزان درآمد خانوار و مخارج ماهیانه آنان و نوع شغل محاسبه می گردد. اگر همسر سرپرست خانه دار باشد نوع شغل سرپرست خانوار ملاک قرار می گیرد .

درآمد: شامل پرداخت‌هایی است که معمولا ناشی از دستمزد حقوق یا سرمایه گذاری است  ( گیدنز، ۱۳۷۹: ۷۴).

منشأ شهری داشتن : منظور سکونت در شهر در سالهای اولیه عمر می باشد که بر پایه فرایند اجتماعی شدن می تواند صفات و خصوصیات شخصیتی متفاوتی را در فرد در مقایسه با افراد با منشأ روستایی ایجاد کند . فرآیندی که به اجتماعی شدن معروف است ، در اصل فرایندی مربوط به یادگیری است . همه کودکانی که استعدادهایشان زیاد محدود نیست در تعاملات اجتماعی شرکت می جویند و سرانجام رفتارهای اجتماعی کسب می کنند . در این تحقیق زندگی در شهر در ده سال اولیه عمر مبنای منشأ شهری داشتن است .

 

 

 

شاخص سازی

در این تحقیق نگرش به حقوق شهروندی به عنوان متغیر وابسته مورد بررسی و سنجش قرار گرفته است. نگرش نظام بادوامی از ارزشیابیها یا سازمان بادوامی از باورهاست که شامل سه عنصر شناختی ، عاطفی و احساسی ، آمادگی برای عمل می شود . اجزای نگرش با یکدیگر همبستگی دارند . بدین معنی که شناختهای فرد درباره چیزی ، از احساسات او درباره آن چیز و از تمایلات برای عمل نسبت به آن چیز تأثیر می پذیرد. لذا در تحقیق حاضر این ابعاد نگرش در خصوص شهروندی مورد بررسی قرار گرفته است . حقوق شهروندی بنا به تعریف ارائه شده از مارشال به سه بخش حقوق مدنی ، حقوق سیاسی ، حقوق اجتماعی تقسیم شده است ، که هرکدام از این ابعاد با گویه هایی که در بخش تعاریف عملیاتی ارائه شده است ، سنجیده می شوند . گردآوری گویه ها و شاخص ها از طریق مطالعه و بررسی و جمع آوری نظرسنجی ها و پرسشنامه هایی که توسط سازمان صدا وسیما و شهرداری و…. انجام گرفته بود ، صورت پذیرفت . البته شایان ذکر است که در این گویه ها با مشورت اساتید، برای تطبیق با متغیرهای مورد سنجش در رساله حاضر تغییراتی نیز داده شده است .

 

 

۳-۴-۲ تعاریف عملیاتی مفاهیم

۳-۴-۲-۱ متغیر مستقل : استفاده از تلویزیون

جدول ۳-۱ تعریف عملیاتی استفاده از تلویزیون

 مفهوم     ابعاد              شاخصها     سطح سنجش
 

 

 

 

استفاده از تلویزیون

 

 

 

میزان مواجهه

 

تماشای تلویزیون در طول هفته فاصله ای
تماشای تلویزیون در روز تعطیل و غیر تعطیل فاصله ای
تماشای تلویزیون در شب و روز گذشته

 

فاصله ای
تماشای برنامه های آموزشی فاصله ای
میزان تماشای هریک ازشبکه های تلویزیون فاصله ای
 

 

 

نحوه مواجهه

 

 

 

برنامه های علمی(فیلمهای مستند،سخنرانیهاومیزگردها) فاصله ای
برنامه های آموزشی – درسی فاصله ای
اخبار و گزارشها و تفسیر خبری فاصله ای
برنامه های روان شناسی و مشاوره فاصله ای
فیلمهای سینمایی و سریالهای ایرانی و خارجی فاصله ای
برنامه های مذهبی فاصله ای
مسابقات ورزشی،علمی و هنری فاصله ای
برنامه های کودک و نوجوان فاصله ای
آگهی های تبلیغاتی/فرهنگی فاصله ای

۳-۴-۲-۲ متغیر وابسته

۳-۴-۲-۲-۱ نگرش به حقوق شهروندی (بُعد احساسی)

جدول ۳-۲ تعریف عملیاتی نگرش به حقوق شهروندی( بُعد احساسی)

 مفهوم

 

 

 

 

 

 

نگرش به حقوق شهروندی

     ابعاد                         شاخصها سطح سنجش
 

 

 

حقوق اجتماعی

 

 

 

 

 

 

حقوق مدنی

هرکس باید فکر خودش باشد و نیازی نیست خود را درگیر کار مردم کند. فاصله ای
از اینکه عده ای نمی توانند از امکانات بهداشتی و درمانی مناسب برخوردار باشند متأثر می شوم . فاصله ای
از اینکه افراد بدلیل نداشتن معرف نمی توانند کار پیدا کنند ناراحت می شوم فاصله ای
من اصلاً دلم برای انسانهایی که در پارک ها و خیابان ها می خوابند نمی سوزد فاصله ای
اگر کسی امنیت اجتماعی را بهم بزند نمی توانم تحمل کنم. فاصله ای
از مشاهده افرادی که علی رغم استعداد نتوانسته اند تحصیل کنند متأسف میشوم

حاضر به گفتگو با افرادی که نظر مخالف من دارند نیستم

 

فاصله ای
دوست دارم مذهبم را خودم انتخاب کنم فاصله ای
ترجیح می دهم مراسم مذهبی خود را به هر صورتیکه دوست دارم انجام بدهم .

عقیده هرکسی برای خودش محترم استو اگر کسی به عقیده من احترام نگذارد ناراحت می شوم.

 

عدم توجه به رأی منو ناراحت می کنه

 

 

عضویت اجباری در انجمن ها و احزاب برایم ناخوشاینداست

فاصله ای

فاصله ای

 
فاصله ای

 

 

فاصله ای

 

 

۳-۴-۲-۲-۲ نگرش به حقوق شهروندی (بُعد عملی)

جدول ۳-۳ تعریف عملیاتی نگرش به حقوق شهروندی ( بُعد عملی)

  مفهوم      ابعاد                    شاخصها سطح سنجش
 

 

 

 

 

نگرش به حقوق شهروندی

 

 

 

حقوق اجتماعی

 

هروقت عجله ندارم نوبتو رعایت می کنم . فاصله ای
اگر در اداره ای مسئولیتی داشته باشم حتماً آشنایانم رو در اولویت قرار می دم . فاصله ای
اگر رفتار مشکوکی از کسی ببینم به پلیس ۱۱۰ زنگ می زنم. فاصله ای
من همیشه حقم را گرفته ام. فاصله ای
من علی رغم مخالفت ها حرفم را زده ام. فاصله ای
من کتاب ها ومطالب مختلف را  می خوانم. فاصله ای
 

 

حقوق مدنی

 

 

من رابطه ام را با هر فردی که مسائل مذهبی مورد تأیید منو رعایت نکنه قطع   می کنم فاصله ای
اگر مطلبی مخالف نظر من باشه آن را کنار می ذارم و نمی خونم فاصله ای
من در چندین گروه سیاسی فعالیت می کنم. فاصله ای
من در همه انتخابات برگزار شده شرکت کرده ام. فاصله ای
حقوق سیاسی من در بحث های سیاسی شرکت می کنم و نظر خودم را مطرح می کنم فاصله ای
من خودم را از هر گونه فعالیت سیاسی دور نگه می دارم فاصله ای

 

۳-۴-۲-۲-۳ متغیر واسط : انگیزه تماشا،انتخابگری،اعتبار رسانه(جدول ۳-۴)

مفهوم ابعاد

 

شاخصها سطح سنجش
 

 

 

 

 

نگرش به حقوق شهروندی

 

 

 

 

 

 

 

انگیزه تماشا

 

 

 

برای اینکه اطلاعات حرفه ای و شغلی خود را افزایش دهم . فاصله ای
برای تفریح و سرگرمی تلویزیون تماشا می کنم. فاصله ای
برای اینکه ارزشهای مذهبی و اخلاقی را در خود تقویت کنم فاصله ای
برای اینکه از اخبار و رویدادهای ایران و جهان مطلع شوم. فاصله ای
برای اینکه با نکات بهداشتی و مسائل پزشکی آشنا شوم. فاصله ای
صرفاً از روی عادت تلویزیون تماشا می کنم. فاصله ای
برای اینکه آگاهیهای سیاسی خود را افزایش دهم فاصله ای
برای اینکه با حقوق اجتماعی خود ودیگران آشنا شوم فاصله ای
برای اینکه با موضوعات مختلف در حوزه های علوم آشنا شوم . فاصله ای
. برای اینکه با ایده ها و نظرات کاندیدها در دوره انتخابات آشنا شوم . فاصله ای
برای اینکه با نظرات و عقاید گروههای مختلف در مسائل اجتماعی   فرهنگی آشنا شوم. فاصله ای
انتخابگری

 

 

وقتی قصد تماشای برنامه ای را دارم تلویزیون را روشن میکنم فاصله ای
هرگاه تلویزیون روشن است آن راتماشامیکنم فاصله ای
تلویزیون راروشن میکنم وآنچه رامیخواهم پیدا میکنم فاصله ای
اعتبار رسانه منبع کسب اخبار داخلی فاصله ای
منبع کسب اخبار خارجی فاصله ای

۳-۲-۲-۴ متغیرهای زمینه ای

 

جدول ۳-۵ تعریف عملیاتی متغیرهای زمینه ای

مفهوم ابعاد شاخصها سطح سنجش
 

 

 

متغیرهای زمینه ای

 

 

 

 

 

 

 

 

عوامل جمعیتی، اقتصادی و اجتماعی

 

 

سن

فاصله ای
جنس اسمی
قومیت فاصله ای
وضعیت تأهل

(متأهل،مطلقه،همسرفوت شده)

اسمی

 

 

پایگاه اقتصادی – اجتماعی

(تعداد افرادخانوار،شغل،درآمد،….)

 

فاصله ای

 

 

 

 

۳-۵ شیوه اجرا

در تعیین روش اجرای پرسشنامه باید به موضوع پیمایش ، نوع جمعیت مورد بررسی ، اهمیت و کیفیت و حجم نمونه ، وقت و بودجه موجود توجه داشت . بعد از تعیین روش اجرا باید به ترغیب پاسخگویان به مشارکت ، تضمین این اطلاعات بدست آمده و طرق اتمام موفقیت آمیز مرحله اجرا توجه کرد ( دواس ، ۱۳۸۶ : ۱۳۰ ).

برای این تحقیق ، محقق با مراجعه به درب منازل و محل کار افراد اقدام به توزیع و تکمیل پرسشنامه نموده است .

۳-۶ تکنیک های آماری و استخراج داده ها

پس از مراحل گوناگون جمع آوری اطلاعات و تکمیل پرسشنامه های تحقیق ، مرحله کدگذاری انجام می شود . سؤالات باز مقوله بندی شده و بهمراه سؤالات بسته کدگذاری می شوند . آنگاه با استفاده از نرم افزار خاص علوم اجتماعی (spss) به پردازش داده ها و از روشهای آماری مناسب در دوسطح توصیفی و استنباطی استفاده می گردد. در سطح توصیفی از توزیع فراوانی مطلق و نسبی و تجمعی و… استفاده می شود .در سطح استنباطی با توجه به ماهیت متغیرها از ضریب همبستگی ، رگرسیون ، آزمون مقایسه میانگین ها و… استفاده میشود.

 

۳-۷ جمعیت آماری و نمونه

۳-۷-۱ جمعیت آماری

جمعیت”  مجموعه عنصرهای مورد مطالعه که از لحاظ نظری مشخص باشند یا به عبارتی دیگر افراد ، اشیا یا نمودهایی را که یک یا چند صفت مشترک داشته باشند و یا جا درنظر گرفته شوند جمعیت” می نامند (ببی :۴۱۶ ). در این تحقیق جمعیت آماری خانوارهای عادی ساکن در مناطق ۲۲ گانه تهران می باشند .

۳-۷-۲ نمونه گیری

در بررسی حاضر بمنظور شناخت میزان و نحوه استفاده از تلویزیون و نوع نگرش افراد به مقوله حقوق شهروندی که می بایست شامل نمونه ای معرف از کل خانوارهای ساکن در شهر تهران باشد ، از نمونه گیری با استفاده از روش خوشه ای چند مرحله ای استفاده     می شود . در این نمونه گیری در مرحله اول نمونه ای از مناطق استخراج می شود . ابتدا مناطق بزرگتر انتخاب می شوند و سپس در این نوع از نمونه گیری از منطق کوچکتر درون مناطق بزرگتر ، نمونه گیری می شود . سرانجام به یک نمونه از خانوارها می رسیم و از یکی از روشهای نمونه گیری برای انتخاب افرادی از درون خانوارها استفاده می کنیم               ( دواس ، ۱۳۷۶ : ۷۴ ). در این مطالعه از روش نمونه گیری خوشه ای دو مرحله ای استفاده می شود که در آن مناطق ۲۲ گانه شهر تهران با توجه به شاخص اقتصادی و موقعیت جغرافیایی که به دسته های خیلی ضعیف ، متوسط ضعیف ، ضعیف – خیلی خوب ، متوسط خوب ، خوب – عالی تقسیم می شوند که این تقسیم بندی توسط مرکز تحقیقات صدا و سیما صورت گرفته است . سپس از بین مناطق ، منطقه ای را که دارای ویژگیهای سایر مناطق هم گروه خود باشد و بهترین نماینده آنها به حساب آید، جهت تجمع نمونه ها و تکمیل پرسشنامه ها انتخاب می شود . در این تحقیق از بین منطق خیلی ضعیف ، متوسط ضعیف ، ضعیف منطقه ۲۲ و از میان مناطق خیلی خوب ، متوسط خوب ، خوب منطقه ۱۳ و بین مناطق عالی از لحاظ شاخص اقتصادی منطقه ۱  انتخاب شده است و با توجه به درصد جمعیت در هر یک از مناطق و جمع بندی مجموعه مناطق در کنار هم سهم نمونه هر منطقه را انتخاب کرده ایم .. بدین ترتیب مناطقی از شهر تهران به عنوان نماینده از سایر مناطق  در نمونه گیری لحاظ می گردند .

جدول ۳-۶ نمونه گیری تصادفی از مناطق ۲۲ گانه تهران

منطقه منتخب مناطق همگن وضعیت شاخص اقتصادی

 

موقعیت جغرافیایی منطقه

 

 

 

۲۲

۱۵-۱۹-۱۸ خیلی ضعیف جنوب شرق
۱۷-۱۶-۲۰ ضعیف

 

جنوب
۲۲-۲۱-۱۱-۱۲ متوسط ضعیف مرکز
 

 

۱۳

 

۱۴-۱۳-۹ خوب شرق
۱۰-۸-۷ متوسط خوب شمال شرق
۶-۵-۴

 

خیلی خوب غرب
۱ ۳ -۲-۱ عالی شمال غرب

 

 

با توجه به گستردگی شهر تهران در مرحله اول ، واحد نمونه گیری مناطق شهر تهران وسپس بلوکها در مرحله دوم خانوارها می باشند و در نهایت به ساکنان خانوارها یعنی افراد مرجعه می گردد . علل استفاده از این روش این است که روش نمونه گیری تصادفی ساده یا طبقه ای نیاز به فهرست کاملی از واحدهای آماری دارند و لذا لازم است نام و نشانی تمام شهروندان تهرانی موجود باشد . ولی اگر به جای چنین فهرستی فقط خانوارها یا بلوکهای ساختمانی وجود داشته باشند نمونه گیری تصادفی ساده یا طبقه ای قابل اجرا نخواهد بود بلکه روش خوشه ای به کار می رود .

 

 

 

۳-۷-۳ مراحل نمونه گیری خوشه ای چند مرحله ای

  1. انتخاب تعدادی بلوک از میان تمام بلوکهای موجود . بنابراین این واحدهای نمونه گیری مرحله اول ([۱۳]PSU ) بلوکها هستند .
  2. انتخاب تعدادی خانوار از بلوکهایی که در مرحله قبل انتخاب شده اند . پس واحدهای نمونه گیری مرحله دوم ([۱۴]SSU) را خانوارها تشکیل می دهند .
  3. انتخاب یک فرد از هر یک از خانوارهای انتخاب شده در مرحله پیشین .بنابراین واحدهای نمونه گیری مرحله سوم ([۱۵]TSU) افراد می باشند . و لذا نمونه گیری خوشه ای سه مرحله ای بوده است .

بلوکها                             خانوارها                                       افراد

 

۳-۷-۴ حجم نمونه

یکی از مسائل عمده در تحقیقات چگونگی تعیین حجم نمونه می باشد ، زیرا حجم نمونه یا تعداد افرادی که ما با آنها مصاحبه می کنیم یا پرسشنامه تهیه نمائیم بستگی با آن دارد که با چه دقت و اطمینانی می خواهیم نتایج نمونه را به کل جامعه آماری تعمیم دهیم . هر چه این دقت و اطمینان بیشتر باشد نیاز به حجم نمونه بیشتری خواهد شد و برعکس . بنابراین در حجم نمونه ، باید اول میزان دقت و سطح اطمینان تعمیم نمونه را بدانیم.

( دواس ، ۱۳۸۶ : ۷۸- ۷۹ ) . در علوم اجتماعی معمولاً سطح اطمینان ۵% در نظر گرفته می شود در اين پژوهش براي برآورد حجم نمونه از فرمول كوكران استفاده شده است. در برآورد حجم نمونه علاوه بر ‌دقّت احتمالي، امكانات محقق نيز در نظر گرفته مي شود. در حقيقت كار نمونه بردار اين است كه به بالاترين دقّت احتمالي در پرتو امكانات خويش دست يابد. (سرايي، ۱۳۸۲: ۱۴۲).

در اين تحقيق با توجّه به امكانات محقق، حجم نمونه با دقّت احتمالي زير محاسبه شده است. نصف فاصله اطمينان (دقّت احتمالي مطلوب را با d  نشان مي دهند( و در اين پژوهش  dمساوي ۵ درصد قرار داده شده است. ضريب اطمينان در اين پژوهش ۹۵ درصد در نظر گرفته شده است كه در اين صورت مقدار( ۹۶/۱ = t) مي باشد.

براي تعيين واريانس مي توان از پيش برآورد p استفاده كرد. بزرگترين واريانس براي پاسخگويي به سوالات تحقيق وقتي به دست مي آيد كه (۵/۰= p) باشد                   (سرايي، ۱۳۸۲: ۱۳۹).

 

n: حجم نمونه

N: جامعه آماري

t: ضريب اطمينان۹۵ % برابر ۹۶/۱

۵/۰ = p احتمال موفّقيت

۶ %= d دقّت احتمالي که نصف فاصله اطمینان است

فاصله اطمینان p در تحقیق ۱۰% در نظر گرفته شده ، پس دقت احتمالی مطلوب ۵% محاسبه شده است .

==n

 

طبق فرمول کوکران تعداد ۳۸۳ پرسشنامه بوده است که ۴۰۰ پرسشنامه توزیع می شود .

 

۳-۸ اعتبار و پایایی

پس از تعیین جامعه تحقیق و نمونه بر اساس فرضیات تحقیق پرسشنامه مقدماتی تنظیم شده و تحقیق اولیه با تعداد ۳۰ پاسخگو انجام شد و پس از بررسی اولیه مشخص گردید اکثر سؤالات پرسشنامه مناسب بوده و فقط یکی از سؤالات دارای ابهام است و نیاز به اصلاح دارد . پس از اصلاح ساختاری و رفع ابهام به بررسی اعتبار و پایایی ابزار و نتایج بدست آمده پرداخته شد .

 

 

 

 

۳-۸-۱ اعتبار

اعتبار مقصود از درجه اعتبار آن است که آیا تست، خصیصه مورد نظر را می سنجد یا نه؟ به بیان دیگر مقصود از اعتبار تست مناسب بودن، با معنی بودن و مفید بودن استنباطهای خاص است که روی نمره های تست به عمل می آید( خورشیدی و قریشی، ۱۳۸۱: ۱۶۳).

بدون آگاهی از اعتبار اندازه گیری نمی توان به دقت داده های حاصل از آن اطمینان داشت . ابزار اندازه گیری ممکن است برای اندازه گیری یک خصیصه ویژه دارای اعتبار باشد، در حالی که برای سنجش همان خصیصه بر روی جامعه دیگر از هیچ اعتباری برخودار نباشد    ( سرمد، حجازی و بازرگان، ۱۳۷۹: ۱۷). شیوه های مختلفی برای سنجش درجه اعتبار یک پرسشنامه وجود دارد، از جمله اعتبار صوری و اعتبار تجربی.ابزار سنجش مسأله تحقیق از طریق اعتبار محتوایی ، اعتبار صوری با مراجعه به اساتید و دریافت اتفاق نظر آنان در مورد شاخص ها بدست آمده است ..

۳-۸-۲ پایایی (reliability ) یا قابلیت اعتماد ابزار اندازه گیری

روایی به نتیجه یکسان و مشابه در استفاده از وسایل و تکنیکهای عملی در سنجش موضوعی واحد دلالت دارد .یکی از روش های تعیین پایایی در تحقیقات اجتماعی انجام پیش آزمون (pretest) است. برای این منظور در این پژوهش، پرسشنامه مقدماتی طرح شده و در بین افراد مشابه نمونه آماری به تعداد ۳۰ نفر تکمیل شده است. برای احتساب روایی از آماره آلفا کرونباخ یا شاخص پایایی کل مقیاس استفاده گردید . دامنه آلفا کرونباخ از صفر تا یک است . معمولاً مقیاسهای با آلفای بیش از ۵/. و حتی دقیقتر بیش از ۷/. دارای روایی درونی محسوب گشته و می توان با اطمینان از آن استفاده نمود ( دواس ،۱۳۷۶:۲۵۳ ) در این تحقیق متغیر مستقل۷۲۲/۰ و متغیر وابسته ۷۰۳/۰ می باشد .

 

 

جدول ۳-۷ میزان آلفای متغیرها

 

نام متغیر

  میزان آلفای اولیه   میزان آلفای نهایی
میزان مواجهه ( تماشای تلویزیون )   ۷۹۱/۰   ۷۲۲/۰
نحوه مواجهه   ۷۹۶/۰   ۸۲۸/۰
نگرش به حقوق شهروندی   ۷۰۷/۰   ۷۰۳/۰
انگیزه تماشا   ۸۳۱/۰   ۸۲۳/۰
اعتبار رسانه   ۷۲۶/۰   ۷۹۴/۰

 

 

 

 

 

 

 

فصل چهارم

یافته های تحقیق

 

۴ـ۱ مقدمه

در این فصل برای ارائه نتایج و یافته های تحقیق سعی می کنیم ابتدا به توصیف متغیرها و سپس به آزمون فرضیات بپردازیم. در بخش توصیفی آماره هایی مانند: فراوانی، درصد فراوانی، درصد معتبر، درصد تجمعی برای کل افراد بیان می شود. در بخش استنباطی برای (متغیرهای وابسته و مستقل) که در سطح فاصله ای اند، از ضریب همبستگی پیرسون استفاده شده است در آزمون فرضیات نیز از آزمون T و F و تحلیل رگرسیون چند متغیره و تحلیل مسیر استفاده شده است.

۴ـ۲ یافته های توصیفی

در این بخش به بررسی آماره ها و جداول توصیفی می پردازیم. با توجه به هر یک از جداول یک بعدی و فراوانی های بدست آمده برای هر یک از متغیرها به توصیف نتایج   می پردازیم.

۴-۳ بررسی ویژگیهای جمعیت شناختی

قبل از بررسی روابط بین متغیرها ، لازم است که برخی از متغیرهای زمینه ای که ویژگیهای جمعیتی نمونه مورد بررسی را توضیح می دهند ، توصیف گردد . این متغیرها نه تنها تصویری کلی از جمعیت مورد پژوهش ارائه می کنند ، بلکه همچنین دارای تأثیرات اساسی بر سایر متغیرها می باشند و بستری مساعد برای بروز بسیاری از نگرشها و گرایشات را فراهم می سازند . لذا قبل از ورود به سایر مباحث لازم است نگاهی کلی و اجمالی بر آنها انداخته شود .

 

ـ متغیرهای زمینه ای

– توزیع نسبی جمعیت بر حسب جنسیت پاسخگو :

جدول ۴-۱: توزیع نسبی پاسخگویان بر حسب جنس

جنس فراوانی درصد درصد معتبر درصد تجمعی
مرد ۲۶۲ ۵/۶۵ ۵/۶۵ ۵/۶۵
زن ۱۳۸ ۵/۳۴ ۵/۳۴ ۱۰۰
کل ۴۰۰ ۰/۱۰۰ ۰/۱۰۰ ــ

 

 

براساس اطلاعات جدول فوق می توان دریافت که ۲۶۲ نفر(۵/۶۵ درصد) پاسخگویان مرد و ۱۳۸ نفر (۵/۳۴ درصد) آنها زن بوده اند.مردان دارای نسبت بیشتری در مقابل زنان بوده اند.

 

 

توزیع نسبی سن جمعیت مورد مطالعه

جدول شماره (۴-۲) توزیع نسبی جمعیت بر حسب سن پاسخگو

سن فراوانی درصد درصد معتبر درصد تجمعی
۲۴ – ۲۰ سال ۳۶ ۹۰ ۹ ۹
۲۹ – ۲۵ ۱۰۵ ۳/۲۶ ۳/۲۶ ۳/۳۵
۳۴-۳۰ ۶۰ ۱۵ ۱۵ ۳/۵۰
۳۹-۳۵ ۹۰ ۵/۲۲ ۵/۲۲ ۸/۷۲
۴۴-۴۰ ۶۷ ۸/۱۶ ۸/۱۶ ۵/۸۹
۶۴-۴۵ ۴۲ ۵/۱۰ ۵/۱۰ ۱۰۰
کل ۴۰۰ ۱۰۰ ۱۰۰ ــ

اطلاعات گردآوری شده نشان می دهد که گستره سنی جمعیت مورد مطالعه بین ۲۹-۲۵ سال می باشند که تعداد آنها ۱۰۵ نفر (۳/۲۶ درصد) از جمعیت کل را شامل می شودو ۳۶ نفر از جمعیت (۰/۹ درصد) در گروه سنی ۲۴-۲۰ سال ، و ۶۰ نفر (۰/۱۵ درصد) در گروه سنی ۳۴-۳۰ سال ، ۹۰ نفر (۵/۲۲درصد) در گروه سنی ۳۹-۳۵ سال ، ۶۷ نفر (۸/۱۶درصد) در گروه سنی ۴۴-۴۰ سال و ۴۲ نفر (۵/۱۰ درصد) در گروه سنی ۶۴-۴۵ سال قرار گرفته اند .

 توزیع نسبی وضعیت تاهل جمعیت مورد مطالعه

جدول شماره (۴-۳) توزیع نسبی جمعیت برحسب وضعیت تأهل پاسخگو

وضعیت تأهل فراوانی درصد درصد معتبر درصد تراکمی
متأهل ۳۵۸ ۵/۸۹ ۲/۹۰ ۲/۹۰
مطلقه ۱۸ ۵/۴ ۵/۴ ۷/۹۴
همسر فوت شده ۹ ۳/۲ ۳/۲ ۰/۹۷
سایر ۱۲ ۰/۳ ۰/۳ ۱۰۰
کل ۳۹۷ ۳/۹۹ ۱۰۰ ـــ

 

با توجه به جداول فوق مشاهده می شود که ۵/۸۹ درصد افراد مورد مطالعه متاهل بوده و ۵/۴ درصد مطلقه و ۳/۲ درصد همسر فوت شده و ۳ نیز سایر موارد می باشند، که جزء گروه مجردین هستند.

 

توزیع نسبی قومیت جمعیت مورد مطالعه

جدول شماره (۴-۴) توزیع نسبی جمعیت برحسب قومیت پاسخگو

قومیت فراوانی درصد درصد معتبر درصد تراکمی
فارس ۴/۳ ۷۶ ۲/۸۰ ۲/۸۰
ترک ۵۴ ۱۳ ۲/۱۴ ۵/۹۴
کرد ۱۸ ۵/۴ ۷/۴ ۲/۹۹
ترکمن ۳ ۸ ۸ ۳/۹۶
لر ۲۱ ۳/۵ ۹/۵ ۱۰۰
کل ۴۰۰ ۱۰۰ ۱۰۰ ــ

 

 

مطابق جدول فوق ۷۶ درصد پاسخگویان قومیت فارس داشته اند که گویای این مطلب نیز هست که بیشتر پاسخگویان را افرادی با قومیت فارس تشکیل داده اند و پس از آن ۵۴ درصد افراد ترک، ۲۱ درصد لر، ۱۸ درصد کرد و ۸ درصد را نیز ترکمن تشکیل داده است.

 

 

توزیع نسبی نقش و جایگاه فرد در خانواده

جدول شماره (۴-۵) توزیع نسبی جمعیت مورد بررسی برحسب نسبت پاسخگو

  فراوانی درصد درصد متغیر درصد تجمعی
سرپرست ۲۶۵ ۳/۶۶ ۳/۶۸ ۳/۶۸
همسر سرپرست ۱۲۳ ۸/۳۰ ۷/۳۱ ۱۰۰

 

با توجه به اینکه جمعیت مورد مطالعه این رساله سرپرست و یا همسر سرپرست می باشند در نتیجه با ارجاع به جدول فوق مشاهده می شود که ۳/۶۶ درصد از پاسخگویان سرپرست خانواده و ۸/۳۰ درصد را نیز همسر سرپرست تشکیل می دهند.

توزیع نسبی منطقه شهرداری محل سکونت

جدول شماره (۴-۶): توزیع نسبی جمعیت برحسب مناطق مورد بررسی

منطقه فراوانی درصد درصد متغیر درصد تجمعی
منطقه ۱ ۱۲۹ ۳/۳۲ ۵/۳۳ ۵/۳۳
منطقه ۱۳ ۱۰۹ ۳/۲۷ ۳/۲۸ ۲/۶۴
منطقه ۲۲ ۱۳۸ ۵/۳۴ ۸/۳۵ ۱۰۰

 

 

 

در این مطالعه با استفاده از نمونه گیری خوشه ای دو مرحله ای مناطق ۲۲ گانه شهر تهران با توجه به شاخص اقتصادی و موقعیت جغرافیایی که به دسته های خیلی ضعیف، متوسط ضعیف، ضعیف ـ خیلی خوب، متوسط خوب، خوب ـ عالی تقسیم شدند که این تقسیم- بندی توسط مرکز تحقیقات صدا و سیما صورت گرفته است. سپس از بین مناطق، منطقه ای را که دارای ویژگی های سایر مناطق هم گروه خود بود و بهترین نماینده آنها به حساب   می آمد جهت تجمع نمونه ها و تکمیل پرسشنامه ها انتخاب شد. در این تحقیق ازبین مناطق خیلی ضعیف، متوسط ضعیف، ضعیف منطقه ۲۲ و از میان مناطق خیلی خوب، متوسط خوب، خوب منطقه ۱۳ و بین مناطق عالی از لحاظ شاخص اقتصادی منطقه ۱ انتخاب شده است و با توجه به درصد جمعیت در هر یک از مناطق و جمع بندی مجموعه مناطق در کنار هم سهم نمونه هر منطقه را انتخاب کرده ایم. با توجه به جدول فوق ۳/۳۲ درصد از پاسخگویان در منطقه ۱، ۳/۲۷ درصد در منطقه ۱۳ و ۵/۳۴ در مطنقه ۲۲ می باشند.

 

 

 

 

 

توزیع نسبی وضعیت فعالیت جمعیت مورد مطالعه

جدول شماره (۴-۷) توزیع نسبی جمعیت برحسب وضعیت فعالیت پاسخگو

  فراوانی درصد درصد معتبر درصد تراکمی
شاغل ۳۳۱ ۸/۵۲ ۴/۸۳ ۴/۸۳
خانه دار ۳۶ ۹ ۱/۹ ۴/۹۲
بازنشسته ۶ ۵/۱ ۵/۱ ۰/۹
بیکار ۳ ۸ ۸/۰ ۷/۹۴
دانشجو ۲۱ ۳/۵ ۳/۵ ۳/۹۰
سایر ۳ ۸/۰ ۸/۰ ۱۰۰

 

 

با توجه به جدول فوق، ۸/۵۲ درصد پاسخگویان شاغل و ۹ درصد خانه دار، ۵/۱ درصد بازنشسته، ۸ درصد بیکار، ۳/۵ درصد دانشجو و ۸/۰ درصد جزء سایر می باشند. شایان ذکر است با در نظر گرفتن این احتمال که درصد بالایی از جمعیت شاغل می باشند ، لذا تحقیق حاضر و تکمیل پرسشنامه در ساعات عصر انجام گرفته است.

 

توزیع نسبی شغل جمعیت مورد مطالعه

 

جدول شماره (۴-۸) توزیع نسبی جمعیت برحسب وضعیت شغل پاسخگو

  فراوانی درصد درصد معتبر درصد تراکمی
آزاد ۲۱۳ ۳/۵۳ ۲/۵۶ ۲/۵۶
دولتی ۱۲۷ ۸/۳۱ ۵/۳۳ ۷/۸۹
پاره وقت ۶ ۵/۱ ۶/۱ ۳/۹۱
تمام وقت ۱۸ ۵/۴ ۷/۴ ۹۶
سایر ۱۵ ۸/۳ ۴ ۱۰۰

 

 

داده های بالا حاکی از آن است که ۳/۵۳ درصد از پاسخگویان دارای شغل آزاد و ۸/۳۱ درصد دارای شغل دولتی و ۵/۱ درصد شغل پاره وقت و ۵/۴ درصد نیز شغل تمام وقت دارند.

 

 

 

توزیع نسبی میزان تقریبی درآمد جمعیت مورد مطالعه

 

جدول شماره (۴-۹) توزیع نسبی جمعیت برحسب میزان درآمد تقریبی ماهانه

  فراوانی درصد درصد معتبر درصد تراکمی
کمتر از ۳۰۰ هزار تومان ۶۶ ۵/۱۶ ۵/۱۶ ۵/۱۶
۳۰۰ – ۶۰۰ هزار تومان ۸۷ ۸/۲۱ ۸/۲۱ ۳/۳۸
۶۰۱ – ۹۰۰ هزار تومان ۷۰ ۵/۱۷ ۵/۱۷ ۸/۵۵
۹۰۱ – ۱۱۰۰۰۰۰ هزار تومان ۴۵ ۳/۱۱ ۳/۱۱ ۶۷
بیشتر از ۱۱۰۰۰۰۰ ۱۳۲ ۳۳ ۳۳ ۱۰۰

 

با توجه به نتایج بدست آمده حدود ۵/۱۶ درصد از افراد درآمدی کمتراز ۳۰۰ هزار تومان دارند و ۸/۲۱ درصد از افراد دارای درآمدی بین ۳۰۰ تا ۶۰۰ هزار تومان و ۱۸ درصد از پاسخگویان بین ۶۰۱ تا ۹۰۰ هزار تومان و۱۲ درصد بین ۹۰۱ تا ۱۱۰۰۰۰۰ هزار تومان و ۳۳ درصد درآمدی بالاتر از ۱۱۰۰۰۰۰ هزار تومان داشته اند.

 

توزیع نسبی نوع واحد مسکونی جمعیت مورد مطالعه

جدول شماره (۴-۱۰) توزیع نسبی جمعیت برحسب نوع واحد مسکونی

  فراوانی درصد درصد متغیر درصد تجمعی
شخصی ۲۳۲ ۰/۵۸ ۴/۵۸ ۴/۵۸
اجاره ای ۱۵۹ ۸/۳۹ ۱/۴۰ ۵/۹۸
سایر ۶ ۵/۱ ۵/۱ ۱۰۰

با توجه به جدول فوق، ۵۸ درصد از پاسخگویان واحد مسکونی شخصی و ۴۰ درصد واحد مسکونی اجاره ای داشته اند و حدود ۲ درصد از جمعیت مورد مطالعه جزء سایر بوده اند. که یا در خانه پدری مستقر بوده و یا از خانه سازمانی استفاده می کنند و یا…..

توزیع نسبی جمعیت مورد مطالعه برحسب وسیله رفت و آمد

جدول شماره (۴-۱۱) توزیع نسبی جمعیت بر حسب وضعیت رفت وآمد

  فراوانی درصد درصد معتبر درصد تراکمی
اتومبیل شخصی ۲۳۸ ۵/۵۹ ۵/۵۹ ۵/۵۹
وسایل نقلیه عمومی ۱۲۶ ۵/۳۱ ۵/۳۱ ۹۱
اتومبیل دولتی ۶ ۵/۱ ۵/۱ ۵/۹۲
موتور سیکلت ۲۷ ۸/۶ ۸/۶ ۳/۹۹
سایر ۳ ۸/۰ ۸/۰ ۱۰۰

 

از جدول بالا نتیجه گرفته می شود که وسیله رفت و آمد در شهر (که یکی از متغیرهای سنجش پایگاه اقتصادی است) ۶۰ درصد افراد دارای اتومبیل شخصی، ۳۲ درصد از وسایل نقلیه عمومی، حدود ۲ درصد از اتوبیل دولتی، ۷ درصد از موتور سیکلت و ۸ درصد از سایر موارد جهت رفت و آمد در شهر استفاده می کنند.

توزیع نسبی مدت اقامت و زندگی جمعیت مورد مطالعه در شهر تهران

جدول شماره (۴-۱۲) توزیع نسبی پاسخگویان بر حسب مدت اقامت در شهر تهران

  فراوانی درصد درصد معتبر درصد تراکمی
کمتر از ۱۰ سال ۴۲ ۵/۱۰ ۵/۱۰ ۵/۱۰
۱۰ – ۱۹ سال ۵۴ ۵/۱۳ ۵/۱۳ ۲۴
۲۰- ۲۹ سال ۱۲۶ ۵/۳۱ ۵/۳۱ ۵/۵۵
۳۰-۳۹ سال ۱۳۲ ۳۳ ۳۳ ۵/۸۸
۴۰ سال به بالا ۴۶ ۵/۱۱ ۵/۱۱ ۱۰۰

جدول بالا نشان دهنده این است که ۱۱ درصد از پاسخگویان کمتر از ۱۰ سال می باشد که ساکن شهر تهران هستند و ۱۴ درصد بین ۱۰ تا ۱۹ سال، ۳۲ درصد بین ۲۰ تا ۲۹ سال، ۳۳ درصد بین ۳۰ تا ۳۹ سال و ۱۲ درصد نیز مدت ۴۰ سال بیشتر است که ساکن شهر تهران هستند.

۴-۴ متغیرهای مستقل

۴-۴-۱ میزان مواجهه

با توجه به تعریفی که از در معرض تلویزیون بودن یا بعبارتی مواجهه در چارچوب تئوریک مطرح گشت ، ابتدا توصیفی از متغیرهای مورد بررسی ارائه می گردد .

توزیع نسبی تماشای برنامه های تلویزیون سیمای ایران در جمعیت مورد مطالعه

جدول شماره (۴-۱۳) توزیع نسبی جمعیت برحسب تماشای تلویزیون

  فراوانی درصد درصد معتبر درصد تجمعی
بلی ۳۷۰ ۵/۹۲ ۲/۹۳ ۲/۹۳
خیر ۲۷ ۸/۶ ۸/۶ ۱۰۰

 

با توجه به داده های بدست آمده، ۳۷۰ نفر (حدود ۹۲ درصد) از پاسخگویان برنامه های تلویزیون سیمای جمهوری اسلامی ایران را تماشا می کنند و ۲۷ نفر (حدود ۷ درصد از پاسخگویان نه اینکه اصلاً برنامه های تلویزیون را تماشا نکنند ولی چون مدت زمان خیلی کمی را صرف تماشای برنامه های تلویزیون سیمای ایران می کرده اند، ترجیح داده شد جزء کسانی قرار بگیرند که برنامه ها را بطور جدی دنبال نمی کنند.


– توزیع نسبی میزان تماشای تلویزیون در جمعیت مورد مطالعه

جدول شماره (۴-۱۴) توزیع نسبی پاسخگویان برحسب میزان تماشای تلویزیون

  فراوانی درصد درصد معتبر درصد تراکمی
زیاد ۱۰۵ ۳/۲۶ ۳/۲۷ ۳/۲۷
متوسط ۲۶۵ ۳/۶۶ ۸/۶۸ ۱/۹۶
کم ۱۵ ۸/۳ ۹/۳ ۱۰۰/۰

 

– توزیع نسبی تماشای تلویزیون در طول هفته در جمعیت موردمطالعه

جدول شماره (۴-۱۵) توزیع نسبی پاسخگویان برحسب تماشای تلویزیون در طول هفته

  فراوانی درصد درصد معتبر درصد تراکمی
۱ – ۹ ساعت ۷۵ ۸/۱۸ ۸/۱۸ ۸/۱۸
۱۰ – ۱۹ ساعت ۱۳۲ ۳۳ ۳۳ ۸/۵۱
۲۰ – ۲۹ ساعت ۱۲۷ ۸/۳۱ ۸/۳۱ ۵/۸۳
۳۰ – ۳۹ ساعت ۳۳ ۳/۸ ۳/۸ ۸/۹۱
۴۰ ساعت بیشتر ۳۳ ۳/۸ ۳/۸ ۱۰۰

از جدول بالا نتیجه می شود که ۱۹ درصد از پاسخگویان ۱-۹ ساعت و ۳۳ درصد ۱۰-۱۹ ساعت، ۳۲ درصد ۲۰- ۲۹ ساعت، ۹ درصد ۳۰-۳۹ و ۹ درصد ۴۰ ساعت به بالا در طول هفته تلویزیون ایران را تماشا می کنند.

– توزیع نسبی تماشای تلویزیون در شب و روز گذشته در جمعیت مورد مطالعه

جدول شماره (۴-۱۶) توزیع نسبی جمعیت  برحسب تماشا در شب و روز گذشته

  فراوانی درصد درصد معتبر درصد تراکمی
۱-۴ ساعت ۲۵۵ ۸/۶۳ ۸/۶۳ ۸/۶۳
۵-۹ ساعت ۷۹ ۸/۱۹ ۸/۱۹ ۵/۸۳
۱۰-۱۴ ساعت ۱۵ ۸/۳ ۸/۳ ۳/۸۷
۱۵-۱۹ ساعت ۵۱ ۸/۱۲ ۸/۱۲ ۱۰۰

جدول بالا نشان مید هد که ۶۴ درصد از پاسخگویان بین ۱-۴ ساعت، ۲۰ درصد بین ۵-۹ درصد، ۴ درصد بین ۱۰-۱۴ درصد و ۱۳ درصد بین ۱۵-۱۹ ساعت از وقت خود را در شب و روز گذشته به تماشای تلویزیون اختصاص داده اند.

توزیع نسبی تماشای تلویزیون در روز غیر تعطیل در جمعیت مورد مطالعه

جدول شماره (۴-۱۷) توزیع نسبی پاسخگویان بر حسب تماشای تلویزیون در روز غیر تعطیل

  فراوانی درصد درصد معتبر درصد تراکمی
۱-۴ ساعت ۲۴۹ ۳/۶۲ ۳/۶۲ ۳/۶۲
۵-۹ ساعت ۱۰۰ ۲۵ ۲۵ ۳/۸۷
۱۰-۱۴ ساعت ۳۹ ۸/۹ ۸/۹ ۹۷
۱۵-۱۹ ساعت ۱۲ ۳ ۳ ۱۰۰

 

– توزیع نسبی تماشای تلویزیون در روز تعطیل در جمعیت مورد مطالعه

جدول شماره (۴-۱۸): توزیع نسبی پاسخگویان برحسب تماشای تلویزیون در روز تعطیل

  فراوانی درصد درصد معتبر درصد تراکمی
۱-۴ ساعت ۱۵۳ ۳/۳۸ ۳/۳۸ ۳/۳۸
۵-۹ ساعت ۱۶۵ ۳/۴۱ ۳/۴۱ ۵/۷۹
۱۰-۱۴ ساعت ۶۱ ۳/۱۵ ۳/۱۵ ۸/۹۴
۱۵-۱۹ ساعت ۶ ۵/۱ ۵/۱ ۳/۹۶
۲۰ ساعت بیشتر ۱۵ ۸/۳ ۸/۳ ۱۰۰

 

با توجه به جداول فوق درصد بالایی از جمعیت مورد مطالعه در طول هفته به تماشای تلویزیون می پردازند و فقط درصد کمی از جمعیت (۸/۳ درصد) به میزان پایین از تلویزیون بهره می برند.  با توجه به میزان مواجهه در یک روز تعطیل و یک روز عادی و نیز شب و روز گذشته ، آنگونه که مشاهده می شود الگوی تماشای تلویزیون در روزهای تعطیل اندکی تغییر می کند، زیرا در این مواقع مردم وقت آزاد بیشتری دارند و لذا می بینم تماشا در روز تعطیل افزایش می یابد در سایر کشورها نیز وضع به همین منوال است.

 

۴-۴-۲ محتوای مواجهه

– توزیع نسبی میزان تماشای هر یک از شبکه های تلویزیون در جمعیت مورد مطالعه

جدول (۴-۱۹) توزیع نسبی جمعیت برحسب اولویت درتماشای شبکه ها

شبکه ها میزان تماشا
اصلاً به ندرت بعضی روزها اکثر روزها هر روز
شبکه اول ۱۰ ۳/۳۲ ۵/۲۸ ۵/۱۳ ۸/۱۵
شبکه دوم ۳/۵ ۲۴ ۸/۳۳ ۳/۲۱ ۳/۱۴
شبکه سوم ۸/۰ ۵/۱۰ ۵/۱۳ ۵/۳۵ ۸/۳۹
شبکه چهارم ۸/۳۳ ۸/۴۰ ۱۵ ۶ ۸/۳
شبکه تهران (استانی در شهرستان ها) ۵/۴ ۸/۱۸ ۳/۲۳ ۳/۲۳ ۵/۲۹
شبکه خبر ۲۴/۰ ۸/۴۲ ۸/۱۵ ۸/۱۰ ۸/۶
شبکه آموزش ۸/۵۸ ۸/۲۴ ۳/۸ ۵/۴ ۸/۳
شبکه پیام ۵/۶۴ ۳۰ ۵/۱ ۵/۱ ۸/۱

 

بر طبق جدول فوق نتیجه گرفته می شود که از لحاظ اولویت بندی در تماشای شبکه های سیما از سوی پاسخگویان ، بیشترین میزان تماشا را شبکه ۳ و پس از آن شبکه ۵ به خود اختصاص داده است . شبکه اول مقام سوم را در جذب بیننده داشته و بعدااز آن شبکه ۲ و شبکه های دیگر نیز تماشاچی چندانی ندارند. شبکه های ۳و۵ در مقایسه با دیگر شبکه ها بیشتر مورد توجه و پسند واقع شده اند ، که یکی از دلایل آن را می توان تنوع برنامه ها و سرگرم کنندگی بیشتر آنها دانست . البته شبکه های تلویزیونی به خودی خود جذاب نیستند، بلکه برنامه هایی که پخش می کنند باعث جذب مردم می شود. مردم برنامه های مورد نظر خود را ازمیان برنامه های شبکه های گوناگون انتخاب می کنند .

– توزیع نسبی تماشای انواع برنامه های آموزشی در جمعیت مورد مطالعه

جدول شماره (۴-۲۰) توزیع نسبی پاسخگویان برحسب تماشای انواع برنامه های تلویزیون

  فراوانی درصد درصد معتبر درصد تراکمی
علمی و آموزشی ۱۳۵ ۸/۳۳ ۳/۴۵ ۳/۴۵
ورزشی ۱۰۵ ۳/۲۶ ۲/۳۵ ۵/۸۰
فنی و حرفه ای ۴۹ ۳/۱۲ ۴/۱۶ ۹۷
دینی و مذهبی ۹ ۳/۲ ۳ ۱۰۰

براساس جدول فوق حدود ،۳۴ درصد جمعیت مورد مطالعه از برنامه های علمی و آموزشی تلویزیون استفاده می کنند و ۳/۲۶ از برنامه های ورزشی، ۱۳ درصد برنامه های فنی و حرفه ای و حدود ۳ درصد برنامه های دینی و مذهبی را تماشا می کنند.

جدول شماره (۴-۲۱) توزیع نسبی جمعیت برحسب محتوای مواجهه

نحوه تماشا خیلی زیاد زیاد تا حدی کم خیلی کم اصلاً
۱ـ اخبار و گزارشها و تفسیر خبری ۱۳ ۳۳ ۳/۲۹ ۱۲ ۵/۴ ۵/۷
۲ـ فیلمهای سینمایی و سریالهای ایرانی ۵/۱۳ ۳۹ ۳/۱۸ ۸/۳ ۶ ۵/۱
۳ـ فیلمهای سینمایی و سریالهای خارجی ۵/۲۶ ۵/۲۸ ۸/۲۷ ۸/۹ ۶ ۵/۱
۴ـ مسابقات ورزشی، علمی و هنری ۳/۳۲ ۸/۲۵ ۲۷ ۶ ۵/۱ ۵/۸۹
۵ـ برنامه های علمی ۸/۲۱ ۸/۲۵ ۱۸ ۱۸ ۸/۹ ۸/۶
۶ـ برنامه های مذهبی ۳ ۹ ۳/۱۶ ۳/۱۸ ۳/۲۳ ۳/۲۰
۷ـ برنامه های کودک و نوجوان ۵/۱۳ ۵/۱۹ ۲۱ ۸/۱۹ ۸/۱۵ ۵/۱۰
۸ـ آگهی های تبلیغاتی ۸/۱۳ ۱۸ ۱۵ ۵/۲۲ ۵/۱۳ ۸/۱۵
۹ـ برنامه های آموزشی، درسی ۳/۲ ۸/۹ ۳/۲۶ ۵/۲۵ ۵/۱۷ ۵/۱۶
۱۰ـ آگهی های فرهنگی ـ آموزشی ۳/۱۲ ۳/۲۰ ۵/۳۱ ۸/۱۵ ۵/۱۳ ۸/۶
۱۱ـ برنامه های روان شناسی و مشاوره ۵/۱۶ ۸/۱۸ ۵/۲۸ ۳/۲۱ ۱۲ ۳

 

طبق جدول بالا :

برنامه های تلوبزیون به سه طبقه تقسیم گردیده است :

۱٫برنامه های تفریحی – سرگرمی : فیلمهای سینمایی و سریالها ، مسابقات ورزشی ، هنری ، علمی ، برنامه های کودک و نوجوان ، برنامه های خانواده

۲٫برنامه های علمی – خبری : اخبار و گزارشات ،تفاسیر خبری ، فیلمهای مستند ، گزارشهای علمی

۳٫برنامه های مذهبی : اذان و مناجات ، خطبه های نماز جمعه ، سخنرانیهای مذهبی

همانطور که در جدول فوق ملاحظه می شود مسابقات ورزشی، علمی و هنری بیشترین بیننده را به خود اختصاص داده است و پس از آن فیلمها و سریالهای ایرانی و خارجی و بعد از آن برنامه های علمی و سایر موارد قرار می گیرند ،درنتیجه تماشای برنامه های تفریحی- سرگرمی در اولویت تماشا قرار دارند.

 

۴-۵ متغیر های واسط

۴-۵-۱ انتخابگری

یکی از متغیرهای میانجی در تأثیر ، انتخابگری است که با بررسی اطلاع از زمان پخش برنامه ها و چگونگی تماس و برخورد با رسانه سنجیده شده است.

– توزیع نسبی میزان آگاهانه بودن انتخاب برنامه های تلویزیون در جمعیت مورد مطالعه

جدول شماره ۴-۲۲ توزیع نسبی روش انتخاب برنامه ها

 

 

روش انتخاب برنامه ها

هرگاه تلویزیون روشن است آن را تماشا میکنم تلویزیون را روشن میکنم و آنچه را که می خواهم تماشا کنم پیدا می کنم معمولاً زمانی که قصد تماشای برنامه معینی را دارم تلویزیون را روشن می کنم جمع
توزیع ۵/۱۳ ۰۵/۴۷ ۰/۳۹ ۱۰۰

 

معمولاً در انتخاب برنامه ها ، اگر برنامه ای در نظر نباشد ، صرفاً به تماشای اولین برنامه ای که با آن برخورد می کنیم می نشینیم، در غیر اینصورت کانالهای مختلف را جستجو کرده تا برنامه مورد علاقه خود را بیابیم و این انتخاب به کیفیت برنامه ها و نیاز بیننده در آن زمان و تنوع برنامه ها بستگی دارد . در برخورد با رسانه و شیوه انتخاب برنامه روش های متعددی وجود دارد . در بررسی حاضر سه شیوه استتفاده از تلویزیون بطور معمول در نظر گرفته شده است که هریک بیانگر میزانی از انتخاب تا عدم آن می باشد . ۵/۱۳ درصد از جمعیت هرگاه تلویزیون روشن است، صرفنظر از نوع برنامه، به تماشای آن می نشینند که نشاندهنده عدم انتخاب در تماشا است ، ۵/۴۷ درصد ابتدا تلویزیون را روشن کرده و سپس برنامه ای را انتخاب کرده و تماشا می کنند که بیانگر انتخاب در سطح متوسط است و تنها ۰/۳۹ درصد با قصد و هدف به تماشای برنامه ها می نشینند، زیرا معمولاً تلویزیون را زمانی روشن می کنند که قصد تماشای برنامه معینی را دارند.

 

۴-۵-۲ انگیزه تماشا

یکی دیگر از متغیرهای واسط مورد بررسی ، انگیزه تماشای تلویزیون است که به منظور سنجش آن ۱۱ گویه به پاسخگویان ارائه گردید. همه گویه ها مثبت بوده و پاسخگویان نظر خود را راجع به هر گویه بر اساس یک طیف ۶ قسمتی بیان داشته اند . جدول حاضر نتایج پاسخ جمعیت نمونه را به این گویه ها نشان می دهد.

 

 

 

– توزیع نسبی انگیزه تماشا در جمعیت مورد مطالعه

جدول ۴-۲۳ توزیع نسبی انگیزه تماشا در پاسخگویان

انگیزه تماشا خیلی زیاد زیاد تاحدی کم خیلی کم اصلاً
۱ـ برای افزایش اطلاعات حرفه ای و شغلی ۸/۹ ۲۸ ۸/۲۷ ۸/۱۲ ۵/۱۳ ۳/۸
۲ـ برای تفریح و سرگرمی تلویزیون تماشا می کنم ۲۵ ۸/۲۷ ۳/۳۵ ۵/۷ ۳/۲ ۵/۱
۳ـ برای تقویت ارزشهای مذهبی و  اخلاقی ۳/۸ ۳/۵ ۵/۳۷ ۵/۲۳ ۵/۱۳ ۱۲
۴ـ برای اطلاع از اخبار و رویدادهای ایران و جهان ۱۶ ۳/۴۱ ۲۷ ۳/۵ ۳/۵ ۳/۵
۵ـ برای آشنایی با مسائل و نکات پزشکی ۸/۷ ۵/۱۹ ۳/۴۴ ۱۵ ۳/۸ ۳/۵
۶ـ صرفا از روی عادت تلویزیون تماشا می کنم ۵/۱۷ ۵/۲۲ ۳/۲۶ ۱۲ ۸/۹ ۳/۱۱
۷ـ برای اینکه آگاهیهای سیاسی خود را افزایش دهم ۵/۸ ۳/۲۰ ۳/۲۹ ۸/۱۵ ۱۲ ۵/۱۳
۸ـ برای اینکه با حقوق اجتماعی­خود و دیگران آشناشوم ۸/۹ ۳/۲۴ ۸/۳۶ ۳/۸ ۱۲۵/۱۳ ۸/۶
۹ـ برای اینکه با موضوعات مختلف در حوزه های علوم آشنا شوم. ۵/۱۰ ۳/۲۱ ۳/۲۹ ۵/۱۶ ۳/۱۴ ۳/۸
۱۰ـ برای آشنایی با ایده ها و نظرات کاندیدها ۵/۸ ۳/۲۰ ۳/۳۸ ۸/۱۲ ۵/۷ ۱۲
۱۱ـ برای اینکه با نظرات و عقاید گروههای مختلف در مسائل اجتماعی ـ فرهنگی آشنا شوم. ۶ ۸/۱۲ ۵/۳۸ ۳/۱۷ ۳/۱۱ ۵/۷

 

با توجه به نتایج فوق، مشاهده می شود که انگیزه اصلی از تماشای برنامه های تلویزیون تفریح و سرگرم شدن است و پس از آن می توان به انگیزه عادت کردن به تماشای تلویزیون اشاره کرد. در الویت بعدی بیشتر افراد تمایل به این دارند که از طرق تماشای تلویزیون از اخبار ورویدادهای ایران و جهان مطلع شوند. در کل نقش اصلی تلویزیون در زندگی مردم مطابق یافته های این تحقیق، سرگرمی است. برای مخاطبان تلویزیون به عنوان یک معلم، منبع اطلاع رسانی و آگاهی دادن نیز می باشد که اهمیت ثانویه دارد.

 

۴-۵-۳ اعتبار رسانه

متغیر واسط دیگر در سنجش ، اعتبار رسانه و پیامهای آن نزد مخاطبین است که با اطلاع از منبع کسب اخبار داخلی و خارجی از نظر پاسخگویان اندازه گیری شده است. از طرفی در جهان کنونی بجز تلویزیون ، سایر رسانه ها از جمله رادیو ، روزنامه ، ماهواره و… نیز از منبع کسب اطلاع و آگاهی و تفریح و سرگرمی می باشند و در شکل دهی به نگرش انسانها نقش وجایگاه ویژه ای دارند ، لذا در تحقیق حاضر جایگاه سایر رسانه ها در بین پاسخگویان و نیازی که از آنان مرتفع می سازند و همچنین در قیاس با تلویزیون مورد ارزیابی قرار گرفته است.

 

 

– توزیع نسبی رسانه ها بر حسب منبع کسب اخبار داخلی

جدول شماره (۴-۲۴) توزیع نسبی رسانه ها بر حسب منبع کسب اخبار داخلی

منبع (رسانه) خیلی زیاد زیاد تا حدی کم خیلی کم اصلاً
رادیو ۱۵ ۵/۳۱ ۵/۲۹ ۹ ۳/۵ ۳/۸
تلویزیون ۳۶ ۵/۴۰ ۳/۱۵ ۳/۲ ۵/۴ ۵/۱
روزنامه ها ۱۵ ۵/۳۴ ۵/۳۲ ۹ ۵/۴ ۳/۲
رادیوهای بیگانه ۹ ۸/۱۲ ۵/۳۱ ۸/۱۶ ۸/۱۲ ۳/۱۴
ماهواره ۸/۲۱ ۸/۲۲ ۸/۱۸ ۵/۱۶ ۹ ۹
گفتگو با دیگران ۸/۱۵ ۲۸ ۵/۲۵ ۱۸ ۳/۸ ۳
اینترنت ۸/۱۵ ۸/۱۲ ۳/۳۲ ۵/۱۰ ۸/۱۸ ۸/۷

– توزیع نسبی جمعیت برحسب منبع کسب اخبار خارجی

جدول شماره (۴-۲۵) توزیع نسبی برحسب منبع کسب اخبار خارجی

منبع (رسانه) خیلی زیاد زیاد تا حدی کم خیلی کم اصلاً
رادیو ۹ ۵/۲۸ ۳۳ ۸/۹ ۷ ۹
تلویزیون ۳/۲۳ ۸/۳۳ ۸/۲۸ ۶ ۸/۳ ۳
روزنامه ها ۵/۷ ۲۱ ۴۶ ۸/۱۲ ۳/۵ ۸/۳
رادیوهای بیگانه ۸/۱۸ ۳/۲۷ ۸/۱۵ ۵/۱۳ ۵/۷ ۸/۱۲
ماهواره ۳۹ ۲۵ ۹ ۸/۹ ۵/۷ ۵/۷
گفتگو با دیگران ۵/۱۶ ۳/۲۴ ۲۴ ۸/۱۵ ۸/۱۲ ۸/۳
اینترنت ۲۴ ۳/۲۰ ۳/۲۳ ۸/۹ ۸/۱۲ ۸/۷

با توجه به جداول فوق نتیجه می شود که پاسخگویان تلویزیون را مهمترین منبع کسب اختبار داخلی دانسته و در مورد اخبار خارجی جایگاه تلویزیون بعد از ماهواره و در اولویت دوم می باشد.

 

– توزیع نسبی اعتبار داخلی رسانه تلویزیون در جمعیت مورد مطالعه

جدول شماره (۴-۲۶) توزیع نسبی پاسخگویان بر حسب اعتباردادن به تلویزیون در کسب اخبار داخلی

  فراوانی درصد درصد معتبر درصد تراکمی
زیاد ۱۶۲ ۵/۴۰ ۴/۴۲ ۴/۴۲
متوسط ۲۰۵ ۳/۵۱ ۷/۵۳ ۱/۹۶
کم ۱۵ ۸/۳ ۹/۳ ۱۰۰/۰

 

 

براساس جدول حاضر میزان اعتبار دادن پاسخگویان به تلویزیون به عنوان منبعی برای کسب اخبار داخلی در حد متوسط رو به بالا می باشد و تنها درصد کمی از مردم (۹/۳ درصد) اعتبار کمی را برای تلویزیون در جهت کسب اخبار داخلی قائل شده اند.

 

– توزیع نسبی اعتبار خارجی رسانه تلویزیون در جمعیت مورد مطالعه

 

جدول شماره (۴-۲۷) توزیع نسبی پاسخگویان بر حسب اعتباردادن به تلویزیون در کسب اخبار خارجی

  فراوانی درصد درصد معتبر درصد تراکمی
زیاد ۱۵۶ ۳۹ ۸/۴۱ ۸/۴۱
متوسط ۲۰۵ ۳/۵۱ ۵۵ ۸/۹۶
کم ۱۲ ۳ ۲/۳ ۱۰۰/۰

 

با توجه به نتایج جدول می توان گفت که پاسخگویان اعتبار بالایی برای رسانه تلویزیون در جهت کسب اخبار داخلی و خارجی قائل هستند. البته شایان ذکر است که افراد در درجه اول تلویزیون را مهمترین منبع کسب اخبار داخلی می دانند و در درجه دوم آن را در جهت اخبار خارجی معتبر می دانند. ولی در کل می توان نتیجه گرفت که پاسخگویان تلویزیون را به عنون یکی از مهمترین منبع کسب اخبار و اطلاع رسانی محسوب می کنند.

 

توزیع نسبی شاخص های شهروندی

جدول شماره (۴-۲۸) توزیع نسبی طیف گویه های شاخص حقوق شهروندی

مفاهیم خیلی زیاد زیاد تاحدی کم خیلی کم اصلاً
۱ـ آزادی بیان ۸/۳۷ ۴۲ ۸/۱۵ ۳/۲ ۵/۱ ۸/۰
۲ـ آزادی اندیشه ۵/۳۵ ۵/۴۳ ۵/۱۳ ۳/۵ ۵/۱ ۸/۰
۳ـ آزادی نشریات ۲۱ ۳/۴۱ ۲۵ ۵/۷ ۵/۱ ۳
۴ـ آزادی مطبوعات ۳/۲۳ ۳/۳۸ ۲۵ ۸/۹ ۳/۲ ۵/۱
۵ـ آزادی مذهب ۳۳ ۳/۳۸ ۸/۱۶ ۶ ۳ ۳
۶ـ آزادی در برگزاری مراسم مذهبی ۵/۲۵ ۵/۳۵ ۲۴ ۸/۶ ۸/۳ ۸/۳
۷ـ آزادی عقیده ۸/۴۵ ۳/۵۳ ۳/۱۲ ۵/۴ ۸/۰ ۵/۱
۸ـ مشارکت سیاسی ۳۱ ۵/۳۱ ۳/۲۳ ۶ ۸/۳ ۵/۴
۹ـ حق فعالیت سیاسی ۵/۲۹ ۳۰ ۲۱ ۵/۷ ۳/۵ ۳/۵
۱۰ـ حق رای ۵/۶۵ ۵/۲۲ ۸/۶ ۳/۲ ۵/۱ ۵/۱
۱۱ـ شرکت در انتخابات ۵/۶۲ ۵/۲۸ ۵/۴ ۳/۲ ۸/۰ ۵/۹۸
۱۲ـ فرصت آموزی برابر ۵۷ ۳/۲۷ ۵/۷ ۸/۳ ۳ ۵/۹۸
۱۳ـ بیمه های عمومی ۳/۶۰ ۸/۲۱ ۸/۶ ۸/۳ ۳/۲ ۳
۱۴ـ بهداشت ۶۴ ۵/۲۲ ۸/۶ ۵/۱ ۳/۳ ۸/۰
۱۵ـ بازنشستگی ۸/۶۱ ۲۱ ۸/۳ ۳/۲ ۸/۱ ۸/۳
۱۶ـ امنیت مالی ۶۷ ۲۴ ۵/۴ ۵/۴ ۵/۱ ۴
۱۷ـ امنیت جانی ۳/۷۲ ۳/۲۰ ۳/۵ ۵/۱ ۵/۱ ۲/۱
۱۸ـ امنیت اقتصادی ۵۸ ۳/۲۳ ۳/۱۴ ۳/۲ ۳/۲ ۲/۱
۱۹ـ مسک متناسب با نیاز ۵/۵۵ ۳/۲۶ ۵/۱۰ ۸/۳ ۳/۳ ۸/۰
۲۰ـ شغل مناسب و دلخواه ۵۴ ۳/۲۶ ۸/۱۵ ۳/۲ ۸/۱ ۸/۱
۲۱ـ حق برخوردای از احترام حیثیت و آبرو ۵/۷۰ ۵/۲۳ ۳ ۸/۰ ۵/۱ ۸/۰

 

از جداول فوق استنباط می شود که اکثر پاسخگویان حقوق شهروندی را حق خود می دانند و می خواهند که از این حقوق بهره مند باشند. که این حقوق شامل حقوق مدنی : آزادی بیان ، آزادی اندیشه ، آزادی نشریات ،آزادی مطبوعات ، آزادی مذهب ، آزادی عقیده و حقوق سیاسی : مشارکت سیاسی ، حق فعالیت سیاسی ، حق رأی و شرکت در انتخابات و نیز حقوق اجتماعی : فرصت آموزشی برابر ، بیمه های عمومی ، بهداشت ، بازنشستگی ، امنیت مالی، امنیت جانی ، امنیت اقتصادی ، مسکن متناسب با نیاز ،شغل مناسب و دلخواه ، حق برخورداری از احترام و حیثیت و آبرو می باشد . که بر طبق آمار بدست آمده از جمعیت نمونه، همه مردم خواستار احقاق کلیه حقوق خود به عنوان شهروند می باشند .

 

توزیع نسبی توجه صدا و سیما به شاخص های حقوق شهروندی در برنامه های تلویزیون

جدول شماره (۴-۲۹) میزان توجه صدا و سیما به شاخص های شهروندی

مفاهیم خیلی زیاد زیاد تاحدی کم خیلی کم اصلاً
۱ـ آزادی بیان ۳ ۸/۱۵ ۴۳ ۳/۱۷ ۸/۱۲ ۳/۸
۲ـ آزادی اندیشه ۳/۵ ۱۸ ۳/۳۳ ۸/۲۱ ۸/۱۲ ۹
۳ـ آزادی نشریات ۳/۲ ۱۲ ۳۴ ۸/۲۴ ۳/۱۷ ۵/۷
۴ـ آزادی مطبوعات ۳ ۹ ۳/۲۷ ۵/۳۴ ۵/۱۶ ۹
۵ـ آزادی مذهب ۵/۱۳ ۳/۱۸ ۳/۲۰ ۸/۱۸ ۱۸ ۸/۹
۶ـ آزادی در برگزاری مراسم مذهبی ۵/۱۶ ۱۸ ۳/۲۶ ۸/۱۳ ۱۵ ۹
۷ـ آزادی عقیده ۸/۹ ۵/۱۰ ۸/۳۴ ۸/۱۵ ۱۸ ۸/۹
۸ـ مشارکت سیاسی ۵/۸ ۸/۱۸ ۵/۲۸ ۳/۲۰ ۱۲ ۸/۹
۹ـ حق فعالیت سیاسی ۵/۸ ۸/۱۵ ۸/۲۷ ۳/۲۰ ۳/۱۴ ۱۲
۱۰ـ حق رای ۸/۳۴ ۳/۲۹ ۳/۱۷ ۵/۷ ۵/۱ ۳/۵
۱۱ـ شرکت در انتخابات ۸/۳۷ ۸/۳۳ ۵/۱۶ ۳/۵ ۳ ۳/۲
۱۲ـ فرصت آموزی برابر ۸/۱۹ ۳۰ ۵/۳۱ ۸/۶ ۶ ۳/۵
۱۳ـ بیمه های عمومی ۸/۱۹ ۵/۲۲ ۲۷ ۳/۱۷ ۸/۶ ۵/۴
۱۴ـ بهداشت ۲۴ ۳/۳۹ ۲۴ ۶ ۵/۱ ۸/۳
۱۵ـ بازنشستگی ۳/۲۰ ۲۵ ۸/۲۷ ۸/۹ ۸/۹ ۳/۵
۱۶ـ امنیت مالی ۸/۲۱ ۳/۲۱ ۳/۲۳ ۸/۱۸ ۸/۶ ۶
۱۷ـ امنیت جانی ۲۴ ۲۸ ۲۷ ۹ ۶ ۳/۵
۱۸ـ امنیت اقتصادی ۱۲ ۳/۱۸ ۳/۳۲ ۱۸ ۸/۱۲ ۳/۵
۱۹ـ مسکن متناسب با نیاز ۳/۱۴ ۸/۱۲ ۳/۲۶ ۲۱ ۵/۱۴ ۸/۹
۲۰ـ شغل مناسب و دلخواه ۵/۱۶ ۱۲ ۳/۲۳ ۲۱ ۸/۱۶ ۹
۲۱ـ حق برخوردای از احترام حیثیت و آبرو ۳/۲۱ ۳۰ ۸/۲۴ ۳/۱۱ ۸/۳ ۳/۸

 

آنطور که از جداول بالا بدست می آید حاکی از توجه ضعیف صدا و سیما به مسأله شهروندی در برنامه های خود می باشد و اگر هم توجهی بوده در حوزه حقوق اجتماعی   می باشد و به حقوق سیاسی و مدنی توجهی نشده است.

 

– توزیع نسبی نگرش به حقوق شهروندی در بُعد احساسی (جدول ۴-۳۰)

مفاهیم خیلی زیاد زیاد تاحدی کم خیلی کم اصلاً
۱ـ هر کس باید فکر خودش باشد و نیزای نیست خود را درگیر کار مردم کند ۶ ۹ ۵/۴۶ ۱۹ ۳/۵ ۳/۱۴
۲ـ از اینکه عده ای نمی توانند از امکانات بهداشتی و درمانی مناسب برخوردار باشند متاثر می شوم ۳۷ ۳/۳۸ ۸/۱۸ ۳ ۸/۰ ۳/۲
۳ـ از اینکه افراد بلدیل بنداشتن معرف نمی توانند کار پیدا کنند ناراحت می شوم ۴۳ ۸/۳۳ ۵/۱۶ ۳ ۵/۱ ۳/۲
۴ـ من اصلا دلم برای انسانهایی که در بازی ها و خیابان ها می خوابند نمی سوزد ۹ ۳/۱۱ ۱۸ ۸/۲۵ ۳/۱۴ ۲۱
۵ـ اگر کسی امنیت اجتمایع را بهم بزند نمی توانم تحمل کنم ۵/۳۴ ۸/۴۰ ۳/۱۴ ۸/۳ ۳ ۸/۳
۶ـ از مشاهده افرادی که علی رغم استعداد نتوانسته اند تحصیل کنند متاسف می شوم ۵/۴۳ ۳۷ ۸/۱۲ ۳ ۵/۱ ۳/۲
۷ـ حاضر نیستم با افرادی که نظرایت مخالف نظر من دارند گفتگو کنم ۸/۹ ۵/۱۰ ۳/۳۹ ۵/۱۹ ۵/۷ ۸/۱۵
۸ـ دوست دارم مذهبم را خودم انتخاب کنم ۸/۴۲ ۵/۱۷ ۳/۲۰ ۸/۹ ۳/۲ ۸/۶
۹ـ ترجیح می دهم مراسم مهذبی خود را به هر صورتیکه که دوست دارم انجام بدهم ۳/۲۴ ۳/۱۷ ۳۹ ۵/۱۰ ۳/۵ ۸/۳
۱۰ـ به نظر من عقیده هر کسی برای خودش محترم است و اگر کسی به عقیده من احترام نگذارد ناراحت نمی شوم ۲۱ ۱۸ ۳/۳۹ ۳/۸ ۶ ۵/۷
۱۱ـ عدم توجه به رای مردم منو ناراحت می کنه ۳/۳۶ ۳۳ ۸/۲۱ ۵/۴ ۸/۰ ۸/۳
۱۲ـ عضویت اجباری در انجمن ها و احراز سیاسی برایم ناخوشایند است ۸/۳۶ ۸/۱۸ ۳/۲۴ ۹ ۳/۵ ۶

 

– توزیع نسبی نگرش به حقوقی شهروندی در بُعد عملی

جدول شماره (۴-۳۱) نگرش به حقوق شهروندی (بُعد علمی)

مفاهیم خیلی زیاد زیاد تاحدی کم خیلی کم اصلاً
۱ـ هر وقت عجله ندارم نوبتو رعایت می کنم ۹ ۸/۶ ۵/۲۵ ۵/۲ ۱۹ ۳/۱۴
۲ـ اگر در اداره ای مسئولیتی داشته باشم حتما آشنایانم رو در اولویت قرار می دم ۸/۹ ۸/۱۲ ۳۳ ۵/۲۵ ۳/۶ ۸/۱۲
۳ـ اگر رفتار مشکوکی از کسی ببینم به پلیس ۱۰۰ زنگ می زنم ۳/۲۶ ۵/۲۸ ۳/۲۱ ۳/۱۱ ۳/۵ ۵/۷
۴ـ من همیشه حقم را گفته ام ۳/۸ ۸/۱۹ ۵/۳۱ ۲۴ ۵/۷ ۹
۵ـ من علی رغم مخالفت ها حرفم را زده ام ۱۵ ۳۱ ۸/۲۷ ۳/۱۷ ۸/۳ ۵/۴
۶ـ من کتاب ها و مطالب مختلف را می خوانم ۳/۱۵ ۳/۲۳ ۳/۴۱ ۸/۱۲ ۵/۴ ۳/۲
۷ـ من رابطه ام را با هر فردی که مسائل مذهبی مورد تایید منو رعایت نکنه قطع می کنم ۸/۶ ۳/۱۱ ۳/۴۴ ۱۶ ۳/۲ ۵/۱۹
۸ـ اگر مطلبی مخالف نظر من باشه آن را کنار می زارم و نمی خونم ۳/۹ ۱۵ ۸/۳۹ ۳/۱۷ ۳/۵ ۵/۱۳

 

– توزیع نسبی نگرش به حقوق شهروندی در جمعیت مورد مطالعه

جدول شماره (۴-۳۲) توزیع نسبی پاسخگویان برحسب نگرش به حقوق شهروندی

  فراوانی درصد درصد معتبر درصد تراکمی
زیاد ۸۲ ۵/۲۰ ۵/۲۱ ۵/۲۱
متوسط ۲۹۱ ۸/۷۲ ۲/۷۶ ۶/۹۷
کم ۹ ۳/۲ ۴/۲ ۱۰۰/۰

 

با توجه به جدول بالا، می توان گفت که حدود ۲۱ درصد از پاسخگویان به حقوق، وظایف و تکالیف خود به عنوان شهروند آگاهند و این آگاهی در ۷۳ درصد بطور متوسط و تا حدی است و ۳ درصد پاسخگویان به میزان کمی از این حقوق آگاهی دارند.

– توزیع نسبی نگرش به حقوق سیاسی در جمعیت مورد مطالعه

جدول شماره (۴-۳۳) توزیع نسبی پاسخگویان بر حسب نگرش به حقوق سیاسی

  فراوانی درصد درصد معتبر درصد تراکمی
زیاد ۵۵ ۸/۱۳ ۹/۱۳ ۹/۱۳
متوسط ۳۰۳ ۸/۷۵ ۳/۷۶ ۲/۹۰
کم ۳۹ ۸/۹ ۸/۹ ۱۰۰/۰

طبق تعریف حقوق سیاسی شامل : مشارکت سیاسی ، حق فعالیت سیاسی ، حق رأی و شرکت در انتخابات را شامل می شود . با توجه به جدول فوق میزان آگاهی نسبت به حقوق سیاسی در جمعیت نمونه در حد متوسط و ۸/۷۵ درصد می باشد.

 

– توزیع نسبی نگرش به حقوق اجتماعی در جمعیت مورد مطالعه

جدول شماره (۴-۳۴) توزیع نسبی پاسخگویان بر حسب نگرش به حقوق اجتماعی

  فراوانی درصد درصد معتبر درصد تراکمی
زیاد ۱۴۴ ۰/۳۶ ۳/۳۶ ۳/۳۶
متوسط ۲۲۳ ۸/۵۵ ۲/۵۶ ۴/۹۲
کم ۳۰ ۵/۷ ۶/۷ ۱۰۰/.

 

طبق تعریف حقوق اجتماعی شامل : فرصت آموزشی برابر ، بیمه های عمومی ، بهداشت ، بازنشستگی ، امنیت مالی، امنیت جانی ، امنیت اقتصادی ، مسکن متناسب با نیاز ،شغل مناسب و دلخواه ، حق برخورداری از احترام و حیثیت و آبرو می باشد. که میزان آگاهی مردم از این حقوق در سطح متوسط ۸/۵۵ می باشد.

– توزیع نسبی نگرش به حقوق مدنی در جمعیت مورد مطالعه

 

جدول شماره (۴-۳۵) توزیع نسبی پاسخگویان بر حسب نگرش به حقوق مدنی

  فراوانی درصد درصد معتبر درصد تراکمی
زیاد ۸۲ ۵/۲۰ ۱/۲۱ ۱/۲۱
متوسط ۲۸۸ ۰/۷۲ ۲/۷۴ ۴/۹۵
کم ۱۸ ۵/۴ ۶/۴ ۱۰۰/.

 

حقوق مدنی شامل : آزادی بیان ، آزادی اندیشه ، آزادی نشریات ،آزادی مطبوعات ، آزادی مذهب ، آزادی عقیده می باشد که آگاهی مردم از این حقوق نیز در سطح متوسط ۰/۷۲ درصد می باشد .بر اساس جداول مذکور در مورد نگرش جمعیت مورد مطالعه نسبت به حقوق سیاسی و اجتماعی و مدنی خود چنین نتیجه گرفته می شود که این آگاهی کامل نیوده و افراد تا حدی به حقوق شهروندی خود آگاهند و این آگاهی به حقوق اجتماعی در الویت اول و حقوق مدنی در الویت دوم و حقوق سیاسی در الویت سوم قرار دارد.

 

 

۴ـ۶ بررسی فرضیات تحقیق

در این بخش با توجه به داده های تحقیق به بررسی رابطه همبستگی بین هر یک از متغیرهای مستقل و متیغر وابسته می پردازیم. در اینجا باید متذکر شد که نقش هر یک از متغیرهای مستقل (استفاده از تلویزیون) بر نگرش به حقوق شهروندی در ابعاد شناختی ـ احساسی و رفتاری به وطر مجزا و نیز به شکل تلفیقی (مجموع) مورد سنجش و بررسی قرار داده ایم این پژوهش با توجه به موضوع آن که «بررسی رابطه استفاده از تولیزیون با نگرش به حقوق شهروندی» است، نگرش را در هر سه بعد شناختی ـ احساسی و رفتاری سنجیده است و دارای یک فرضیه اصلی و ۶ فرضیه فرعی می باشد.

 

 

فرضیه اصلی: میان استفاده از تلویزیون با نگرش به حقوق شهروندی رابطه معناداری وجود دارد.

 

 

 

فرضیات فرعی :

۱ـ میان میزان مواجهه (کل ساعات تماشا) با نگرش به حقوق شهروندی رابطه معناداری وجود دارد.

جدول شماره (۴-۳۷) ضریب همبستگی فرضیه ۱

متغیر میزان همبستگی

پیرسون (R )

سطح معناداری
میزان مواجهه

نگرش به حقوق شهروندی

۰۳۸/۰ ۴۶۸/۰

با توجه به سوالات مندرج در پرسشنامه میزان تماشای تلویزیون و کل ساعاتی که فرد در معرض رسانه تلویزیون قرار می گیرد، با سؤالاتی در خصوص اینکه پاسخگو در طول هفته، در روز تعطیل، روز غیر تعطیل و در شب و روز گذشته چد ساعت از وقت خود را به تماشای تلویزیون اختصاص داده است سنجیده شده است ولی با توجه به اینکه اطلاعاتی که افراد از شب و روز گذشته خود داده اند دقیقتر می باشد، لذا در تحلیل از میزان مواجهه افراد با تلویزیون در شب ور وز گذشته و تأثیر آن بر نگرش به حقوق شهروندی استفاده شده است. نتایج بدست آمده از جداول فوق نشان می دهد، میان تعداد ساعات تماشای تلویزیون با نگرش به حقوق شهروندی بدون تفکیک شاخص های شهروندی رابطه معناداری وجود ندارد و این به معنای آن است که فرضیه اصلی تحقیق رد می شود، چرا که سطح معناداری ۴۶۸/۰ بدست آمده است. (۰۵/۰(SIG>

۱ـ۱ میان تعداد ساعات تماشای تلویزیون با نگرش به حقوق اجتماعی رابطه معناداری وجود دارد.

 

جدول شماره (۴-۳۷)  ضریب همبستگی فرضیه ۱ به تفکیک شاخصهای شهروندی اجتماعی

متغیر میزان همبستگی

پیرسون (R )

سطح معناداری
میزان مواجهه

نگرش به حقوق اجتماعی

۱۳۵/۰ ۰۰۸/۰

 

ضریب همبستگی این دو متغیر ۱۳۵/۰ با سطح معناداری ۰۰۸/۰ می باشد و همبستگی معناداری وجود دارد، علی رغم اینکه در مقوله نگرش به حقوق شهروندی در کل با میزان مواجهه رابطه نداشت ولی حقوق اجتماعی که یکی از ابعاد حقوق شهروندی است با میزان مواجهه رابطه دارد و شدت رابطه تاثیر تعداد ساعات تماشای تلویزیون بر نگرش به حقوق اجتماعی در حد متوسط رو به پایین است. (۱۳۵/۰ = r )

 

۱ـ۲ میان میزان مواجهه با نگرش به حقوق مدنی رابطه معناداری وجود دارد

جدول شماره (۴-۳۸) ضریب همبستگی فرضیه ۱ به تفکیک شاخصهای شهروندی (مدنی)

متغیر میزان همبستگی

پیرسون (R )

سطح معناداری
میزان مواجهه

نگرش به حقوق مدنی

۰۸۴/۰- ۱۰۶/۰

 

سطح معناداری بدست آمده (۰۱۶/۰ = sig) حاکی از آن است که بین دو متغیر میزان مواجهه با نگرش به حقوق مدنی رابطه معناداری وجود ندارد.

۱ـ۳ میان میزان مواجهه با نگرش به حقوق سیاسی رابطه معناداری وجود دارد.

جدول (شماره ۴-۳۹) ضریب همبستگی فرضیه ۱ به تفکیک شاخصهای شهروندی (سیاسی)

متغیر میزان همبستگی

پیرسون (R )

سطح معناداری
میزان مواجهه

نگرش به حقوق سیاسی

۲۵/۰ ۶۲۳/۰

 

سطح معناداری بدست آمده (۶۲۳/۰ =sig) حاکی از آن است که بین دو متغیر میزان مواجهه با نگرش به حقوق سیاسی رابطه معناداری وجود ندارد.

متغیرهای زمینه ای

۲ـ بین متغیرهای زمینه ای (جنس، سن، تعداد افراد خانوار، وضعیت تأهل، وضعیت فعالیت، شغل، درآمد، منطقه محل سکونت) و نگرش به حقوق شهروندی رابطه وجود دارد.

 

۲ـ۱ـ بین جنس و نگرش به حقوق شهروندی رابطه وجود دارد .

جهت آزمون این فرضیه مبنی برا ین که «بین جنس و نگرش به حقوق شهروندی رابطه وجود دارد» از آزمون T مستقل استفاده کردیم. زیرا یکی از متغیرها در سطح سنجش اسمی دو مقوله ای (جنس) و یکی در سطح سنجش فاصله ای (نگرش به حقوق شهروندی)     می باشد به همین خاطر برای آزمون این فرضیه از آزمون T مستقل استفاده نمودیم که نتایج آن به قرار زیر می باشد:

جدول شماره (۴-۴۰) ضریب همبستگی جنس با نگرش به حقوق شهروندی

متغیر مستقل

متغیر وابسته

جنس فراوانی میانگین انحراف معیار
نگرش به

حقوق شهروندی

مرد ۲۵۰ ۲/۷۲ ۱۳
زن ۱۳۲ ۹/۷۱ ۵/۹

 

براساس اطلاعات مندرج در جدول فوق می توان دریافت که ۲۵۰ نفر از پاسخگویان مرد و ۱۳۲ نفر آنها زن می باشند. میانگین نمره نگرش به حقوق شهروندی برای مردان ۲/۷۲ با انحراف معیار ۱۳ بوده است، ولی میانگین نمره نگرش به حقوق شهروندی برای زنان ۹/۷۱ با انحراف معیار ۵/۹ بوده است. مقدار آماره t در حدود ۱۹۱/۰ با درجه آزادی ۳۸۰ می باشد که با توجه به سطح معناداری آن (sig=./848) نتیجه می شود که نگرش به حقوق شهروندی در دو جنس مرد و زن تفاوت معناداری ندارد. بعبارت دیگر زنان به همان اندازه که مردان از حقوق خود آگاهی دارند به حقوق خود آگاهند و عمل می کنند.

۲ـ۲ میان سن و نگرش به حقوق شهروندی رابطه معناداری وجود دارد.

جهت آزمون فرضیه مبنی بر این که «بین سن و نگرش به حقوق شهروندی رابطه وجود دارد» از آزمون همبستگی پیرسون استفاده کردیم که نتایج آن به قرار زیر می باشد:

جدول شماره (۴-۴۱) ضریب همبستگی سن با نگرش به حقوق شهروندی

متغیر میزان همبستگی

پیرسون (R )

سطح معناداری
میزان مواجهه

نگرش به حقوق شهروندی

۲۵/۰ ۶۲۳/۰

 

با توجه به اطلاعات جدول فوق می توان دریافت که بین دو متغیر سن و نگرش به حقوق شهروندی رابطه معناداری وجود ندارد. (۰۵/۰ sig> )

۲ـ۳ میان تعداد افراد خانوار با نگرش به حقوق شهروندی رابطه معناداری وجود دارد.

جدول شماره (۴-۴۲) ضریب همبستگی فرضیه ۲ به تفکیک تعداد اعضای خانوار

متغیر میزان همبستگی

پیرسون (R)

سطح معناداری
میزان مواجهه

نگرش به حقوق شهروندی

۰۲۶/۰ ۶۱۶/۰

ضریب همبستگی این دو متغیر ۰۲۶/۰ با سطح معناداری ۶۱۶/۰ می باشد که همبستگی معناداری وجود ندارد.

 

۲ـ۴ـ میان درآمد و نگرش به حقوق شهروندی رابطه معناداری وجود دارد

جدول شماره (۴-۴۳) آزمون ضریب همبستگی درآمد با نگرش به حقوق شهروندی

متغیر میزان همبستگی

پیرسون (R )

سطح معناداری
درآمد

نگرش به حقوق شهروندی

۱۷/۰ ۷۵۱/۰

 

ضریب همبستگی این دو متغیر ۰۱۷/۰ و سطح معناداری ۷۵۱/۰ می باشد که گویای این مطلب است که فرضیه عنوان شده رد شده است و میان درآمد و نگرش به حقوق شهروندی رابطه معناداری وجود ندارد.

۲ـ۵ میان مدت اقامت و زندگی در شهر تهران با نگرش به حقوق شهروندی رابطه معناداری وجود دارد .

 

جدول شماره (۴-۴۴) ضریب همبستگی مدت اقامت در تهران با حقوق شهروندی

متغیر میزان همبستگی

پیرسون (R )

سطح معناداری
مدت اقامت در تهران

نگرش به حقوق شهروندی

۰۲۹/۰ ۵۷۵/۰

 

ضریب همبستگی این دو متغیر ۰۲۹/۰ با سطح معناداری ۵۷۵/۰ می باشد که همبستگی معناداری ندارد. بنابراین بین سالهای اقامت و زندگی در شهر تهران به عنوان متغیرمستقل با نگرش به حقوق شهروندی به عنوان متغیر وابسته رابطه ای وجود ندارد و با توجه به سطح معناداری بدست آمده اگر چه رابطه ای ضعیفی مشاهده می شود این رابطه ناشی از شانس و تصادف می باشد و در کل فرضیه مذکور رد می شود.

 

۲ـ۶ بین تأهل با نگرش به حقوق شهروندی رابطه معناداری وجود دارد .

جدول (۴-۴۵) ضریب همبستگی وضعیت تاهل با حقوق شهروندی

  مجموع مربعها درجه آزادی میانگین مربعها F سطح معناداری
تأهل بین گروهی ۳۹۴/۳۵ ۳ ۷۹۸/۱۱ ۸۱۰/۰ ۹۷۰/۰
درون گروهی ۱۹۴/۵۴۵۱۰ ۳۷۵ ۳۶۱/۱۴۵    
کل ۵۸۸/۵۴۵۴۵ ۳۷۸      

 

داده ها نشان می دهد که تأهل بر نگرش به حقوق شهروندی تاثیر ندارد، چرا که سطح معناداری بدست آمده ۹۷۰/۰ می باشد. بنابراین رابطه ای بین این دو متغیر وجود ندارد. یعنی نگرش به حقوق شهروندی در میان وضعیت های مختلف تاهل (متاهل، مطلقه، همسر فوت شده) هیچ گونه فرقی ندارد.

 

۲ـ۷ میان قومیت و نگرش به حقوق شهروندی رابطه معناداری وجود دارد.

جدول شماره (۴-۴۶) ضریب همبستگی قومیت با حقوق شهروندی

  مجموع مربعها درجه آزادی میانگین مربعها F سطح معناداری
قومیت بین گروهی ۶۳۱/۱۰۷۰ ۳ ۸۷۷/۳۵۶ ۴۳۵/۲ ۰۶۵/۰
درون گروهی ۰۸۷/۵۲۳۲۹ ۳۵۷ ۵۸۰/۱۴۶    
کل ۷۱۷/۵۳۳۹۹ ۳۶۰      

 

 

 

 

داده های بالا گویای این مطلب است که قومیت بر نگرش به حقوق شهروندی تاثیر ندارد، به طوریکه سطح معناداری ۰۶۵/۰ است بنابراین رابطه معناداری بین قومیت های مختلف (فارس، ترک، کرد، لر، ترکمن، عرب) با نگرش به حقوق شهروندی وجود ندارد.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

۲ـ۸ میان وضعیت فعالیت پاسخگو و نگرش به حقوق شهروندی رابطه معناداری وجود دارد.

 

جدول (شماره ۴-۴۷) : ضریب همبستگی فعالیت پاسخگو با حقوق شهروندی

  مجموع مربعها درجه آزادی میانگین مربعها F سطح معناداری
قومیت بین گروهی ۴۸۵/۶۱۴ ۴ ۶۲۱/۱۵۳ ۰۶۷/۱ ۳۷۲/۰
درون گروهی ۲۸۳/۵۳۸۲۷ ۳۷۴ ۹۲۳/۱۴۳    
کل ۷۶۸/۵۴۴۴۱ ۳۷۸      

 

 

براساس جداول فوق، استنباط می شود که وضعیت های مختلف پاسخگو (شاغل، خانه دار، بازنشسته، بیکار، دانشجو و …) با نگرش به حقوق شهروندی رابطه معناداری ندارد.

 

۲ـ۹ میان شغل و نگرش به حقوق شهروندی رابطه معناداری وجود دارد .

 

 

 

جدول شماره (۴-۴۸) ضریب همبستگی شغل با حقوق شهروندی

  مجموع مربعها درجه آزادی میانگین مربعها F سطح معناداری
تأهل بین گروهی ۱۴۵/۱۲۷ ۴ ۷۸۶/۳۱ ۲۱۸/۰ ۹۲۸/۰
درون گروهی ۱۹۹/۵۱۸۲۹ ۳۵۶ ۵۸۸/۱۴۵    
کل ۳۴۳/۵۱۹۵۶ ۳۶۰      

 

 

داده های فوق نشان می دهد که بین شغل با نگرش به حقوق شهروندی رابطه ای وجود ندارد و سطح معناداری ۹۲۸/۰ درآمده است که این مطلب را تصدیق می کند.

 

۴-۷ تحلیل رگرسیون

در پژوهش حاضر متغیرها در سه سطح سنجش تعریف شده اند:

۱ـ سطح سنجش شبه فاصله ای (میزان انگیزه تماشای تلویزیون، میزان تماشای تلویزیون، میزان اعتبار قایل شدن به تلویزیون در کسب اخبار داخلی و خارجی و میزان آگاهی از حقوق شهروندی) هستند.

۲ـ سطح سنجش فاصله ای (تعداد ساعات تماشای تلویزیون)

۳ـ سطح سنجش اسمی چندگانه (آگاهانه بودن انتخاب تلویزیون برای تماشا)

آیا می توان سطح سنجش شبه فاصله ای (مجموعه ای از سطح سنجش ترتیبی در قالب طیف لیکرت) را به مثابه سطح سنجش فاصله ای بکار برد؟ این سوالی ا ست که منشأ مناقشات و پژوهشهای زیادی از سوی روش شناسان شده است. میرز و دیگران (۲۰۰۶) به این مناقشات اشاره می کنند. در نهایت آنها معتقدند این سطح سنجش بیش از آنکه ترتیبی باشد، فاصله ای است در این پژوهش نیرز این سطح را به مثابه سطح سنجش فاصله ای در نظر گرفته ایم.

کدگذاری تصنعی (تبدیل کدها به صفر ویک) به متغیر آگاهانه بودن انتخاب تلویزیون برای تماشا اعمال شده و امکان ورود این متغیر به تحلیل رگرسیونی فراهم گردید.

برای انجام تحلیل رگرسیونی در این تحقیق ابتدا میزان تماشای تلویزیون، نحوه تماشا، انگیزه تماشا، آگاهانه بودن انتخاب برنامه ها، اعتبار تلویزیون به عنوان منبع کسب اخبار داخلی و خارجی به عنوان متغیرهای مستقل و متغیر نگرش به حقوق شهروندی را به عنوان متغیر وابسته وارد معادله رگرسیونی کردیم. نتایج به قرار زیر می باشد:

جدول شماره (۴-۴۹) مدل رگرسیون چند متغیره

آماره ها

متغیر وابسته

میزان همبستگی (R) ضریب تعیین (R2) مقدار F درجه آزادی

(df)

سطح معناداری

(sig)

نگرش به حقوق شهروندی ۳۷۲./ ۱۳۹./ ۸۵۷/۱۰ ۵ ۰۰۰

 

براساس اطلاعات جدول فوق می توان دریافت که میزان همبستگی متغیرهای مستقل وارد شده در مدل با متغیر وابسته (نگرش به حقوق شهروندی) در حدود ۳۷۲/۰ می باشد که نشان دهنده همبستگی بین متغیرها است. همچنین ۱۳۹/۰ درصد از واریانس متغیر آگاهی شهروندی توسط متغیرهای مستقل وارد شده در مدل تبیین می شود که قابل توجه می باشد. براساس سطح معناداری آزمون تحلیل واریانس (F)، مدل رگرسیونی فوق در سطح اطمینان بالای ۹۹ درصد مورد تایید می باشد؛ زیرا سطح معناداری مذکور برابر ۰۰۰/۰ می باشدکه از مقدار ۰۱/۰ کوچکتر است.

 

R2 R  
۱۳۹/۰ ۳۷۲/۰ ۱

 

خروجی فوق به میزان واریانس تبیین شده توسط متغیرهای مستقل می پردازد. مجموع متغیرهای مستقل حدود ۱۴ درصد واریانس متغیر وابسته (نگرش به حقوق شهروندی) را تبیین می کند.

جدول شماره (۴-۵۰ ) عناصر متغیرهای درون معادله برای پیش بینی نگرش به حقوق شهروندی

متغیرهای مستقل B Beta t sig
میزان تماشا ۱۴۵٫/ ۰۶۰/. ۰۰۴/۱ ۳۱۶/.
نحوه تماشا ۹۰/. ۴۶۰/. ۸۸۴/. ۳۷۷/.
انگیزه تماشا ۴۱۰/. ۳۰۳/. ۵۱۵/۵ ۰۰۰/.
اعتبار رسانه ۲۸۲/. ۴۷۰/. ۸۲۷/. ۴۰۹/.
انتخابگری ۸۶۹/۲- ۱۱۴/.- ۲۲۸/۲- ۰۲۷/.

 

 

 

شاخص های آماری برای متغیرهای درون معادله مانند ضریب رگرسیون (B ) برای نمرات خام و Beta   برای نمرات استاندارد شده و آزمون t   را می توان در جدول فوق ملاحظه کرد . آزمون t  نشان می دهد که ضریب  B  برای متغیر سوم در سطح ۹۹ و برای بقیه متغیرها در سطح ۹۵ درصد اطمینان از لحاظ آماری معنی دار است و بوسیله ضریب بتا جهت رابطه آنها مشخص شده است.

در این خروجی به بررسی رابطه تک تک متغیرهای مستقل با متغیر وابسته در حالیکه سایر متغیرها ثابت نگه داشته می شوند پرداخته است .

  • متغیر میزان تماشای تلویزیون با نگرش به حقوق شهروندی رابطه معناداری ندارد . شدت رابطه ( ضریب بتا ) برای این متغیر ۰۶۰/. است.
  • متغیر نحوه و نوع تماشای برنامه های تلویزیون با نگرش به حقوق شهروندی رابطه معناداری ندارد . شدت این رابطه ۰۴۶/. می باشد.
  • انگیزه تماشا با نگرش به حقوق شهروندی رابطه معناداری دارد . شدت این رابطه ۳۰۳/. است .
  • اعتبار رسانه تلویزیون در کسب اخبار داخلی و خارجی با نگرش به حقوق شهروندی رابطه ای ندارد . شدت این رابطه ۰۴۷/. می باشد .
  • انتخاب آگاهانه و هدفمند برنامه های تلویزیون با نگرش به حقوق شهروندی رابطه دارد. شدت این رابطه ۱۱۴/. می باشد.

۴ـ ۸ تحلیل مسیر

در این بخش از تحقیق قصد داریم روابط متغیر مستقل و وابسته را در قالب یک دیاگرام علی تحلیل کنیم. از تعداد ساعات تماشای تلویزیون و میزان تماشای شبکه ها و برنامه ها (میزان مواجهه و نحوه مواجهه) به عنوان متغیر مستقل، و از انگیزه تماشا، انتخاب آگاهانه و میزان اعتبار قائل شده برای تلویزیون در کسب اخبار داخلی و خارجی به عنوان متغیرهای واسط واز نگرش به حقوق شهروندی نیز به عنوان متغیر وابسته در این دیاگرام استفاده شده است.

برخلاف تکنیکهای متعارف که از نرم افزار SPSS برای تحلیل مسیر استفاده می شود، در این تحقیق از لیزرل استفاده شده است. SPSS در اجرای تحلیل مسیر کاستی های فراوانی دارد، از همین رو در سالهای اخیر نرم افزار لیزرل بعنوان نرم افزار مخصوص تحلیل های این چنینی توسعه یافته است. از جمله نواقص SPSS در تحلیل روابط علی اینست که با اطلاعات جزئی کار می کند ولی در لیزر تحلیل مدل های علی با اطلاعات کامل می باشد. در واقع SPSS نمی تواند مدل ها را بصورت یکجا تحلیل کند و آن را به اجزای مدل تجزیه کرده و سپس از جزء به کل می رسد، امری که منجر به خطاهای جدی در نتایج می شود. در نتیجه لیزرل و بطور کلی نرم افزارهای تحلیل مسیر در دنیای علمی جدید جایگزین بلا منازع نرم افزارهای سنتی مانند SPSS گشته است.

 

عموماً خروجی لیزرل در قالب دو بخش عمده تفسیر می گردد:

۱ـ ارزیابی کل مدل

۲ـ ارزیابی روابط بین متغیرها

 

ارزیابی کل مدل

نرم افزار لیزرل براساس مکانیسمی که دارد به ارزیابی کلی مدل می پردازد. در ارزیابی کلی به این سوال پاسخ داده می شود که آیا داده ها با مدل برازش دارند؟ بعبارت دیگر آیا محقق در انتخاب متغیرهای مدل و چینش روابط آنها موفق بوده است؟ یا بطور واضح تر آیا مدل رد شده یا تایید شده است؟ آمار های تولید شده در زیر مدل به این سؤالات پاسخ می دهند. مقدار خی دو  با درجه آزادی ۴ معنادار نیست. معنادار نبودن مقدار خی دو نشان می دهد، داده ها با مدل برازش دارد و محقق در انتخاب متغیرها و چینش روابط انها موفق عمل نموده است. همچنین شاخص دیگر ارزیابی مدل  RMSEAنیز از مقدار ۰۶/۰ کمتر است که مقدار قابل قبولی است (۰۰۰/۰ = RMSEA)

 

 

 

 

 

 

توضیح متغیرهای مدل

نام متغیر علامت اختصاری
میزان مواجهه x1
نحوه مواجهه x2
انگیزه تماشا z1
اعتبار رسانه z2
انتخاب آگاهانه z3
نگرش به حقوق شهروندی yc

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ارزیابی روابط بین متغیرها

بعد از ارزیابی کلی مدل نوبت به ارزیابی روابط تک تک متغیرها با هم و با متغیر وابسته  می رسد. خروجی فوق روابط متغیرها را براساس ضراب استاندارد بتا نشان می دهد. پیش از بررسی ضرایب بتا بهتر است معناداری روابط بررسی گردد. خروجی بالا معناداری روابط بین متغیرها را بررسی می کند. ضرایب روی خطوط مقادیر  tهستند. نحوه قضاوت در خصوص اینکه رابطه معنادار است یا نه، به دو صورت امکان پذیر است: ۱ـ ضرایب t کمتر از دو غیر معنادارند ۲ـ ضرایب غیر معنادار با رنگ متفاوت در دیاگرام مشخص می شوند. بدین ترتیب از ۱۰ رابطه خطی یک طرفه، ۵ رابطه غیر معنادار میباشد و ۵ رابطه دیگر معنادار می باشند.

 

 

 

 

 

 

 

روابط معنادار در دیاگرام فوق عبارتند از: میزان آگاهانه بودن انتخاب بر نگرش به حقوق شهروندی، تاثیر میزان تماشای شبکه ها بر میزان قائل شدن اعتبار برای تلویزیون، تأثیر تعداد ساعات تماشای تلویزیون بر میزان آگاهانه بودن انتخاب شبکه و برنامه ها، تأثیر میزان انگیزه در تماشا بر نگرش به حقوق شهروندی، تأثیر نوع برنامه ها بر انگیزه تماشا.

 

 

جدول (۴-۵۱)روابط معنادار در دیاگرام

متغیر مستقل متغیر وابسته مقدار t بتا
انتخاب آگاهانه نگرش به حقوق شهروندی ۰۶/۳- ۱۶/۰-
میزان تماشا اعتبار رسانه ۷۴/۹ ۴۷/۰-
انگیزه تماشا نگرش به حقوق شهروندی ۶۵/۵ ۳۱/۰
نحوه تماشا انگیزه تماشا ۳۹/۷- ۸/۳-
میزان تماشا انتخاب آگاهانه ۲۱/۳ ۴۷/۰-

 

 

 

 

 

 

فصل پنجم

نتیجه گیری

 

 

۵-۱ مقدمه

در این فصل ابتدا مروری بریافته های تحقیق می کنیم و پس از آن بر اساس نتایج بدست آمده ، نتیجه گیری کرده و در پایان پیشنهاداتی ارائه می شود.

۵-۲ مروری بریافته های تحقیق

حجم نمونه در این تحقیق ۴۰۰ نفر از افراد خانوار های عادی ساکن مناطق ۱ ،۱۳ و ۲۲ بودند که از طریق تکمیل پرسشنامه توسط سرپرست یا همسر سرپرست به نتایجی دست یافته شد.  نتایج مربوط به آمار توصیفی و استنباطی در زیر بیان خواهد شد.

آمار توصیفی

  • ۲۶۲ نفر ( ۶۵٫۵ درصد ) پاسخگویان مرد و ۱۳۸ نفر ( ۳۴٫۵ درصد) آنها زن بوده اند.
  • اطلاعات گردآوری شده نشان می دهد که گستره سنی جمعیت مورد مطالعه بین ۲۹-۲۵ سال می باشند که تعداد آنها ۱۰۵ نفر (۲۶٫۳)از جمعیت کل را شامل می شود و ۳۶ نفر از جمعیت (۹٫۰ درصد ) در گروه سنی ۲۴-۲۰ سال و ۶۰ نفر (۱۵٫۰ درصد) در گروه سنی ۳۴-۳۰، ۹۰ نفر (۲۲٫۵درصد) در گروه سنی ۳۹-۳۵ سال ، ۶۷نفر (۱۶٫۸ درصد) در گروه سنی ۴۴-۴۰ و ۴۲ نفر (۱۰٫۵ درصد) در گروه سنی ۶۴-۴۵ سال قرار گرفته اند.
  • ۷۶ درصد پاسخگویان قومیت فارس داشته اند که گویای این مطلب نیز هست که بیشتر پاسخگویان را افرادی با قومیت فارس تشکیل داده اند و پس از آن ۵۴ درصد افراد ترک ، ۲۱ درصد لر ،۱۸ درصد کرد و ۸ درصد را نیز ترکمن تشکیل داده است.
  • ۵ درصد افراد مورد مطالعه متأهل بوده و ۴٫۵ درصد مطلقه و ۲٫۳ درصد همسر فوت شده و ۳٫۰ درصد نیز سایر موارد می باشند.
  • در این مطالعه با استفاده از نمونه گیری خوشه ای دو مرحله ای از مناطق ۲۲ گانه شهر تهران با توجه به شاخص اقتصادی و موقعیت جغرافیایی به دسته های خیلی ضعیف ، متوسط ضعیف، ضعیف ، خیلی خوب ، متوسط خوب ، خوب وعالی تقسیم شدند که این تقسیم بندی با این معیار سنجش توسط مرکز تحقیقات صداو سیما صورت گرفته است . سپس از بین این مناطق ، منطقه ای را که دارای ویژگیهای سایر مناطق هم گروه خود بود و بهترین نماینده آنها به حساب می آمد جهت تجمع نمونه ها و تکمیل پرسشنامه ها انتخاب شد . در این تحقیق از بین مناطق خیلی ضعیف ،متوسط ضعیف ،ضعیف منطقه ۲۲ و از میان مناطق خیلی خوب ، متوسط خوب ،خوب منطقه ۱۳ و بین مناطق عالی از لحاظ شاخص اقتصادی منطقه ۱ انتخاب شد و با توجه به درصد جمعیت در هریک از مناطق ، و جمع بندی مجموعه مناطق در کنار هم سهم نمونه هر منطقه را انتخاب کردیم. با توجه به نتایج ۳ درصد از پاسخگویان در منطقه ۱ ، ۲۷٫۳ درصد در منطقه ۱۳ و ۳۴٫۵ درصد در منطقه ۲۲ می باشند.
  • ۸ درصد پاسخگویان شاغل و ۹٫۰ درصد خانه دار ، ۱٫۵ درصد بازنشسته ، ۸٫ درصد بیکار ، ۵٫۳ درصد دانشجو و ۸٫ درصد جزء سایر موارد می باشند .
  • حدود ۱۶٫۵ درصد از افراد درآمدی کمتر از ۳۰۰ هزار تومان دارند و ۲۱٫۸ درصد از آنها درآمدی بین ۳۰۰ تا ۶۰۰ هزار تومان و ۱۸ درصد درآمدی بین ۶۰۱ تا ۹۰۰ هزار تومان ، ۱۲ درصد درآمدی مابین ۹۰۱ تا۱۱۰۰۰۰۰ هزار تومان و در نهایت ۳۳ درصد درآمدی بالاتر از ۱۱۰۰۰۰۰ هزار تومان داشته اند .
  • ۱۱ درصد از پاسخگویان کمتر از ۱۰ سال می باشد که ساکن شهر تهران هستند و ۱۴ درصد بین ۱۰ تا ۱۹ سال، ۳۲ درصد بین ۲۰ تا ۲۹ سال، ۳۳ درصد بین ۳۰ تا ۳۹ سال و ۱۲ درصد نیز مدت ۴۰ سال بیشتر است که ساکن شهر تهران هستند.
  • با توجه به داده های بدست آمده، ۳۷۰ نفر (حدود ۹۲ درصد) از پاسخگویان برنامه های تلویزیون سیمای جمهوری اسلامی ایران را تماشا می کنند و ۲۷ نفر (حدود ۷ درصد از پاسخگویان نه اینکه اصلاً برنامه های تلویزیون را تماشا نکنند، ولی چون مدت زمان خیلی کمی را صرف تماشای برنامه های تلویزیون سیمای ایران  می کرده اند ترجیح داده شد جزء کسانی قرار بگیرند که برنامه ها را بطور جدی دنبال نمی کنند.
  • ۱۹ درصد از پاسخگویان ۱-۹ ساعت و ۳۳ درصد ۱۰-۱۹ ساعت، ۳۲ درصد ۲۰- ۲۹ ساعت، ۹ درصد ۳۰-۳۹ و ۹ درصد ۴۰ ساعت به بالا در طول هفته تلویزیون ایران را تماشا می کنند.
  • ۶۴ درصد از پاسخگویان بین ۱-۴ ساعت، ۲۰ درصد بین ۵-۹ درصد، ۴ درصد بین ۱۰-۱۴ درصد و ۱۳ درصد بین ۱۵-۱۹ ساعت از وقت خود را در شب و روز گذشته به تماشای تلویزیون اختصاص داده اند.
  • داده ها بیانگر میزان مواجهه در یک روز تعطیل و یک روز عادی و نیز شب و روز گذشته است. آنگونه که مشاهده می شود الگوی تماشای تلویزیون در روزهای تعطیل اندکی تغییر می کند، زیرا در این مواقع مردم وقت آزاد بیشتری دارند و لذا می بینیم تماشا در روز تعطیل افزایش می یابد..
  • از لحاظ تماشای شبکه های سیما ، بیشترین میزان تماشا را شبکه ۳ و پس از آن شبکه ۵ به خود اختصاص داده است .شبکه اول مقام سوم را در جذب بیننده داشته وبعد از آن شبکه ۲ و شبکه های دیگر تماشاچی چندانی ندارند . شبکه های ۳و۵ در مقایسه با دیگر شبکه ها بیشتر مورد توجه و پسند واقع شده اند که یکی از دلایل آن را می توان تنوع برنامه ها و سرگرم کنندگی بیشتر آنها دانست .
  • ۲۸۳ نفر (۷۰٫۸ درصد ) از پاسخگویان برنامه های آموزشی را تماشا می کنند و ۱۱۷ نفر ( ۲۹٫۳ درصد ) برنامه های آموزشی مورد توجه آنها نمی باشد . ۳۴ درصد جمعیت مورد مطالعه از برنامه های علمی –آموزشی استفاده می کنند و ۲۶٫۳ درصد از برنامه های ورزشی ، ۱۳ درصد از برنامه های فنی و حرفه ای و حدود ۳ درصد برنامه های دینی – مذهبی را تماشا می کنند .
  • برنامه های سیمای ایران در ۱۱ مقوله قرار داده شده است که شامل ۱٫ اخبار ، گزارشها و تفاسیر خبری ۲٫ فیلمها و سریالهای ایرانی ۳ . فیلمها و سریالهای خارجی ۴٫ مسابقات ورزشی، علمی و هنری ۵٫ برنامه های علمی ( فیلمهای مستند ، سخنرانیها و میزکردها ) ۶٫ برنامه های مذهبی ( خطبه های تماز جمعه ،سخنرانیهای مذهبی ) ۷ . برنامه های کودک و نوجوان ۸٫ آگهی های تبلیغاتی ۹٫ برنامه های آموزشی ، درسی ۱۰ . آگهی های فرهنگی ، آموزشی ( مثل آگهی های مربوط به مصرف بهینه سوخت ،بنزین و… ) ۱۱ . برنامه های روان شناسی و مشاوره که با توجه به نتایج حاصله مسابقات ورزشی ، علمی و هنری بیشترین بیننده را به خود اختصاص داده است و پس از آن فیلمها و سریالهای ایرانی و خارجی و در مراحل بعد برنامه های علمی و سایر موارد قرار می گیرند .
  • در بررسی حاضر سه شیوه استفاده از تلویزیون بطور معمول در نظر گرفته شده است ، که هر یک بیانگر میزانی از انتخاب تا عدم انتخاب برنامه ها می باشد.۱۳٫۵ درصد از جمعیت نمونه هرگاه تلویزیون روشن باشد ، صرفنظر از نوع برنامه به تماشای آن می نشینند که نشاندهنده عدم انتخاب در تماشا می باشد . ۴۷٫۵ درصد ابتدا تلویزیون را روشن کرده و برنامه ای را انتخاب نموده و تماشا می کنند که بیانگر انتخاب در سطح متوسط است و تنها ۳۹٫۰ درصد با قصد و هدف دیدن برنامه ای مشخص به تماشای تلویزیون می نشینند و تلویزیون را زمانی روشن  می کنند که قصد دیدن برنامه معینی را دارند که این امر حاکی از انتخاب کامل آنها می باشد .
  • انگیزه اصلی از تماشای تلویزیون تفریح و سرگرم شدن عنوان شده است و پس ازآن می توان به انگیزه عادت کردن به تماشای تلویزیون اشاره کرد. دراولویت بعدی بیشتر افراد تمایل دارند از طریق تماشای تلویزیون از اخبار و رویدادهای ایران و جهان مطلع شوند .درکل نقش اصلی تلویزیون در زندگی مردم بر طبق یافته های تحقیق ، سرگرمی می باشد.برای مخاطبان تلویزیون به عنوان یک معلم ، منبع اطلاع رسانی و آگاهی دادن نیز می باشد که اهمیتی ثانویه دارد .
  • پاسخگویان اعتبار بالایی برای رسانه تلویزیون در جهت کسب اخبار داخلی و خارجی قائل هستند . البته شایان ذکر است که افراد در درجه اول تلویزیون را مهمترین منبع کسب اخبار داخلی دانسته و دردرجه دوم آن را به لحاظ اخبار خارجی معتبر می دانند .ولی در کل می توان نتیجه گرفت پاسخگویان تلویزیون را به عنوان یکی از مهمترین منابع کسب اخبار و اطلاع رسانی به حساب می آورند .
  • حدود ۲۱درصد از پاسخگویان به حقوق ، وظایف و تکالیف خود به عنوان شهروند آگاهند و این آگاهی در۷۳ درصد متوسط و تا حدی می باشد و ۳ درصد پاسخگویان به میزان کمی از این حقوق آگاهی دارند. از بین این حقوق بالاترین میزان آگاهی مربوط به حقوق اجتماعی است که ۳۶٫ درصد و پس از آن حقوق مدنی ۵/۲۰ درصد و نهایتاً حقوق سیاسی ۸/۱۳ درصد از آن آگاهند و به آن عمل می کنند .

آزمون فرضیات

فرضیه اصلی :

میان استفاده از تلویزیون با نگرش به حقوق شهروندی رابطه معناداری وجود دارد ، که برای تأیید یا رد این فرضیه ، فرضیه های فرعی مورد بررسی قرار گرفتند.

  1. میان میزان مواجهه ( کل ساعات تماشا ) با نگرش به حقوق شهروندی رابطه معناداری وجود دارد .

باتوجه به سؤالات مندرج در پرسشنامه میزان تماشای تلویزیون و کل ساعاتی که فرد در معرض رسانه تلویزیون قرار می گیرد با سؤالاتی در خصوص اینکه پاسخگو در طول هفته ، در روز تعطیل ، روز غیر تعطیل و در شب و روز گذشته چند ساعت از وقت خود را به تماشای تلویزیون اختصاص داده است ، سنجیده شده است ولی با توجه به اینکه اطلاعاتی  که افراد از شب و روز گذشته خود داده اند دقیقتر می باشد، لذا در تحلیل از میزان مواجهه افراد با تلویزیون در شب و روز گذشته و تأثیر آن بر نگرش به حقوق شهروندی استفاده شده است . نتایج بدست آمده نشان می دهد ، میان تعداد ساعات  تماشای تلویزیون با نگرش به حقوق شهروندی بدون تفکیک شاخص ها ی شهروندی رابطه معناداری وجود ندارد . چراکه سطح معناداری ۴۶۸/. بدست آمده است .(۰۵/۰< sig )

 

  1. میان تعداد ساعات تماشای تلویزیون با نگرش به حقوق اجتماعی رابطه معناداری وجود دارد .

ضریب همبستگی این دو متغیر ۱۳۵/. باسطح معناداری ۰۰۸/. می باشد و همبستگی معناداری وجود دارد ، علی رغم اینکه در مقوله نگرش به حقوق شهروندی در کل با میزان مواجهه رابطه نداشت ولی حقوق اجتماعی که یکی از ابعاد حقوق شهروندی است با میزان مواجهه رابطه دارد ، و شدت رابطه تأثیر تعداد ساعات تماشای تلویزیون بر نگرش به حقوق اجتماعی در حد متوسط رو به پایین است . ( ۱۳۵/.=sig)

  1. میان میزان مواجهه با نگرش به حقوق مدنی رابطه معناداری وجود دارد .

سطح معناداری بدست آمده (۰۱۶ /. = sig  ) حاکی از آن است که بین دو متغیر میزان مواجهه با نگرش به حقوق مدنی رابطه معناداری وجود ندارد .

  1. میان مواجهه با نگرش به حقوق سیاسی رابطه معناداری وجود دارد .

سطح معناداری بدست آمده ( ۶۲۳ /. = sig) حاکی از آن است که بین دو متغیر میزان مواجهه با نگرش به حقوق سیاسی رابطه معناداری وجود ندارد .

  1. بین جنس و نگرش به حقوق شهروندی رابطه وجود دارد .

۲۵۰ نفر از پاسخگویان مرد و ۱۳۲ نفر آنها زن می باشند . میانگین نمره نگرش به حقوق شهروندی برای مردان ۲/۷۲ با انحراف معیار ۰/۱۳ بوده است ، ولی میانگین نمره نگرش به حقوق شهروندی برای زنان ۹/۷۱ با انحراف معیار ۵/۹ بوده است . مقدار آماره t در حدود ۱۹۱/. با درجه آزادی ۳۸۰ می باشد که با توجه به سطح معناداری آن ( ۸۴۸/. =sig) نتیجه می شود که نگرش به حقوق شهروندی در دو جنس مرد وزن تفوت معناداری ندارد . بعبارت دیگر زنان به همان اندازه که مردان از حقوق خود آگاهی دارند به حقوق خود آگاهند و عمل می کنند .

  1. میان سن و نگرش به حقوق شهروندی رابطه معناداری وجود دارد.

طبق داده ها نتیجه گرفته شد بین دو متغیر سن و نگرش به حقوق شهروندی رابطه معناداری وجود ندارد .( ۰۵/. <sig )

 

 

 

  1. میان تعداد افراد خانوار با نگرش به حقوق شهروندی رابطه معناداری وجود دارد .

ضریب همبستگی این دو متغیر ۰۲۶/. با سطح معناداری ۶۱۶/. می باشد که همبستگی معناداری وجود ندارد . ( ۰۵/. < sig )

  1. میان درآمد و نگرش به حقوق شهروندی رابطه معناداری وجود دارد .

ضریب همبستگی این دو متغیر ۰۱۷/. و سطح معناداری۷۵۱/. می باشد که گویای این مطلب است که فرضیه عنوان شده رد شده است و میان میزان درآمد و نگرش به حقوق شهروندی رابطه معناداری وجود ندارد .

  1. میان مدت اقامت و زندگی در شهر تهران با نگرش به حقوق شهروندی رابطه معناداری وجود دارد.

ضریب همبستگی این دو متغیر ۰۲۹/. با سطح معناداری ۵۷۵/. می باشد که همبستگی معناداری ندارد . بنابراین بین سالهای اقامت و زندگی در شهر تهران به عنوان متغیر مستقل با نگرش به حقوق شهروندی به عنوان متغیر وابسته رابطه ای وجود ندارد و با توجه به سطح معناداری بدست آمده اگرچه رابطه ای ضعیفی مشاهده می شود این رابطه ناشی از شانس و تصادف می باشد و در کل فرضیه مذکور رد می شود .

 

  1. بین تأهل با نگرش به حقوق شهروندی رابطه معناداری وجود دارد .

داده ها نشان داد که تأهل بر نگرش به حقوق شهروندی تأثیر ندارد ،چراکه سطح معناداری بدست آمده ۹۷۰/. می باشد . بنابراین رابطه ای بین این دو متغیر وجود ندارد ، یعنی نگرش به حقوق شهروندی در میان وضعیت های مختلف تأهل ( متأهل ، مطلقه ، همسرفوت شده(  هیچ گونه فرقی ندارد .

  1. میان قومیت و نگرش به حقوق شهروندی رابطه معنادری وجود دارد .

داده ها گویای این مطلب است که قومیت بر نگرش به حقوق شهروندی تأثیر ندارد ، به طوری که سطح معناداری ۰۶۵/. است ، بنابراین رابطه معناداری بین قومیت های مختلف (فارس ،ترک،کرد،لر،ترکمن،عرب) با نگرش به حقوق شهروندی وجود ندارد.

  1. میان وضعیت فعالیت پاسخگو و نگرش به حقوق شهروندی رابطه معناداری وجود دارد.

طبق داده ها استنباط می شود که وضعیت مختلف پاسخگو (شاغل ، خانه دار، بازنشسته ، بیکار ، دانشجو و…..) با نگرش به حقوق شهروندی رابطه معناداری ندارد .

  1. میان شغل و نگرش به حقوق شهروندی رابطه معناداری وجود دارد.

بین شغل و نگرش به حقوق شهروندی رابطه ای وجود ندارد و سطح معناداری ۹۲۸/. درآمده است که این مطلب را تصدیق می کند .

 

۵-۳ نتیجه گیری

در رساله حاضر از نظریه پرورش و نظریه استفاده و خشنودی در حوزه رسانه و از نظریه مارشال در حوزه شهروندی استفاده شد . فرض اصلی این تحقیق رابطه میان استفاده از تلویزیون با نگرش به حقوق شهروندی می باشد . طبق نظریه مارشال ، شهروندی به عنوان یک شأن به اعضای جامعه هویت می دهد و آنان را از یکسری حقوق تحت عنوان حقوق شهروندی برخوردار می گرداند . این حقوق عبارتند از حقوق مدنی که حق انتخاب آزادانه عقیده ، مذهب ، آزادی بیان ، آزادی اندیشه و…. را شامل می شود ، و حقوق سیاسی که حق رأی ، حق فعالیت سیاسی ، حق مشارکت را در برمی گیرد و سرانجام حقوق اجتماعی که شامل حق برخورداری از بهداشت ، بیمه ، بازنشستگی ، مسکن ،شغل ، آموزش و…..       می باشد. درتحقیق حاضر به این مسأله پرداخته شد که افراد تا چه میزان از حقوق خود به عنوان یک شهروند آگاهند و تا چه حد به آن عمل می کنند که طبق نتایج بدست آمده ، آگاهی و نگرش افراد به حقوق شهروندی در سطح متوسط رو به پایین است . با تفکیک شاخص های شهروندی این نتیجه حاصل شد که وضع موجود شهروند سازی اجتماعی و رفاه ، هنوز فاصله زیادی تا وضع مطلوب دارد . اما میزان آگاهی و استفاده افراد از این حق خود بالاتر از سایر حقوق می باشد.شهروندی مدنی سست ترین و شکننده ترین وضعیت را دارد . شهروندی سیاسی نیز همین وضعیت را دارد . شهروندی در ایران بیشتر حالت مشارکت منفعل را دارد تا مشارکت فعال. در این میان فرهنگ سازی و آموزش و آگاهی دادن به شهروندان ضروری جلوه می نماید. یکی از مهمترین ابزارهای فرهنگی در ایجاد واشاعه نگرش به حقوق شهروندی وسایل ارتباط جمعی خصوصاً تلویزیون می باشد. در رساله حاضر برای بررسی سهم تلویزیون در آگاهی دادن و ترویج و ارتقاء نگرش به حقوق شهروندی از نظریات پرورش و استفاده و خشنودی استفاده کرده است . اساس نظریه پرورش این است که بین ساعات تماشای تلویزیون و واقعیت پنداری روی مخاطبان ارتباط مستقیم وجود دارد و رسانه ها بویژه تلویزیون نقش مهمی در شکل دادن به نگرشها و رفتارها دارند . در یک جمع بندی از تئوری ها و فرضیات تحقیق می توان گفت : که طبق داده ها و نتایج این تحقیق بین میزان ساعات تماشای تلویزیون با نگرش به حقوق شهروندی رابطه ای وجود ندارد ، چرا که تلویزیون به میزان خیلی کم به مسأله شهروندی در برنامه های خود پرداخته است . بیشترین انگیزه برای تماشای تلویزیون از سوی افراد تفریح و سرگرمی و در درجه بعد کسب آگاهی عنوان شده است و هرچه انگیزه تماشای برنامه های تلویزیون بیشتر شود ، آگاهی و نگرش به حقوق شهروندی نیز بیشترمی شود ، پس میان انگیزه تماشا و نگرش به حقوق شهروندی رابطه مستقیمی وجود دارد . انتخاب آگاهانه و هدفمند برنامه های تلویزیون نیز با نگرش به حقوق شهروندی رابطه معناداری دارد ،بدین ترتیب که هر چه انتخاب برنامه ها با هدف و آگاهانه باشد ،میزان نگرش و آگاهی نیز بیشتر می شود. میان متغیرهای زمینه ای تحقیق با نگرش به حقوق شهروندی رابطه ای مشاهده نشد و این حاکی از آن است که نگرش به شهروندی در میان دو جنس زن و مرد یکسان است و سن ، درآمد ،وضعیت تأهل ، تعداد افراد خانوار ، قومیت ، منطقه محل سکونت و سایر متغیرهای تحقیق با نگرش به حقوق شهروندی رابطه معناداری نداشتند .

در نهایت در تحلیل رگرسیون این نتیجه حاصل شد که میان استفاده از تلویزیون با نگرش به حقوق شهروندی رابطه معناداری وجود ندارد ، که با توجه به مطالب یاد شده در فوق این مسئله اینگونه توضیح داده می شود که تلویزیون در برنامه های خود چندان توجهی به موضوع حقوق شهروندی ندارد و آگاهی های لازم در این زمینه را نیز به شهروندان      نمی دهد و لذا استفاده بیشتر از تلویزیون تأثیری در نگرش به حقوق شهروندی ندارد ولی اگر شاخص های شهروندی را در ارتباط با تلویزیون مورد بررسی قرار دهیم که این کار نیز انجام گرفته است ، تنها شاخص حقوق اجتماعی است که با استفاده از تلویزیون رابطه معناداری دارد . لذا با توجه به نتیجه گرفته شده پیشنهاداتی ارائه می گردد .

 

 

 

 

 

 

۵-۴ پیشنهادات

  • گسترش پژوهشها در زمینه شهروندی در ایران با هدف تکمیل یافته های این رساله و سایر تحقیقات در این زمینه
  • استفاده از نظریات شهروندی و پیاده کردن اجزای نظریه و ایجاد آگاهی و شناخت مضاعف در نگرش مردم به این حقوق
  • فرهنگ سازی و آموزش شهروندی از طریق رسانه ها و نشریات
  • جهت دهی سیاست های دولت و رسانه ها به سمت آموزش شهروندی ، فرهنگ شهروند مدارانه ، اخلاق شهروندی و حوزه های مرتبط با شهروندی

 

۵-۵ محدودیت های تحقیق

  • با توجه به اینکه شهروندی موضوع جدیدی در تحقیقات ایران است منابع و دسترسی به منابع یکی از مشکلات کار بود
  • عدم پاسخ دهی افراد به پرسشنامه بدلیل نوع سؤالات
  • عدم همکاری سازمانهای مربوط در استفاده از کتب و تحقیقات

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فهرست منابع

 

فهرست منابع فارسی:

 

– ارنبرگ ، اندرو، پاتریک ،باروایزر( ۱۳۷۸) تلویزیون و مخاطبان آن ، ترجمه فرهاد رادپور :مرکز تحقیقات مطالعات و سنجش برنامه ای صدا و سیمای جمهوری اسلامی .

–  اعزازی ، شهلا ( ۱۳۷۹ ) تصویر خانواده در برنامه های کودک سیما : واحد ارزشیابی اداره کل پژوهشهای سیما،  شماره ۰۰۱/۲

–  آلپورت ، گوردن ، دبلیو ، جونز ، ادوارد .ای (۱۳۷۱ ) روان شناسی اجتماعی از آغاز تاکنون ، ترجمه محمد تقی منشی طوسی ، مشهد : معاونت فرهنگی آستان قدس رضوی .

–  احمدی ، فخری السادات ( ۱۳۸۳ ) شهروندی و مشارکت مدنی : بررسی تأثیر آگاهی از حقوق و تعدات شهروندی در شهر بر فرایند تحقق حقوق شهروندی ( مورد کلان شهر تهران ) : پایان نامه کارشناسی ارشد جامعه شناسی ، دانشگاه الزهرا .

– برخورداری ، مهین (۱۳۸۵) حقوق شهروندی ، آموزش و مشارکت مدنی در محله ، تهران .

– بیابانگرد ، اسماعیل (۱۳۷۸ ) تأثیر تماشای برنامه های تلویزیونی بر رشد کودکان ، تهران : مجله تربیت ، ش ۱۰٫

–  پیران ، پرویز ( ۱۳۷۸ ) شهر شهروند مدار و شهر زور مند مدار ، سلسله مقالات ماهنامه اطلاعات سیاسی – اقتصادی .

–  جهانبگلو ، رامین ( ۱۳۷۴ ) گفتگو با هابرماس ، فصلنامه گفتگو شماره ۷ .

–  دواس ، دی.ای ( ۱۳۸۶ ) پیمایش در تحقیقات اجتماعی ، ترجمه هوشنگ نایبی ، تهران : نشر نی

–  دومینیک ، ژوزف ( ۱۳۷۸ ) پویایی ارتباط جمعی ، ترجمه محمود حقیقت کاشانی ، فصلنامه رادیو و تلویزیون ، سال اول .

–  ذکایی ، محمد سعید ( ۱۳۸۲ ) جوانان ، شهروندی و ادغام اجتماعی ، فصلنامه مطالعات جوانان ، ش ۳و ۴ .

–  رفیع پور ، فرامرز ( ۱۳۷۲ ) سنجش گرایش روستائیان نسبت به جهاد سازندگی ، تهران : مرکز تحقیقات و بررسی مسایل روستایی .

–  ساروخانی ، باقر (۱۳۷۳ ) روش های تحقیق در علوم اجتماعی ، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی .

–  سالک ، رضا ( ۱۳۷۹ ) نظر سنجی از مردم تهران درباره الگوهای تماشای تلویزیون ، مرکز تحقیقات صدا و سیما : ش ۴۶۴ .

–  سرایی ، حسن ( ۱۳۷۲ ) روشهای نمونه گیری ، تهران : انتشارات سمت.

–  شکر کن ، حسین ( ۱۳۷۲ ) تغییر ارزشها ،جزوه درسی ، اهواز : دانشگاه شهید چمران .

– شکری ، نادر (۱۳۸۶ ) مجموعه مقالات همایش نظارت همگانی ، شهروندی و توسعه سازمانی ، تهران : شهرداری تهران و دانشکده مدیریت .

–  عالی زاد ، اسماعیل ( ۱۳۸۷ ) مقدمه ای بر مخاطب و مخاطب شناسی ، تهران :اداره کل پژوهش و آموزش سیما .

–  فالکس ، کیث ( ۱۳۸۱ ) شهروندی ، ترجمه محمد تقی دلفروز ، تهران : انتشارات کویر .

– قسیم ، اخگر (۱۳۸۵ ) شهروند کیست ؟چه وظایف و مسئولیت هایی در قبال دولت و جامعه دارد ؟ ، تهران : گفتگوی بنیاد آرمانشهر

–  کراچ ، دیوید و کراچفیلد ، ریچارد . اس و اجرتون . بلاکی . ال ( ۱۳۴۷ ) فرد در اجتماع ، ترجمه محمود صناعی ، تهران : مصور.

–   کریمی ، یوسف ( ۱۳۸۶) و ( ۱۳۷۷ ) روان شناسی اجتماعی ، تهران : نشر ارسباران .

–   گزارش نهایی کمیته برنامه ریزی محتوایی اجتماعی ، برنامه محتوایی صدا و سیما ،    ( ۱۳۷۸ ) معاونت برنامه ریزی و تحقیقات .

–  گیدنز ، آنتونی ( ۱۳۷۴ ) جامعه شناسی ، ترجمه منوچهر صبوری ، تهران : نشر نی .

–  مهدیزاده ، شراره ( ۱۳۸۱ ) تلویزیون و نوگرایی ، پایان نامه دکتری جامعه شناسی ، دانشگاه تهران .

–  مارش ، دیوید و استوکر ، جری ( ۱۳۸۰ ) روش و نظریه در علوم سیاسی ، ترجمه امیر محمد حاجی یوسفی ، تهران : پژو هشکده مطالعات راهبردی .

–  محسنی ، منوچهر ( ۱۳۷۹ ) بررسی آگاهیها ، نگرشها و رفتارهای اجتماعی و فرهنگی در تهران : انتشارات زهد .

–  نجاتی حسینی ، سید محمود  ( ۱۳۸۰ ) بررسی جایگاه مفهوم شهروندی در قانون شهرداری های ایران ، تهران : وزارت کشور ، انتشارات سازمان شهرداریهای کشور .

–  نجاتی حسینی ، سید محمود ( ۱۳۸۰ ) جامعه مدرن ، شهروندی و مشارکت ، فصلنامه مدیریت شهری : ش ۵ .

–  نوذری ، حسینعلی ( ۱۳۸۶ ) بازخوانی هابرماس ، تهران : نشر نی .

–  هولاب ، رابرت ( ۱۳۷۵ ) یورگن هابرماس ، نقد حوزه عمومی ، ترجمه حسین بشیریه ، تهران :نشر نی

 

 

 

 

 

فهرست منابع انگلیسی :

 

  • Baran ,stanley J    ,  Dannis    Davis(2000). Mass Communication Theory , Thomson learning , ontariocanada.

 

  • Gerbner, George , larry , Gross ,  Mchael , morgan , nancy , signorielli (1994) Grwing up with television : the cultivation perspective , inJ , Bryant  and  Dzilman (Eds ) , Media effects in theory  and  Research New Jersy: Erlbaum , 17-41

 

  • Hugh   Segal ,(1999), Towards  a New Definition of Ctizenship : Beneath & Beyond  the Nation- State , November

 

  • Janoski , Tomasw,(1998), Citizen ship and   Civil  Society  , Cambridge university press .

 

  • Junkee , Kim , Allen M  Rubin , (1997) , The  variable  influence  of  audience activity  on  media  effects , communication  Research , Vol  ۲۴ , apr : 107 – ۱۳۶ .

 

  • K atz , Elihu ,Jay  G  Blumer , Michael, gurevitch ,( 1978) , utilization of mass communication by the individual , the uses of mass communicatin , chapter 1 , 19-32

 

 

 

  • Martinez , Andrea , (1995),scientific knowledge about television violence , Canadian radio – television and telecommunications comssion.

 

  • Martin Bulmer and Antony   Rees ( editors ) ,(1996), Citizen ship  Today : The contemporary  relevance of   T.H Marshall, London :UCL Press .

 

  • Morgan Micheal , james  shanahan  , (۱۹۹۱), television  and  cultivation  of  political  attitudes  in  argantina  ,  journal  of  communication  , vol 41 , winter : 88- 103.

 

  • Perse M  & Rubin  A.M  ,( ۱۹۹۰)a , cheonic loneiness  and  television use . Journal  of broadcasting  & electronic  media  , vol 34, 37-53.

 

  • Perse , elizabeth M , 1990 b , audience selectivity and involvement in the newer media , communication research , vol17, 682.

 

  • Potter , James , 1994 , cultivation theory and resaerch :Amethodological critique , journalism monographs , columbia.

 

 

  • Shrum , L .J , (1996) 482-498. Psychological processes  underlying  cultivation  effects , human  communication  research  vo 132 , june

 

  • Shrum L.J , Darmanin , valeria   Bischak (2001) , mainstreaming  resonance  and  impersonal  impact  , human  communication  research  , vol 27 , apr: 187-215

 

  • Servin , werner  J  , James  Tankard  (۱۹۹۲) communication  Theories  : origins  , Methods  and  uses  in  mass  media  , newyork , longman. P247.

 

  • Tan , alexis , 1997 , value acceptance   in adolescent socialization ,89.

 

  • Turner . Bryan S ,(2001), The Erosion  of  Citizenship , British  Journal of Sociology Vol.No . 52 Issue No .2 June

 

  • Xiaoming hao (1994) television  viewing  among  american  adults  in  the  ۱۹۹۰s , Journal of  broadeasting  & electronic  media  , vol 38 , 355-361

 

  • Majles.ir

 

 

Abstract

 

Study entitled “the relationship between the use of  television with the attitude to citizenship rights” is examine the relationship of television as an independent variable with two indicator of exposure (total hours of viewing ) and exposure method to citizenship as an dependent variable with three categories of civil rights , social rights and political rights. Culture theory is used in this research for theoretical framework.

Research method in this study is survey and data collection tool is questionnaire.The statistic society of supervisor or supervisor wife in normal families are inhabitant in 1,13,22 areas of Tehran city and in the ages of  ۲۰-۶۴٫ Samp ling is done by multi-stage cluster method and the sample size is 400 using formula established by Cocharne. To test hypotheses , Pirson F, t , r test and also Regresion analysis and path has been used. Research findings according to calculating pirson correlation coefficient is explanatory of lack of meaningful relationship between the use of television with the attitude to citizenship rights. Rate of exposure , quality of exposure, media reliability, sex, age, number of people in the family, single/married, social-economic base, and nationality Variables did not have meaningful relationship with the theory of civil rights. But variables of watching motivation and consciously choice of television programs had meaningful relation regarding to the civil rights.

Key words : citizenship rights, rate of exposure, exposure method, your motivation, consciously choice.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

پیوست

 

 

 

 

 

 

 

به نام خدا

پاسخگوی محترم :

پرسشنامه حاضر به منظور تکمیل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد با عنوان «تلویزیون وحقوق شهروندی » تنظیم شده است . شما به طور کاملاً تصادفی به عنوان پاسخگو انتخاب شده اید و نیازی به ذکر نام و نام خانوادگی نیست . فقط دقت و صداقت شما در پاسخگویی حائز اهمیت است . قبلاً از همکاری شما کمال تشکر را دارم .

رسانه :

  1. آیا برنامه های تلویزیون ( سیمای جمهوری اسلامی )را تماشا می کنید؟ الف)   بلی  r                      ب )  خیر   r
  2. به طور متوسط در طول هفته چند ساعت تلویزیون تماشا می کنید ؟ ——— ساعت
  3. به طور متوسط در روز تعطیل و غیر تعطیل چند ساعت از وقت خود را صرف تماشای برنامه های تلویزیون می کنید ؟ الف ) روز تعطیل ——ساعت ب ) روزغیر تعطیل —–ساعت
  4. به طور متوسط در شب و روز گذشته چند ساعت را به تماشای تلویزیون اختصاص داده اید ؟ ———–ساعت
  5. هریک از شبکه های تلویزیون را تا چه حد تماشا می کنید ؟

 

 

شبکه ها

 

میزان تماشا

 

 

  اصلاً به  ندرت بعضی روزها اکثر روزها هرروز
شبکه اول          
شبکه دوم          
شبکه سوم          
شبکه چهارم          
شبکه تهران ( استانی در شهرستان ها )          
شبکه خبر          
شبکه آموزش          
شبکه پیام          

 

  1. آیا برنامه های آموزشی تلویزیون را تماشا می کنید ؟ الف ) بلی  r    ب )  خیر r

۷ . اگربه سؤال فوق جواب مثبت دادیدکدامیک از برنامه های آموزشی زیررا تماشامی کنید؟

الف – علمی و آموزشی  r          ب – ورزشی  r             پ – فنی و حرفه ای  r                                            ت – دینی و مذهبی   r                   ح – سایر————— نام ببرید

۸ . هر یک از موارد زیر تا چه میزان در تماشای تلویزیون از طرف شما مؤثر است .

انگیزه تماشا خیلی زیاد زیاد تاحدی کم خیلی کم اصلاً
۱ .برای اینکه اطلاعات حرفه ای و شغلی خود را افزایش دهم .            
۲ .برای تفریح و سرگرمی تلویزیون تماشا می کنم.            
۳ .برای اینکه ارزشهای مذهبی و اخلاقی را در خود تقویت کنم .            
۴ .برای اینکه از اخبار و رویدادهای ایران و جهان مطلع شوم.            
۵ .برای اینکه با نکات بهداشتی و مسائل پزشکی آشنا شوم.            
۶ .صرفاً از روی عادت تلویزیون تماشا می کنم.            
۷ .برای اینکه آگاهیهای سیاسی خود را افزایش دهم .            
۸ .برای اینکه با حقوق اجتماعی خود ودیگران آشنا شوم .            
۹ .برای اینکه با موضوعات مختلف در حوزه های علوم آشنا شوم .            
۱۰ . برای اینکه با ایده ها و نظرات کاندیدها در دوره انتخابات آشنا شوم .            
۱۱ . برای اینکه با نظرات و عقاید گروههای مختلف در مسائل اجتماعی –  فرهنگی آشنا شوم.            

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

۹ . به چه میزان برنامه های زیر را تماشا می کنید .

نحوه تماشا خیلی زیاد زیاد تاحدی کم خیلی کم اصلاً
۱ .اخبار و گزارشها و تفسیر خبری            
۲ .فیلمهای سینمایی و سریالهای ایرانی            
۳ .فیلمهای سینمایی و سریالهای خارجی            
۴ .مسابقات ورزشی ، علمی و هنری            
۵٫برنامه های علمی                                       ( فیلمهای مستند ، سخنرانیها و میزگردها )            
۶٫برنامه های مذهبی                                        ( خطبه های نماز جمعه و سخنرانیها)            
۷ .برنامه های کودک و نوجوان            
۸ .آگهی های تبلیغاتی            
۹ .برنامه های آموزشی ، درسی            
۱۰ .آگهی های فرهنگی –  آموزشی             ( مثل آگهی های مربوط به مصرف بهینه سوخت ، بنزین و.. )            
۱۱ .برنامه های روان شناسی و مشاوره            

 

 

۱۰ . معمولا ًبرنامه های تلویزیون را به چه صورت برای تماشا انتخاب می کنید. ( فقط یکی ازگزینه ها راعلامت بزنید)

الف . معمولاً زمانی که قصد تماشای برنامه معینی را دارم تلویزیون را روشن می کنم r

ب . تلویزیون را روشن می کنم و بعد آنچه را که می خواهم تماشا کنم پیدا می کنم r

پ . هرگاه تلویزیون روشن است آن را تماشا می کنم r

 

 

 

 

 

 

۱۱ . به نظر شما مهمترین منبع کسب اخبار داخلی کدامیک از موارد زیر است ؟

 

منبع ( رسانه ) خیلی زیاد زیاد تاحدی کم خیلی کم اصلاً
رادیو            
تلویزیون            
روزنامه ها            
رادیوهای بیگانه            
ماهواره            
گفتگو با دیگران            
اینترنت            

 

 

 

 

 

 

۱۲ . به نظر شما مهمترین منبع کسب اخبار خارجی کدامیک از موارد زیر است ؟

 

منبع ( رسانه ) خیلی زیاد زیاد تاحدی کم خیلی کم اصلاً
رادیو            
تلویزیون            
روزنامه ها            
رادیوهای بیگانه            
ماهواره            
گفتگوبا دیگران            
اینترنت            

 

 

 

 

 

۱۳ . هر انسانی بعنوان یک شهروند دارای حقوقی است . به نظر شما کدامیک از موارد زیر جزء حقوق شهروندی محسوب می شود و به چه میزان ؟

 

مفاهیم خیلی زیاد زیاد تاحدی کم خیلی کم اصلاً
۱٫آزادی بیان            
۲٫آزادی اندیشه            
۳٫آزادی نشریات            
۴٫آزادی مطبوعات            
۵٫آزادی مذهب            
۶٫آزادی در برگزاری مراسم مذهبی            
۷٫آزادی عقیده            
۸٫مشارکت سیاسی            
۹٫حق فعالیت سیاسی            
۱۰٫حق رأی            
۱۱٫شرکت در انتخابات            
۱۲٫فرصت آموزشی برابر            
۱۳٫بیمه های عمومی و تأمین اجتماعی            
۱۴٫بهداشت            
۱۵٫بازنشستگی            
۱۶٫امنیت مالی            
۱۷٫امنیت جانی            
۱۸٫امنیت اقتصادی            
۱۹٫مسکن متناسب با نیاز            
۲۰٫شغل مناسب و دلخواه            
۲۱٫حق برخورداری از احترام ،حیثیت و آبرو            

 

 

 

۱۴ . تلویزیون تا چه حد در برنامه های خود به این مفاهیم پرداخته است .

 

مفاهیم خیلی زیاد زیاد تاحدی کم خیلی کم اصلاً
۱٫آزادی بیان            
۲٫آزادی اندیشه            
۳٫آزادی نشریات            
۴٫آزادی مطبوعات            
۵٫آزادی مذهب            
۶٫آزادی در برگزاری مراسم مذهبی            
۷٫آزادی عقیده            
۸٫مشارکت سیاسی            
۹٫حق فعالیت سیاسی            
۱۰٫حق رأی            
۱۱٫شرکت در انتخابات            
۱۲٫فرصت آموزشی برابر            
۱۳٫بیمه های عمومی و تأمین اجتماعی            
۱۴٫بهداشت            
۱۵٫بازنشستگی            
۱۶٫امنیت مالی            
۱۷٫امنیت جانی            
۱۸٫امنیت اقتصادی            
۱۹٫مسکن متناسب با نیاز            
۲۰٫شغل مناسب و دلخواه            
۲۱٫حق برخورداری از احترام ،حیثیت و آبرو            

 

 

 

 

 

۱۵ . تلویزیون در کدام شبکه یا شبکه ها به این مفاهیم بیشتر پرداخته است ؟ اگر نام برنامه یا برنامه هایی را به خاطر دارید نام ببرید .

الف .شبکه —————                                     ب . نام برنامه —————-

۱۶ . لطفاً  نظرات خود رانسبت به مطالب زیر بیان نمایید .

 

جمله

خیلی زیاد زیاد تاحدی کم خیلی کم اصلاً
۱٫ هرکس باید فکر خودش باشد و نیازی نیست خود را درگیر کار مردم کند.            
۲٫ از اینکه عده ای نمی توانند از امکانات بهداشتی و درمانی مناسب برخوردار باشند متأثر می شوم .            
۳٫ از اینکه افراد بدلیل نداشتن معرف نمی توانند کار پیدا کنند ناراحت می شوم .            
۴٫ من اصلاً دلم برای انسانهایی که در پارک ها و خیابان ها می خوابند نمی سوزد .            
۵٫ اگر کسی امنیت اجتماعی را بهم بزند نمی توانم تحمل کنم.            
۶٫ از مشاهده افرادی که علی رغم استعداد نتوانسته اند تحصیل کنند متأسف می شوم.            
۷٫ حاضر نیستم با افرادی که نظراتی مخالف نظر من دارند گفتگو کنم .            
دوست دارم مذهبم را خودم انتخاب کنم .            
ترجیح می دهم مراسم مذهبی خود را به هر صورتیکه دوست دارم انجام بدهم .            
۸٫ به نظر من عقیده هرکسی برای خودش محترم است و اگر کسی به عقیده من احترام نگذارد ناراحت   نمی شوم .            
۹٫ عدم توجه به رأی مردم منو ناراحت می کنه            
۱۰٫ عضویت اجباری در انجمن ها و احزاب سیاسی برایم ناخوشایند است .            

 

۱۷ . نظر خود را نسبت به مطالب زیر بنویسید .

 

جمله

خیلی زیاد   زیاد تاحدی کم خیلی کم اصلاً
۱٫ هروقت عجله ندارم نوبتو رعایت می کنم            
۲٫ اگر در اداره ای مسئولیتی داشته باشم حتماً آشنایانم رو در اولویت قرار می دم .            
۳٫ اگر رفتار مشکوکی از کسی ببینم به پلیس ۱۱۰ زنگ می زنم.            
۴٫ من همیشه حقم را گرفته ام.            
۵٫ من علی رغم مخالفت ها حرفم را زده ام.            
۶٫ من کتاب ها ومطالب مختلف را     می خوانم.            
۷٫ من رابطه ام را با هر فردی که مسائل مذهبی مورد تأیید منو رعایت نکنه قطع می    کنم .            
۸٫ اگر مطلبی مخالف نظر من باشه آن را کنار می ذارم و نمی خونم.            
۹٫ من در چندین گروه سیاسی فعالیت می کنم.            
۱۰٫ من در همه انتخابات برگزار شده شرکت کرده ام.            
۱۱٫ من در بحث های سیاسی شرکت می کنم و نظر خودم را مطرح می کنم.            
۱۲٫ من خودم را از هر گونه فعالیت سیاسی دور نگه می دارم.            

 

  1. جنس : الف )  مرد  r      ب )  زن r

   ۱۹ . سن :———–

  1. وضعیت تأهل : الف )  متأهل r      ب )  مطلقه   r       پ ) همسر فوت شده   r    ت)  سایر ——- نام ببرید
  2. مذهب:  الف ) شیعهr        ب ) سنی         پ ) سایر——– نام ببرید

  ۲۲٫قومیت :       الف)  فارس   r   ب)  ترک r    پ)  کرد  r     ت)  لر r    ح ) ترکمن r     خ) عرب r          ج) سایر———– نام ببرید

  1. تعداد افراد خانوار :————-

   ۲۴ .نقش و جایگاه شما در خانواده :         الف ) سرپرست   r           ب )  همسر سرپرست r

   ۲۵٫منطقه شهرداری محل سکونت / ناحیه :

۲۶٫وضعیت فعالیت پاسخگو :        الف )  شاغل r       ب ) خانه دارr         پ )  بازنشسته  r             ت )بیکار  r       ح) دانشجو    r      خ)  سایر ———— نام ببرید

۲۷ : وضعیت فعالیت همسر :       الفشاغل r          ب )خانه دارr          پ)   بازنشسته  r             ت) بیکار  r        ح ) دانشجو    r      خ )  سایر ———– نام ببرید

  1. نوع شغل : الف) آزاد r                      ب )  دولتی r                       پ) پاره وقت r                                    ت)  تمام وقتr               ح)   سایر —————–نام ببرید

   ۲۹ .میزان تقریبی درآمد ماهانه :————-

 ۳۰  . میزان تقریبی مخارج ماهانه :————

  1. واحد مسکونی : الف)  شخصی r                ب) اجاره ای   r                     پ) دولتیr            ت)سازمانیr                       ح) سایر ————- نام ببرید

  ۳۲٫وسیله رفت و آمد در شهر :          الف) اتومبیل شخصی r            ب) وسائل نقلیه عمومی  r     پ)اتومبیل دولتی  r                                ت) موتور سیکلت r                ح) سایر —- —- نام ببرید

 ۳۳ .مدت اقامت و زندگی در شهر تهران :  الف) ———-سال

 

 

با تشکر

 

۱٫Global  Citizenship

۲٫Citizenship  rights  and respansibilities

  1. Active Citizenship

۲٫Katz

  1. ۵٫ D.Kkresh
  2. ۶٫ R.S.Crutchfield

۷٫Cogniation

  1. ۸٫ Fishbein
  2. ۹٫ Significant Other

[۱۰] .Expectation

[۱۱] . United   of  analayis

[۱۲] . Exposure   To  media

[۱۳] . Primary  Sampling  Unit

[۱۴] . Secondary  Sampling  Unit

[۱۵] .Tertiary  Sampling  Unit